I SPP/Go 20/20

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków L.K. i W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L.K. i W.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok p o s t a n a w i a: 1. Zwolnić skarżących od kosztów sądowych. 2. Oddalić wnioski w pozostałym zakresie.

Skarżący – L. i W.K. złożyli skargę na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Jednocześnie zgodnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanych w dniu 14 kwietnia 2020 r. formularzach PPF skarżący rozszerzyli zakres wniosków o ustanowienie doradcy podatkowego. Z ich oświadczeń wynika, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Oboje są osobami niepełnosprawnymi. Są właścicielami domu mieszkalnego o powierzchni 98m² oraz samochodu osobowego marki [...]. Nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych czy wierzytelności. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą w kwocie 4.240,47 zł, renty skarżącego z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 900 zł oraz zasiłków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie 431,68 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania miesięczne wskazali: spłatę kredytu hipotecznego w wysokości ok. 70 USD, spłatę trzech kredytów gotówkowych w kwocie 600 zł, spłatę dwóch limitów kredytowych na kwoty 5.000 zł i 1.000 zł, spłatę kredytu zaciągniętego na studia córki, opłaty za gaz 470 zł, za prąd ok. 400 zł i za wodę 300 zł. Dodatkowo oświadczyli, że ponoszą znaczne wydatki związane z rehabilitacją i leczeniem małżonków (oboje posiadają umiarkowany stopień niepełnosprawności) oraz dojazdem skarżącej do pracy, oddalonej o ok. 120 km od miejsca jej zamieszkania. Zwrócić uwagę należy, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawców jest znana z urzędu, gdyż wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SPP/Go 5/20, I SPP/Go 10/20, I SPP/Go 136/19, I SPP/Go 78/19, I SPP/Go 40/19, I SA/Go 349/19, I SA/Go 341/19, I SA/Go 104/19, I SA/Go 478/18, I SA/Go 350/18, I SA/Go 208/18 i 207/18, I SA/Go 175/18 i 174/18). W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w ww. sprawach stwierdzić należy, że ich sytuacja nie uległa znacznej zmianie. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Odnośnie zaś wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd/referendarz sądowy dodatkowo powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, czy tzw. przymus adwokacko-radcowski oznaczający konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 - powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W ocenie referendarza, zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Z przedstawionych przez nich oświadczeń i dokumentów oraz akt innych postępowań wynika, że oboje są osobami niepełnosprawnymi. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni 98m², nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość uzyskiwanych dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. W niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania, brak jest jednak podstaw do przyznania im doradcy podatkowego. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje nadto, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. O ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). W konsekwencji, odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie spowoduje dla skarżących jakichkolwiek ujemnych następstw procesowych czy też nie ograniczy ich prawa do sądu. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.