I SPP/Go 60/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 60/23 w sprawie ze skargi K.R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej i przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżący K.R., we wniesionej skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF rozszerzył zakres wniosku o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że ponosi znaczne koszty w związku ze sporami sądowymi po śmierci matki. W związku z nałożonymi sankcjami, otrzymuje 50% wartości dopłat RŚK. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest właścicielem 50% domu poł. w [...] - bez możliwości dostępu, 25% udziałów w nieruchomości poł. w [...] - bez możliwości dostępu oraz samochodu typu bus niezbędnego do prowadzenia gospodarstwa. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości od 1,5 do 2,5 tys. miesięcznie. Po stronie stałych wydatków i zobowiązań skarżący wskazał: "opłaty za prąd w gospodarstwie 350-1000 zł/mc, podatki od nieruchomości kilka tys. zł rocznie (w tym gospodarstwo rolne), ubezpieczenia 3.000zł rocznie, opał, dojazdy (mieszkam na wsi) i inne." Skarżący dołączył kopię pisma ARiMR z [...].07.2023r. o realizacji zastosowanej wobec skarżącego sankcji. Tożsame wnioski skarżący złożył również w pięciu innych sprawach zainicjowanych przez tut. Sądem (I SPP/Go 61-63/23, I SPP/Go 67/23 i I SPP/Go 71/23). Pismem z 25 września 2023 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi w zakresie wysokości dochodów i kosztów prowadzonego gospodarstwa rolnego, wydatków gospodarstwa domowego czy posiadanych rachunków bankowych. W odpowiedzi oświadczył, że rozmiar i rodzaj prowadzonego gospodarstwa, a także wysokość uzyskanych dopłat wynika z treści wszystkich decyzji wydanych skarżącemu przez ARiMR, poza tym dopłaty za 2021 i 2022 rok nie rzutują na sytuację finansową skarżącego w 2023 r. Gospodarstwo funkcjonuje na pograniczu opłacalności, gdyż dopłaty nie pokrywają w pełni ponoszonych wydatków na produkcję rolną, w tym ogromne koszty na paliwo do maszyn rolniczych (ok. kilku tysięcy złotych za pierwsze półrocze 2023r.) czy energię elektryczną. Dodał, że na rachunkach bankowych nie posiada żadnych znaczących środków, gdyż wszystkie rachunki posiadają zajęcia komornicze na kwotę ok. 1.900 zł. Poza utrzymaniem nie dokonuje żadnych transakcji bankowych. Skarżący nie posiada lokat, kredytów, pożyczek czy oszczędności. Oszczędności przekazał bowiem na rzecz matki, na co dowody są w aktach postępowań sądów. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu składek KRUS w kwocie 1.932 zł i z tytułu rachunków za energię elektryczną w kwocie 772,96 zł (stan na październik 2023r.). Oprócz tego ponosi wydatki na zakup żywności (kilkaset złotych tygodniowo), leczenie (271 zł tygodniowo), koszty dojazdów na policję, prokuraturę, sądów z tytułu spraw rodzinnych (ok. 400 zł), koszty opału na zimę (ok. 3.000 zł). Do pisma skarżący dołączył wydruk z [...].10.2023r. z rachunku bankowego w [...] (numer rachunku zakreślony) ze stanem dostępnych środków -1.835,40zł, kopię pisma z KRUS z [...].10.2023r. w sprawie zadłużenia, kopię paragonu z [...].10.2023r. na zakup leków na kwotę 271,58 zł oraz kopie dwóch wezwań do zapłaty zaległości w [...] z [...].04.2023r. i [...].10.2023 r. Postanowieniem z 25 października 2023 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, wnioskodawca nie przedstawił w pełni swojej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, w szczególności nie przedłożył wszystkich dokumentów i oświadczeń do których zobowiązany był wezwaniem z dnia 25 września 2023 r. O ile bowiem, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, możliwe byłoby ustalenie powierzchni gruntów zadeklarowanych do poszczególnych upraw, to jednak nie sposób stwierdzić jaki jest faktyczny rozmiar i rodzaj (typ) prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, jaki przychód skarżący uzyskuje z tego gospodarstwa (poza dopłatami), a tym bardziej, jakie dokładnie koszty ponosi w związku z prowadzeniem tego gospodarstwa. Skarżący oświadczył jedynie, że