I SPP/Go 81/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.I. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SPP/Go 81/22, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, M.I. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że mieszka z żoną. Od 1992 r. w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów, nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie ujawnił też żadnych wydatków. Pismem sądowym z 24 listopada 2022 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów małżonki skarżącego, informacji o posiadanych przez nią pojazdach, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat obojga małżonków, oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki czy informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca jego zamieszkania tj. ul. [...]. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, z którą od ponad 30 lat pozostaje w rozdzielności małżeńskiej. Żona odmawia udzielania informacji o swojej sytuacji materialnej w jego sprawach. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SPP/Go 81/22, referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Zdaniem referendarza, ustalając sytuację i możliwości finansowe skarżącego należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jego małżonki, tym bardziej, że jak sam skarżący oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Tymczasem pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej swojej małżonki. Powoływanie się na zawartą umowę majątkową małżeńską czy odmowa żony ujawnienia swojej sytuacji nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji jest odmowa przyznania prawa pomocy. Ich brak powoduje bowiem, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania, nawet przy wsparciu żony, znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. M.I. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym podniósł, że wykazał brak środków umożliwiających mu poniesienie opłaty od wniesionego zażalenia i przyznanie mu przez sąd prawa pomocy w tym zakresie jest niezbędne z uwagi na treść art. 45 Konstytucji, który każdemu przyznaje prawo do sadu. Nadto podkreślił, że oczekiwanie, iż jego żona zapłaci za jego prawo do sądu jest nieporozumieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis zaś art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też dotyczy ono sytuacji szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli, tzn. gdy strona pomimo dołożenia maksimum starań nie jest w stanie wygospodarować czy zdobyć środków na ten cel. Osoba występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia związanych z tym kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki ku temu (por. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., I FZ 291/12). W ocenie Sądu, referendarz sądowy właściwie ocenił sytuację skarżącego ustalając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Informacje podane przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie pozwalają na dokonanie całościowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ponadto w złożonym sprzeciwie M.I. nie przedstawił żadnych nowych okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie; nie załączył do sprzeciwu również żadnych dokumentów, z których wynikałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wobec powyższego, Sąd uznał za zgodne z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.