I SPP/Go 11/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej spółki od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 marca 2020 r. sygn. akt I SPP/Go 11/20 w sprawie ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

[...] sp. z o.o. w skardze do tut. Sądu zawarły wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym w dniu 5 marca 2020 r. formularzu PPPr Spółka rozszerzyła zakres wniosku o ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu podniosła, że złożyła wnioski o zwrot podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu spółki co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem spółki prowadzone są liczne egzekucje komornicze, spółka ma zajęte konta bankowe co powoduje, że nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 7.021.735,00 zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 204.084,92 zł. Spółka wykazała też "zerowe" saldo rachunku bankowego w [...]. Oświadczyła ponadto, że należący do niej majątek nieruchomy jest obciążony hipoteką, a rachunki bankowe są zajęte. Podała, że jej miesięczny dochód wynosi około 18.000,00 - 25.000,00 zł, a miesięczne koszty jej działalności to około 24.000,00 zł i 3.000,00 - 4.000,00 zł na paliwo do urządzeń. Stan środków w kasie na koniec grudnia wyniósł 44,00 zł. Ze względu na zajęcia komornicze część klientów Spółki zrezygnowała ze współpracy, a inni przekazują zapłaty za towary bezpośrednio do urzędu skarbowego. Pomimo wygenerowanego zysku na koniec roku na konto Spółki wpływają małe kwoty, które nawet nie wystarczają na wynagrodzenia pracowników, dlatego Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale jego możliwości finansowe już się skończyły. Z nadesłanych, w odpowiedzi na wezwanie z 11 marca 2020 r., dokumentów (zeznanie podatkowe, sprawozdanie finansowe, ewidencja środków trwałych) wynika, że w 2018 r. skarżąca spółka osiągnęła przychód w wysokości 529.368,48 zł przy kosztach jego uzyskania w kwocie 297.751,79 zł. Zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień 31 grudnia 2018 r. spółka posiada aktywa w wysokości 15.982.864,82 zł, na które składają się przede wszystkim grunty o wartości 7.021.735,00 zł oraz należności od pozostałych jednostek w wysokości 8.945.331,15 zł. Z kolei z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w ostatnich trzech kwartałach 2019 r. dokonano dostaw towarów na kwoty: 86.043 zł (II kwartał 2019r.), 59.991 zł (III kwartał 2019r.), 295.465 zł (IV kwartał 2019r.), przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 22.930 zł (II kwartał 2019r.), 30.718 zł (III kwartał 2019r.), 38.917 zł (IV kwartał 2019r.). Spółka przedłożyła kopie 9 umów pożyczek udzielonych Spółce przez R.S., a także dokumenty świadczące o zajęciach komorniczych i egzekucyjnych. Postanowieniem z 31 marca 2020 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżąca spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi stały, znaczny dochód. Spółka nie przedłożyła zeznania i sprawozdania finansowego za 2019 r., jednak deklaruje, że jej miesięczny dochód wynosi około 18.000 zł - 25.000 zł. Zwrócił uwagę, że Spółka, w ramach prowadzonej działalności, dokonała dostaw towarów i usług w kwocie: II kwartał 2019 r. 86.043 zł, III kwartał 2019 r. 59.991 zł, IV kwartał 2019 r. 295.465 zł, przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 22.930 zł, 30.718 zł, 38.917 zł, co oznacza, że dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Uwagę zwraca ponadto – zdaniem referendarza sądowego - znaczna wartość środków trwałych Spółki; ich stan na dzień 31 grudnia 2018 r. wynosił 7.021.735,00 zł. Dysponowanie tak znacznym majątkiem, w jego ocenie, wyklucza w zasadzie przyznanie prawa pomocy. Daje bowiem możliwości jego wykorzystania do poniesienia kosztów sądowych. Podkreślił również, że z akt sprawy nie wynika, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Ponadto spółka ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 796/11), a co w rozpatrywanym przypadku przewiduje § 10 umowy spółki (tekst jednolity z 25 stycznia 2017r.). Zauważył też, że w dniu 7 stycznia 2020 r., tj. kilka dni przed wniesieniem skargi na decyzję w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 rok, Spółka zaciągnęła pożyczkę u jednego ze wspólników w wysokości 14.000,00 zł, zaś dwie ostatnie umowy zawarte zostały już na etapie postępowania sądowego. Powyższe świadczy zatem o tym, że Spółka miała możliwość zabezpieczenia środków na dochodzenie swoich praw przed sądem, tj. na