I SPP/Go 45/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.I. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 45/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.I. na przewlekłość Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, M.I. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że mieszka z żoną, a w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada nieruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych, czy innych wartościowych przedmiotów. Nie ujawnił też żadnych wydatków. Pismem sądowym z 11 kwietnia 2023 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, między innymi dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów małżonki skarżącego, informacji o posiadanych przez nią nieruchomości, ruchomości czy papierach wartościowych, wyciągów z rachunków bankowych i lokat obojga małżonków, oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki oraz informacji o tytule prawnym skarżącego do miejsca jego aktualnego zamieszkania. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku wskutek wielu niezgodnych z prawem prawomocnych orzeczeń sądów. Dodał, że pozostaje na całkowitym utrzymaniu żony. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SPP/Go 45/23, referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Zdaniem referendarza, ustalając sytuację i możliwości finansowe skarżącego należało uwzględnić również sytuację finansową i majątkową jego małżonki, tym bardziej, że jak sam skarżący oświadczył, nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Tymczasem pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej swojej małżonki. Powoływanie się na zawartą umowę majątkową małżeńską czy odmowa żony ujawnienia swojej sytuacji nie mogło odnieść zamierzonego skutku. W konsekwencją materiał dowodowy jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania, nawet przy wsparciu żony, znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym podniósł, że wykazał brak środków umożliwiających mu poniesienie opłaty od skargi i przyznanie mu przez sąd prawa pomocy w tym zakresie jest niezbędne z uwagi na treść art. 45 Konstytucji, który każdemu przyznaje prawo do sądu. Nadto podkreślił, że niedopuszczalne jest oczekiwanie, iż jego żona zapłaci za jego prawo do sądu. Poza tym Sąd posiada wiedzę, że żona z nawiązką wywiązuje się z obowiązków utrzymując go od lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepis zaś art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też dotyczy ono sytuacji szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli, tzn. gdy strona pomimo dołożenia maksimum starań nie jest w stanie wygospodarować czy zdobyć środków na ten cel. Osoba występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia związanych z tym kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki ku temu (por. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., I FZ 291/12). W ocenie Sądu, referendarz sądowy właściwie ocenił sytuację skarżącego ustalając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Informacje podane przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie pozwalają na dokonanie całościowej oceny jego sytuacji majątkowej. Ponadto w złożonym sprzeciwie skarżący nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie; nie załączył do sprzeciwu żadnych dokumentów, z których wynikałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Nieuprawnione jest przy tym stanowisko skarżącego, który oczekuje przy ocenie jego sytuacji majątkowej, pominięcia sytuacji materialnej jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. postanowienie NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09, LEX 582903). Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obarcza obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonki, co wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny (por. art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeżeli zatem w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji potwierdzającej źródło i wysokość dochodów jego żony oraz stan posiadanego przez nią majątku. Nie ulega wątpliwości, że skarżący pozostaje w związku z małżeńskim, a więc jego sytuacja finansowa nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonki. Jest to tym bardziej uzasadnione, ponieważ skarżący wprost stwierdza, że małżonka od lat go utrzymuje i jak stwierdził "z nawiązką". Tymczasem pomimo wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową jego żony. Wobec powyższego, Sąd uznał za zgodne z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.