I SPP/Go 23/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2023 r. sprzeciwu G.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G.S. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

G.S., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sadowych. W nadesłanym formularzu PPF podniósł, że w wyniku pracy zarobkowej uzyskuje małe dochody, które prawie w całości przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i związanych z pracą. Wobec niego prowadzona jest egzekucja, co powoduje blokowanie ewentualnych przychodów, które można byłoby przeznaczyć np. na opłatę sądową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, rzeczy ruchomych, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych czy innych wartościowych przedmiotów. Z prowadzonej działalności uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 2.500 zł, z kolei po stronie zobowiązań i wydatków ujawnił: opłata za mieszkanie 268,17 zł, media (prąd, woda, gaz) 140 zł, dzierżawa garażu 126,05 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 188,61 zł, OC samochodu 41 zł, dojazd do pracy, eksploatacja samochodu 300 zł, wyżywienie, ubrania, środki czystości, leki 1.000 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego, a w przypadku, gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim albo prowadził wspólne gospodarstwo domowe - także jego małżonki oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, pismem z dnia [...] lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w lokalu mieszkalnym należącym do córki, na podstawie użyczenia lokalu, ponosząc koszty utrzymania tej nieruchomości (czynsz, woda, prąd, gaz), tj. ok. 400 zł miesięcznie. Skarżący pozostaje w separacji faktycznej ze swoją żoną, nie mieszka z nią, nie utrzymuje też bliższych relacji. Od 2015 r. w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, zarejestrowaną w Niemczech, w zakresie sprzedaży wysyłkowej. Z ww. działalności uzyskał następujące dochody: w listopadzie 2022 r. 784,91 euro, w grudniu 2022 r. 448,26 euro i w styczniu 2023 r. -130,85 euro. Posiada dwa konta bankowe: w [...], i w każdym z nich spłaca kredyt (rata miesięczna każdego z nich w wysokości ok. 450 zł). Ponadto na rachunku bankowym, którego właścicielem jest skarżący jest zajęcie egzekucyjne na łączną kwotę 499.883,41 zł. Pełnomocnik dołączył kopie: wyroku z [...] marca 2019 r. sygn. akt [...] ustanawiającego z dniem [...] marca 2015 r. rozdzielność majątkową M. i G.S., trzy raporty rozliczeniowe za listopad-grudzień 2022 r. oraz styczeń 2023 r. wraz z fakturami (wszystkie w języku niemieckim), historię rachunku bankowego skarżącego w [...] nr [...] za okres [...].11.2022r.- [...].01.2023r. oraz w [...] (brak numeru rachunku na wydruku) za okres [...].11.2022r.- [...].02.2023r., oświadczenie P.S., kopię dowodu rejestracyjnego pojazdu [...] wraz z potwierdzeniem ubezpieczenia, kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2023 rok za garaż, fakturę za usługi telekomunikacyjne za styczeń 2023r., przelew opłaty za dzierżawę garażu oraz składki za ubezpieczenie na życie, a także wydruk z banku o zajęciu egzekucyjnym na łączną kwotę 499.883,41 zł. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2023 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowa i dochodowa samego wnioskodawcy, ale także sytuacja majątkowa i finansowa jego współmałżonki. Takowej jednakże skarżący nie przedstawił, powołał się bowiem na zawartą umowę majątkową małżeńską, separację faktyczną oraz nieutrzymywanie bliższych relacji z żoną. W ocenie referendarza sądowego materiał dowodowy jest zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania, nawet przy wsparciu żony, znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Pismem z dnia [...] marca 2023 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, w którym podkreślił, że twierdzenia o konieczności udzielenia przez M.S. pomocy polegającej na uiszczeniu za niego kosztów sądowych nie znajdują uzasadnienia. Jego zdaniem zasada wzajemnej pomocy między małżonkami nie powinna być uwzględniana niejako z automatu, ale winna być oceniana przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślił, że z małżonką jest w faktycznej separacji od kilku lat i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nie zna też jej sytuacji majątkowej i zarobkowej. W zasadzie nie ma możliwości uzyskania od żony dokumentów wskazujących na wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów oraz historię rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanej regulacji wynika, że ciężar wykazania przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa na osobie, która ubiega się o to zwolnienie. Zasadą jednak jest ponoszenie przez strony całości kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowym, zaś odstępstwo od tej zasady poprzez zwolnienie z kosztów sądowych może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych – uzasadnionych sytuacją majątkową strony – przy uwzględnieniu oczywiście wysokości kosztów postępowania. Koszty sądowe jako należności Skarbu Państwa winny mieć prymat wśród tych wydatków strony, które nie służą koniecznemu utrzymaniu. W konsekwencji strona posiadająca stałe źródło dochodów winna poczynić oszczędności w swoich wydatkach do granic zabezpieczenia podstawowego utrzymania, tak by w maksymalnym możliwym zakresie partycypować w kosztach postępowania. W analizowanej sprawie skarżący prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w Niemczech w zakresie sprzedaży wysyłkowej, która przynosi mu niewielki, lecz stały miesięczny dochód w wysokości ok. 2.500 zł. Sąd jednak zauważa, że skarżący ponosi wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem, tj. abonament telewizji cyfrowej, opłaty z tytułu dostępu do youtube music, opłaty na rzecz klubu fitness [...], czy dzierżawę za garaż. Dowodzi to, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest tak krytyczna, jak przedstawia ją we wniosku i składanych oświadczeniach. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy, oceny zdolności majątkowej skarżącego nie zmienia również fakt obowiązywania w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący powołał się przy tym na fakt pozostawania z żoną w separacji faktycznej i nieutrzymywania z nią bliższych relacji. W orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (zob. postanowienie NSA z 22 grudnia 2009 r. II OZ 1142/09, LEX 582903). Nie zwalnia zeń również prowadzenie przez małżonków odrębnych gospodarstw domowych. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obarcza obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonki, co wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny (por. art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeżeli zatem w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji potwierdzającej źródło i wysokość dochodów jego żony oraz stan posiadanego przez nią majątku. Nie ulega wątpliwości, że skarżący pozostaje w związku z małżeńskim, a więc jego sytuacja finansowa nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonki. Tymczasem pomimo wezwania skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową jego żony, a zatem nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie jego wniosku. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.