gospodarstwo funkcjonuje na pograniczu opłacalności, wskazując dochód "od 1,5 do 2,5 tys. miesięcznie", a po stronie wydatków m.in. "absurdalne kwoty powyżej 2.000 zł" za prąd czy kilka tysięcy złotych "koszty paliwa do maszyn rolniczych za pierwsze półrocze 2023r.", mimo, że nie ujawnił, by posiadał jakiekolwiek maszyny rolnicze. Ponadto, zgodnie z danymi w wykazie beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej, skarżący za 2021 rok otrzymał płatności w łącznej kwocie 47.569,40 zł, a za 2022 rok 33.669,34 zł. Z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów, niewyjaśniona pozostaje także zdaniem referendarza kwestia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem skarżącego, mimo, że - jak sam oświadczył - transakcji tych dokonuje z rachunków bankowych. Nie przedłożył jednak w tym zakresie żadnych wyciągów, lakonicznie określając w piśmie z dnia [...] października 2023 r. np. wydatki na żywność - kilkaset złotych tygodniowo. Co więcej, suma zadeklarowanych miesięcznych wydatków skarżącego jedynie na zakup żywności, leczenie i dojazdy przekracza kwotę zadeklarowanego w miesiącu dochodu, co może świadczyć o tym, że skarżący posiada środki nieujawnione w niniejszym postępowaniu. Dodano, że skarżący, pomimo wyraźnej treści wezwania do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat w okresie ostatnich trzech miesięcy, przesłał jedynie wydruk z rachunku bankowego w [...] (numer rachunku zakreślony) ze stanem środków na dzień wydruku -1.835,40zł. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada jeszcze rachunki bankowe m.in. w [...] - rachunki wskazane we wnioskach o wpis do ewidencji producentów. Co więcej, w piśmie z [...] października 2023 r. sam skarżący potwierdził posiadanie rachunków bankowych. Bez jakiegokolwiek potwierdzenia pozostaje również twierdzenie skarżącego o zajęciu komorniczym wszystkich rachunków. Wskazane wyżej wątpliwości – zdaniem referendarza - uniemożliwiają rzetelną ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych do ponoszenia kosztów niniejszego postępowania. Co do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu podkreślił, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego, a ponadto analiza akt dowodzi, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu. W sprzeciwie zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych; brak konsekwencji przy wydawaniu postanowienia, nieuzasadnione żądanie danych niezwiązanych z przedmiotem postępowania, brak podstaw do wysuniętych twierdzeń wynikających z przepisów prawa. W uzasadnieniu podano, że nie można powoływać się na istnienie rachunków bankowych wykazywanych we wcześniejszych latach, które zostały zlikwidowane. W ocenie skarżącego, przedstawione w uzasadnieniu wniosku dane były wystarczające, aby wniosek uznać za zasadny w sprawach I SPP/Go 71/23 oraz I SPP/Go 67/23, co świadczy o niekonsekwencji referendarza, a następnie zaprzeczeniu własnych twierdzeń. Brak jest też uzasadnienia do żądania wykazania środków finansowych za lata 2021, 2022, niemniej poinformował, że w latach 2021 -2022 poniósł koszty na rzecz P.R. w wysokości około 30 tysięcy złotych wynikające ze spraw sądowych przed sądami powszechnymi, a także wszystkie wydatki związane z kosztami leczenia zmarłej mamy, zakupu wszelkich pomocy medycznych oraz leków, koszty pełnomocników, a także udzielonej pomocy w wysokości 25 tysięcy złotych na zabezpieczenie podstawowych potrzeb mamy, co wynika wprost ze spraw sądowych. Zarzucił, że referendarz poczynił starania w ustaleniu rachunków, jednak pominął, że zajęć dokonuje się w sposób elektroniczny, a ponadto, skoro zajęcia istnieją nadal, to znaczy, że nie ma na rachunkach żadnych środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przepis zaś art. 245 § 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poddając ocenie wniosek skarżącego, Sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, a tym samym podziela stanowisko wyrażone przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 25 października 2023 r. Sąd nie zgadza