I SPP/Go 114/20

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

B.W. złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 października 2020 r. sygn. akt I SA/Go 252/20. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który mógłby podpisać przedmiotową skargę kasacyjną. Podniósł, że każdy bowiem wydatek skutkuje dodatkowym zubożeniem jego rodziny (na utrzymaniu posiada żonę i 2 małoletnich dzieci). W nadesłanym w dniu 18 stycznia 2021 r. (data wpływu do Sądu) formularzu PPF skarżący podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci (dwuletnią córką i półrocznym synem). Jest właścicielem działki rolnej o pow. 0,93 ha oraz współwłaścicielem, w ½ części, domu o pow. 310 m² i działki rolnej o pow. 1,08 ha (w trakcie podziału majątku). Nie posiada oszczędności, wierzytelności czy przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 1.850 zł, gdyż, ze względu na pandemię, jego działalność gospodarcza przynosi stratę. Po stronie zobowiązań i wydatków skarżący wskazał spłatę kredytu - miesięczna rata 700 zł, alimenty 800 zł, prąd 260 zł, woda 60 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: -dokumentu potwierdzającego stan cywilny skarżącego, w przypadku gdy skarżący jest żonaty - dokumentu potwierdzającego ustrój majątkowy obowiązujący w małżeństwie skarżącego, -dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego (w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej: zestawienia wartości przychodów z działalności gospodarczej oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, jak również odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, w przypadku uzyskiwania emerytury: przekazu pocztowego lub bankowego bądź aktualnej decyzji ustalającej wysokość świadczenia, w przypadku osiągania dochodów z innych źródeł: dokumentów potwierdzających ich kwotę (np. odpisy umów, dowody przelewów, oświadczenia itp.), -wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, -oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych, z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości, -oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa, od osób trzecich, jeśli tak to należy wykazać ich formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków, -oświadczenia, czy skarżący otrzymuje pomoc finansową na dzieci, jeśli tak to należy wykazać jej formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką), -dokumentów potwierdzających realizację obowiązku alimentacyjnego w kwocie 800 zł (wykazanego w rubryce 11 formularza) w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. wyrok, ugoda, pokwitowania, przelewy), ewentualnie dokumentów potwierdzających zaległości w tym zakresie, -dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącego oraz spłatę i wysokość miesięcznych rat zobowiązań kredytowych, -oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i osób wspólnie z nim zamieszkujących, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał niepodpisane pismo, w którym oświadczył, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącach X, XI, XII/2020 r. nie osiągnął żadnych przychodów, posiada pojazd marki [...], rok prod. 1997 o wartości 6.000 zł, nie korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa ani osób trzecich oraz nie otrzymuje pomocy finansowej na dzieci. Jednocześnie dołączył kopię decyzji o waloryzacji emerytury od [...] marca 2020 r. w kwocie 1.837,86 zł netto, 5 potwierdzeń wykonania w dniu [...] lutego 2021 r. przelewów z rachunku bankowego w [...] tytułem: spłaty kredytu na kwotę 661,01 zł, ubezpieczenia na życie w kwocie 22,93 zł i 15,28 zł, ubezpieczenia budynków w kwocie 29 zł, opłata za prowadzenie rachunku 15 zł, kopię faktury za abonament telefoniczny w kwocie 57,50 zł oraz za wodę w kwocie 174,31 zł, kopię zaświadczenia o zmianie sumy hipoteki kaucyjnej do kwoty 382.454,41 zł, kopię zawiadomienia o zmianie wysokości stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązujących od 01.01.2020r. oraz dowód zakupu węgla z dnia [...] grudnia 2020 r. na kwotę 1.090,45 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1- § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżący - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona ma inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd/referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia mu wezwania z 20 stycznia 2021 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, nie uczynił w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w przedłożonych pismach nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, bowiem dane w nich zawarte są niepełne i budzą wątpliwości. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej. W formularzu PPF wskazał, że przynosi ona stratę, z kolei w piśmie z dnia [...] lutego 2021 r., w odpowiedzi na wyraźne wezwanie do przedłożenia zestawienia wartości przychodów z działalności gospodarczej i kosztów ich uzyskania oraz odpisów deklaracji podatkowych składanych w związku z tą działalnością, skarżący oświadczył jedynie, że w okresie październik-grudzień 2020 r. nie osiągnął żadnych przychodów. W dodatku, ww. pismo nie zostało podpisane przez skarżącego Skarżący wskazał ponadto, że na jego dochód składa się świadczenie emerytalne w wysokości 1.837,86 zł netto, z kolei łączna kwota zadeklarowanych miesięcznych zobowiązań i wydatków skarżącego przekracza 2.000 zł. Co więcej, ww. kwota obejmuje jedynie: spłatę kredytu, ubezpieczenia, abonament telefoniczny, opłaty za wodę i prąd oraz alimenty. Z ww. zestawienia wynika, że suma miesięcznych wydatków skarżącego znacznie przekracza ujawniony przez niego dochód. Można zatem domniemywać, że skarżący posiada inne nieujawnione źródła dochodu, bądź zgromadzone oszczędności. Dodatkowo, w grudniu 2020 r. skarżący wydał kwotę 1.090,45 zł na zakup węgla. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył również, pomimo wyraźnego wezwania referendarza, wyciągów z rachunków bankowych i lokat, co w konsekwencji uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Wyciągi z rachunków bankowych są bowiem tego rodzaju dowodem, który w dużym stopniu może przyczynić do wyjaśnienia i określenia zdolności płatniczych wnioskodawcy. Obrazują bowiem nie tylko wpływ środków czy obciążeń, ale także przepływy pieniężne, czy też posiadane oszczędności. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący posiada rachunek między innymi w [...]; z tego bowiem rachunku w dniu [...] lutego 2021 r. skarżący dokonał 5 przelewów. Przedłożenie jedynie dowodów pojedynczych operacji nie wypełnia zobowiązania określonego w wezwaniu z dnia 20 stycznia 2021 r. Zdecydowanie trzeba podkreślić, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). W sprawie brakuje też argumentów do przyznania pierwszeństwa wydatkom o charakterze cywilnoprawnym przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1310045). Reasumując należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rezultacie nie można uznać złożonego wniosku o przyznane prawo pomocy za uzasadniony. Z tych samych powodów nie jest zasadne ustanowienie dla skarżącego adwokata. Przyznanie stronie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika uzależnione jest od wykazania przez nią przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. Możliwość ponoszenia kosztów sądowych chociażby w części wyklucza możliwość przyznania tej formy prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji