I SPP/Go 2/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: asesor WSA Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprzeciwu Przedsiębiorstwa E. spółki jawnej na postanowienie referendarza sądowego z dnia12 marca 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 2/21 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za luty 2020 r. na poczet zaległości podatkowej w tym podatku za luty 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Przedsiębiorstwo E. spółka jawna wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że prowadzona przez spółkę działalność gospodarcza jest niedochodowa, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 98.811,48 zł. Wedle uzasadnienia wniosku uzyskiwane przychody mają nie wystarczać na pokrycie bieżących kosztów działalności spółki. Podniesiono również, że ani spółka ani jej wspólnicy nie mają oszczędności, saldo rachunku bankowego spółki jest zerowe, jej nieruchomości są obciążone hipotekami, a dwa samochody zajęte przez wierzycieli. Wspólnicy spółki, będący małżonkami, w nadesłanych dodatkowo wnioskach o przyznanie prawa pomocy również podnieśli, że nie osiągają żadnych dochodów, a w bieżącym utrzymaniu korzystają z pomocy rodziny. Każde z nich jest współwłaścicielem (w ¼ części) domu o pow. ok. 220 m² oraz (w ⅓ części) obciążonego hipoteką mieszkania o pow. 46,80 m². Zgodnie wyjaśnili, że kredyt hipoteczny spłaca ich córka. Nie mają innego majątku. Po stronie wydatków i zobowiązań wskazali: opłaty "za media" ok. 1.060 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, ubezpieczenie ok. 1.000 zł rocznie. Referendarz sądowy uznał, że treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, stąd wezwał ją do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową, w tym m. in.: trzech ostatnich deklaracji VAT, dokumentów potwierdzających wysokość kosztów bieżącego funkcjonowania spółki oraz wskazanie źródeł ich finansowania, kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy i dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej spółki postępowania egzekucyjne W odpowiedzi wspólnik M.N. oświadczył, że spółka prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów, a wszystkie niezbędne dokumenty finansowe złożył wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że z przedstawionego zestawienia przychodów i rozchodów jednoznacznie wynika strata spółki i brak dochodów jej wspólników. Stwierdził też, że wspólnicy nie mają żadnych oszczędności i środków na zaspokojenia bieżących potrzeb. Oboje korzystają z pomocy rodziny. Wyjaśnił też, że nieruchomość spółki jest obciążona hipotekami, a samochody są zajęte przez innych wierzycieli. Wyjaśnił też, że z uwagi na obowiązywanie stanu epidemii, Spółka nie ma możliwości pozyskania dodatkowych środków. Postanowieniem z 12 marca 2021 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że mimo zobowiązana do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, spółka nie przedłożyła dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych dotyczących spółki: deklaracji w podatku od towarów i usług, raportów kasowych, wyciągów z kont bankowych, jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej zadłużenia i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych. Referendarz sądowy podkreślił, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a z akt sprawy nie wynika, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Z zestawienia księgi przychodów i rozchodów spółki, jedynego dokumentu przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika, że w 2019 r. wykazała przychód w kwocie 42.852,46 zł, koszty uzyskania przychodów 103.017,46 zł (w całości pozostałe wydatki), stratę 98.811,48 zł, zaś w 2020 r. przychód w kwocie 27.661,54 zł, koszty uzyskania przychodów 78.435,63 zł (w całości pozostałe wydatki), strata 50.774,09 zł. Pomimo jednak wyraźnej treści wezwania z 12 lutego 2021 r. spółka nie wskazała źródeł finansowania tak znacznych wydatków. W ocenie referendarza sądowego wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, bowiem o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Również wspólnicy spółki nie przedstawili jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o ich stanie majątkowym i finansowym, w szczególności wyciągów z ich rachunków i lokat bankowych. Pomimo wyraźnej i precyzyjnej treści wezwania z dnia 12 lutego 2021 r. nie ujawniono także źródła, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny, choć już w formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy wspólnicy powoływali się na taką pomoc. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że wraz z żoną nie osiągnęli żadnych dochodów, nie mają oszczędności, w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych pomaga im rodzina. W sprzeciwie z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Podniosła, że sytuacja majątkowa spółki jest dramatyczna, a referendarz sądowy nie wziął pod uwagę dokumentów finansowych, z których jednoznacznie wynika strata Spółki w wysokości 137 812,28 zł i brak dochodów wspólników. Jednocześnie przedłożyła komputerową wersję księgi przychodów i rozchodów za 2020 rok. Skarżąca podkreśliła, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, iż poniesiona przez spółkę strata z działalności gospodarczej jest na tyle znaczna, że odbija się negatywnie na sytuacji finansowej, ekonomicznej, gospodarczej i społecznej strony skarżącej i jej wspólników. Spółka podniosła, że udokumentowała, że ani ona ani wspólnicy nie osiągają dochodów oraz że nie mają żadnych oszczędności, a wszystko co mieli, w tym pożyczki od rodziny, przeznaczyli na częściową spłatę zobowiązań. Skarżąca nie jest w stanie udokumentować pomocy od rodziny, bowiem ta odbywa się bez pokwitowania. Spółka podkreśliła, że nieruchomości i ruchomości są zajęte przez komornika, tym samym nie można ich sprzedać, natomiast nieruchomość obciążona jest hipotekami i jest przedmiotem egzekucji.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw był bezzasadny. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przesłanki prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego domagała się skarżąca wynikają z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., gdzie mowa, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Zestawiając oświadczenia i dowody złożone przez skarżącą w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy z treścią przywołanych przepisów, Sąd uznał, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Tymczasem skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła niezbędnych dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych potwierdzających deklarowaną sytuację majątkową. Również wspólnicy Spółki nie przedstawili stosownej dokumentacji świadczącej o stanie majątkowym i finansowym, w szczególności wyciągów z ich rachunków i lokat bankowych. Stosownych dokumentów skarżąca nie przedłożyła również wraz ze sprzeciwem. Brak żądanych dowodów uniemożliwił Sądowi ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych spółki. Wobec powyższego, Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego o tym, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, przy czym istotne jest, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który - z uwagi na przedmiot zaskarżenia - winien wynieść zaledwie 100 zł, co jest najniższą możliwą opłatę sądową od skargi (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia w003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2, orzekł jak w sentencji postanowienia.