I SPP/Go 68/23

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2022 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz ustalenia i zabezpieczenia przybliżonej kwoty dodatkowego zobowiązania podatkowego za styczeń 2022 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

Pismem z [...] sierpnia 2023 r. P sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Go 452/22. Jednocześnie spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej, została wykreślona z rejestru czynnych podatników, a ponadto z uwagi na toczącą się kontrolę celno-skarbową ma w całości zajęty majątek ruchomy i stały. Aktualnie nie jest też w stanie uzyskać zewnętrznego dofinansowania. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 96.042,86 zł. Spółka posiada dwa rachunku bankowe w [...]: nr [...] w PLN oraz nr [...] w EURO. Tożsamy wniosek Spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 70/23. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących aktualną sytuację finansową i majątkową Spółki, pełnomocnik przedłożył bilans i rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 grudnia 2022r. oraz 30 czerwca 2023r., roczne zeznanie podatkowe Spółki CIT-8 za 2022r. z wykazaną stratą w kwocie 68.322,18zł, przy przychodzie 1.302.212,79zł i kosztach uzyskania przychodu 1.370.534,97zł, potwierdzenie wykreślenia spółki z dniem 17.03.2023r. jako podatnika VAT, "zerową" listę środków trwałych spółki według stanu na dzień 21 września 2023r., umowę Spółki sporządzoną [...] marca 2021r., wyciągi z rachunków bankowych spółki w [...] za okres 01.01.2023-27.09.2023r. nr [...] (stan na dzień wydruku -742,87zł) i nr [...] (stan na dzień wydruku -548,46zł), potwierdzenie przelewu [...] czerwca 2022 r. kwoty 88.361,96zł na rzecz Urzędu Skarbowego, a także zaświadczenie banku [...] z [...].01.2023r. o obciążeniu rachunku nr [...] wskazanymi tytułami egzekucyjnymi na kwotę ponad 2 mln zł. Jednocześnie, pismem z dnia [...] września 2023r. pełnomocnik skarżącej spółki oświadczył, że w okresie ostatniego roku spółka nie składała deklaracji w podatku od towarów i usług, podatku akcyzowym, nie wykonywała też żadnych obrotów gotówkowych. Ponadto nie podlega obowiązkowi sporządzania i badania zestawienia zmian w kapitale własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych. Poza środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym spółka nie posiada żadnego majątku. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 1634 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§3). Z kolei zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd/referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W przypadku bowiem osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17). W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 535). W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej, została wykreślona z rejestru czynnych podatników, a jej rachunek bankowy został zajęty. Nie ma majątku. Nie jest też w stanie uzyskać zewnętrznego dofinansowania. Na wstępie przede wszystkim jednak zauważyć należy, że mimo tych trudności- których referendarz nie kwestionuje - Spółka w dalszym ciągu realizuje cel do którego została powołana. Jak wynika bowiem z akt sprawy oraz danych zamieszczonych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 28 września 2023 r. (pod adresem https://ekrs.ms.gov.pl/), Spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie upadłościowe, likwidacyjne bądź układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - nadal prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby jej likwidacja. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15). W ocenie referendarza, także okoliczność wykreślenia spółki z rejestru czynnych podatników VAT nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. Wykreślenie z rejestru czynnych podatników VAT nie jest bowiem równoznaczne z likwidacją, rozwiązaniem, czy unieważnieniem spółki. Nie oznacza też, że spółka nie prowadzi żadnej działalności, czy jest zwolniona ze składania rocznych deklaracji podatkowych lub wypełniania obowiązków księgowych jakie ciążą na niej na mocy odpowiednich przepisów. Wbrew twierdzeniom skarżącej, również fakt zajęcia jednego z rachunków bankowych skarżącej Spółki nie przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy; okoliczność ta nie jest bowiem tożsama z trudną sytuacją finansową spółki (postanowienie NSA z 29 sierpnia 2017r. sygn. II GZ 606/17). W tym miejscu zauważyć nadto należy, że Spółka, pomimo wezwania, nie przedłożyła wydruków ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W formularzu PPPr Spółka ujawniła bowiem posiadanie dwóch rachunków w [...]: nr [...] w PLN oraz nr [...] w EUR, tymczasem pismem z dnia [...] września 2023r. nadesłała wyciąg tylko jednego z nich tj. o nr [...] (wraz z informacją o zajęciach egzekucyjnych), a także wyciąg z nieujawnionego wcześniej rachunku o nr [...], oba w walucie krajowej. Nadal brak jest natomiast jakiejkolwiek informacji w zakresie transakcji i stanu konta skarżącej spółki w walucie EUR. Powyższe z kolei utrudnia ustalenie pełnej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych skarżącej Spółki. Oceniając możliwości płatnicze skarżącej spółki nie można też zapominać, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11). Zgodnie bowiem z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019r., poz. 505 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15). Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki jest H spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Wprawdzie skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie uzyskać zewnętrznego dofinansowania, tego jednak w żaden sposób nie udowodniła. Również okoliczność, że umowa spółki nie przewiduje dopłat przez wspólników, nie oznacza, że jest to argument przemawiający za przyznaniem Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca winna bowiem podjąć kroki celem zmiany umowy spółki poprzez wprowadzenie zapisów o możliwości zobowiązania wspólnika do dopłat. W świetle powyższego uznać należy, że Spółka nie wykazała, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.