I SPP/Go 5/20

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w postępowaniu w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok p o s t a n a w i a: 1. Zwolnić skarżących od kosztów sądowych. 2. Oddalić wniosek w pozostałym zakresie.

Skarżący – L. i W.K. złożyli skargę na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w postępowaniu w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok. Jednocześnie zgodnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynika, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Oboje są osobami niepełnosprawnymi. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98m². Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą wynoszącego 4.289,76 zł, renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 717,75 zł oraz zasiłków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie 431,64 zł. Obok normalnych kosztów utrzymania ponoszą znaczne wydatki związane z rehabilitacją i leczeniem oraz dojazdem skarżącej do pracy. Oświadczyli nadto, że zobowiązania, jak i wydatki zostały przedstawione do WSA w grudniu 2019. Zwrócić uwagę należy, że skarżący nie wypełnili trzeciej strony formularza PPF (rubryki od 7.2 do 9. w części "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach") jednakże sytuacja wnioskodawców, w tym stan posiadania są znane z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SPP/Go 136/19, I SPP/Go 78/19, I SPP/Go 40/19, I SA/Go 349/19, I SA/Go 341/19, I SA/Go 104/19, I SA/Go 478/18, I SA/Go 350/18, I SA/Go 208/18 i 207/18, I SA/Go 175/18 i 174/18). W ww. sprawach oświadczyli, że są właścicielami domu i samochodu osobowego marki [...] rok prod. 2016. Nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto, wobec skarżącej orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, a skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazali m.in. spłatę kredytów: hipotecznego w kwocie 75 USD, mieszkaniowego 290 zł, konsumenckich 1.000 zł, opłaty za prąd 400 zł, wodę 300 zł, telefon i internet 100 zł, a także zakup paliwa np. w październiku 1.250-1.300 zł, a we wrześniu ok. 800 zł, wyjaśniając jednocześnie, że tak znaczny wydatek związany jest z dojazdami do pracy skarżącej oddalonej o ok. 35 km i 115 km od miejsca jej zamieszkania. Skarżący przedłożyli przy tym liczne dokumenty związane z leczeniem W.K., a także harmonogramy spłat kredytów zaciągniętych w [...]. W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach stwierdzić należy, że ich sytuacja nie uległa znacznej zmianie. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, sąd bowiem może, ale nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu. W ocenie referendarza, w rozpoznawanej sprawie zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich oświadczeń i dokumentów oraz akt innych postępowań wynika, że nie mają oni oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. Opisana sytuacja materialna skarżących nie daje jednak podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Wyjaśnić bowiem należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.