się zatem z poglądem strony o błędnych ustaleniach faktycznych w zakresie rachunków bankowych. Przypomnieć należy, że referendarz sądowych wezwał skarżącego do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący przesłał jedynie wydruk z rachunku bankowego w [...] (numer rachunku zakreślony) ze stanem środków na dzień wydruku -1.835,40zł, mimo, że z akt sprawy wynika, że posiada jeszcze rachunki bankowe m.in. w [...] - rachunki wskazane we wnioskach o wpis do ewidencji producentów. Co więcej, w piśmie z [...] października 2023 r. sam skarżący potwierdził posiadanie rachunków bankowych. Nie znajduje natomiast potwierdzenia w aktach podnoszona w sprzeciwie okoliczność likwidacji rachunków bankowych czy też zajęć komorniczych. Brak jakichkolwiek wyjaśnień oraz dowodów co do tego, który z rachunków miałby zostać zlikwidowany, a który zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe przede wszystkim jednak dowodzi, że skarżący nie wyjaśnił w pełni własnej sytuacji finansowej. Wyciągi z rachunków bankowych są bowiem tego rodzajem dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Jest to o tyle również istotne, że skarżący sam oświadczył, że wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, dokonuje z rachunków bankowych. Nie sposób również stwierdzić w oparciu o dane podane przez skarżącego, jaki w rzeczywistości uzyskuje przychód z gospodarstwa rolnego (poza dopłatami) i jakie ponosi wydatki z tym związane. Wyjaśnienia w tym zakresie są lakoniczne i sprowadzają się do twierdzenia, że gospodarstwo funkcjonuje na pograniczu opłacalności. Skarżący wskazał na dochód "od 1,5 do 2,5 tys. miesięcznie", a po stronie wydatków m.in. "absurdalne kwoty powyżej 2.000 zł" za prąd czy kilka tysięcy złotych tytułem "koszty paliwa do maszyn rolniczych za pierwsze półrocze 2023r.", choć jak słusznie zauważył referendarz, nie ujawnił by był posiadaczem jakichkolwiek maszyn rolniczych. Co więcej, suma zadeklarowanych miesięcznych wydatków skarżącego jedynie na zakup żywności, leczenie i dojazdy przekracza kwotę zadeklarowanego w miesiącu dochodu, co może świadczyć o tym, że skarżący posiada środki nieujawnione w niniejszym postępowaniu. Sąd nie kwestionuje przy tym, że skarżący mógł ponosić w poprzednich latach znaczne koszty związane z leczeniem mamy, czy też prowadzonymi sprawami przed sądami powszechnymi. Nie zmienia to jednak tego, że niewyjaśniona pozostaje kwestia jego aktualnej sytuacji . Zdaniem skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego w niniejszej sprawie, mając na uwadze rozstrzygnięcia zapadłe w sprawach I SPP/Go 67/23 oraz I SPP/Go 71/23, świadczy o niekonsekwencji. Nie podzielając i tego stanowiska należy dostrzec, że wniosek co do zwolnienia od kosztów sądowych w ww. sprawach został oddalony. Analiza uzasadnień postanowień w nich wydanych wskazuje, że również w przypadku tych spraw – wbrew temu co skarżący twierdzi – u podstaw rozstrzygnięć legł brak pełnych danych co do uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. To, że w sprawach o sygn. I SPP/Go 67/23 oraz I SPP/Go 71/23 ustanowiono dla strony adwokata, nie świadczy o niekonsekwencji referendarza. Należy bowiem zauważyć, że wniosek w ww. sprawach rozpoznawany był, w odróżnieniu od niniejszego postępowania, na innym etapie tj. po wydaniu wyroku, co w ocenie referendarza zasługiwało na uwzględnienie przy rozpoznaniu wniosku w tym zakresie. W tym miejscu należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, co do braku konieczności udziału profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie na jej obecnym etapie. O ile bowiem ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013r. sygn. akt II FZ 142/13). Analiza akt niniejszej sprawy dowodzi ponadto, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, prawidłowo sporządził i wniósł skargę oraz pisma w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie spowoduje dla skarżącego jakichkolwiek ujemnych następstw procesowych czy też nie ograniczy jego prawa do sądu. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.