uiszczenie wpisu sądowego. W sprzeciwie spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." poprzez uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy, podczas gdy z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynika, że spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że ma możliwości wykorzystania środków trwałych które posiada, z uwagi na to, że są one zajęte przez sąd. Za błędną uznała argumentację dotyczącą przychodu i dochodu spółki. Bowiem to, że z dokumentów wynika, że spółka generuje zysk, nie jest jednoznaczne z tym, że posiada środki finansowe. W rzeczywistości bowiem wszystkie środki są zabezpieczone przez urząd skarbowy. Jednocześnie nie może zaciągnąć pożyczki u kolejnego ze wspólników, z uwagi na brak środków finansowych. Dodała, że w momencie składnia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych nie posiadała jeszcze sprawozdania finansowego za 2019 r., gdyż to zostało sporządzone 30 marca 2020 r. Aktualnie nie jest ona w stanie normalnie funkcjonować, dokonuje częściowych wypłat z konta bankowego na poczet wynagrodzeń dla pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą dokumentów oraz złożonego sprzeciwu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Na wstępie należy dostrzec, że skarżąca mimo trudności na jakie się powołuje tj. m.in. zajęcie kont bankowych, obciążenia hipoteczne, czego Sąd nie kwestionuje, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i osiąga zysk. Zresztą sama we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 5 marca 2020 r. oświadczyła, że miesięczny dochód spółki to ok. 18.000-25.000,00 zł. Jeżeli więc przedsiębiorca – mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Skarżąca nie wskazała tymczasem, by w związku z sytuacją na którą się powołuje, zostało zainicjowane jakiekolwiek postępowanie upadłościowe, układowe lub restrukturyzacyjne. Słusznie referendarz sądowy zwrócił też wagę, że wskazane w deklaracjach VAT – 7 kwoty z tytułu dostaw towarów za: II kwartał 2019r. 86.043 zł, III kwartał 2019 r. 59.991 zł, IV kwartał 2019 r. 295.465 zł, przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 22.930 zł, 30.718 zł, 38.917 zł, świadczą o tym, że spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Istotnym jest również, że zgodnie z treścią przedłożonej przez skarżącą w niniejszym postępowaniu umowy spółki, uchwała Zgromadzenia Wspólników może zobowiązać wspólników do dopłat w granicach do dziesięciokrotnej wartości nominalnej udziałów posiadanych przez każdego z nich. Spółka ma dwóch wspólników. Wartość udziałów jednego z nich (E.S.) wynosi 310.000 zł, a drugiego (R.S.) 100.000 zł. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Jak wynika z akt sprawy, spółka zaciąga pożyczki od jednego z udziałowców. Jeżeli natomiast - jak twierdzi - jego oszczędności się skończyły, to winna rozważyć podjęcie działań celem zobowiązania drugiego wspólnika do dopłat. Niczym nie poparte twierdzenie, by z uwagi na brak środków finansowych, to było niemożliwe, jest niewystarczające. Podkreślić też należy, że na skarżącej nie tylko spoczywa ciężar udowodnienia, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Bierność skarżącej w poszukiwanie majątku, by ponieść koszty postępowania, uniemożliwia Sądowi pozytywne rozpatrzenie sprzeciwu skarżącej. W orzecznictwie wskazuje się, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co ważne wreszcie, zarówno referendarz sądowy jak i Sąd nie mieli okazji zapoznać się ze sprawozdaniem finansowym spółki za 2019 rok. Jeżeli zostało ono sporządzone dopiero – jak strona twierdzi w sprzeciwie – w dniu 30 marca 2020 r., to nic nie stało na przeszkodzie, by zostało dołączone do wniesionego w dniu 16 kwietnia 2020 r. sprzeciwu. Brak jego przedłożenia skutkował rozpoznaniem sprawy w oparciu o te dokumenty, które zostały wcześniej nadesłane, a te zdaniem Sądu, słusznie doprowadziły referendarza sądowego do odmowy przyznania prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do wniosku spółki o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym, strona skarżąca nie musi być obowiązkowo reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje, że spółka jako podmiot obrotu gospodarczego, potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz szeregu pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny jest obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Należy również mieć na względzie, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.