I SPP/Go 1/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprzeciwu Przedsiębiorstwa E. spółki jawnej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 marca 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 1/21 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa E. spółka jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń 2020 r. na poczet zaległości podatkowej w tym podatku za luty 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Przedsiębiorstwo E. spółka jawna wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedłożyła kopie zestawienia księgi przychodów i rozchodów Spółki za 2019 r. i 2020 r. W uzasadnieniu formularza PPPr podniosła, że prowadzona działalność gospodarcza generuje straty, które powstają w wyniku czynów nieuczciwej konkurencji zachodniej korporacji. Wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi 98.811,48 zł. Przychody nie starczają na pokrycie bieżących opłat, chociażby za prąd i gaz. Spółka, jak i jej wspólnicy nie mają oszczędności, gdyż wszystkie wpływy finansowe inwestowali w firmę, pracowników, spłatę kredytów. Stan jej rachunków bankowych wynosi 0,00 zł. Nieruchomości Spółki obciążone są hipotekami, samochody: [...] - zajęte przez wierzycieli. Wspólnicy Spółki w nadesłanych wnioskach PPF podtrzymali, że Spółka przynosi stratę. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dorosłym niepracującym synem. Oboje chorują. Nie osiągają żadnych dochodów. W utrzymaniu pomaga im rodzina. Sytuacja z koronawirusem jeszcze bardziej pogłębia i tak trudną sytuację finansową. Każde ze wspólników jest właścicielem domu o pow. ok. 220 m² w ¼ części oraz mieszkania o pow. 46,80 m² w ⅓ części, obciążonego hipoteką; kredyt hipoteczny spłaca ich córka. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności i innych wartościowych rzeczy. Po stronie wydatków i zobowiązań wskazali: opłaty za media ok. 1.060 zł, pożyczka ok. 50.000,00 zł, ubezpieczenie ok. 1.000 zł rocznie. Analogiczny wniosek złożony został w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 2/21. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych strony skarżącej, wezwano Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji: a) kopii składanych przez skarżącą spółkę miesięcznych bądź kwartalnych deklaracji w podatku od towarów i usług, w podatku akcyzowym, za ostatnie trzy miesiące bądź za ostatnie dwa kwartały, b) podanie kosztów bieżącego funkcjonowania spółki (pozostałe wydatki - rubryka 13 zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za 2020 r.) oraz wskazanie źródeł ich finansowania, c) kopii aktualnej ewidencji środków trwałych o wartości początkowej przekraczających 5.000 zł, d) raportów kasowych za ostatnie trzy pełne miesiące, e) kopii wyciągów ze wszystkich kont bankowych Spółki oraz jej wspólników obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy, f) dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia skarżącej Spółki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów), g) dokumentów potwierdzających prowadzone wobec skarżącej Spółki postępowania egzekucyjne, z podaniem w szczególności aktualnej wysokości egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, h) oświadczenia, czy E.N. i M.N. korzystają z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich, jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków, i) oświadczenia o kosztach utrzymania małżonków oraz ich syna, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (m.in. opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, telefon, internet, zakup żywności, leczenie itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi wspólnik M.N. oświadczył, że Spółka prowadzi książkę przychodów i rozchodów. Wszystkie niezbędne dokumenty finansowe złożył już w Sądzie. Z zestawienia przychodów i rozchodów jednoznacznie wynika strata Spółki i brak dochodów jej wspólników. Wspólnicy nie mają żadnych oszczędności. Nie starcza im na zaspokojenia bieżących potrzeb. Korzystają z pomocy rodziny, ale i im jest już bardzo ciężko. Nieruchomość Spółki obciążona jest hipotekami, gdzie komornik przeprowadza egzekucję. Samochody są też zajęte przez innych wierzycieli. Są jeszcze stare materiały budowlane sprzed kilku, kilkunastu lat, które jednak trudno sprzedać. Z uwagi na panującą trudną sytuację na rynku związaną z wprowadzeniem stanu epidemicznego, Spółka nie ma żadnej możliwości pozyskania dodatkowych środków. Postanowieniem z 12 marca 2021 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że mimo zobowiązana do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, Spółka nie przedłożyła dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych dotyczących Spółki: deklaracji w podatku od towarów i usług, raportów kasowych, wyciągów z kont bankowych, jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej zadłużenia i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych. Referendarz sądowy podkreślił, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a z akt sprawy nie wynika, aby została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Z zestawienia księgi przychodów i rozchodów Spółki, jedynego dokumentu przedłożonego w toku niniejszego postępowania, wynika, że w 2019 r. wykazała przychód w kwocie 42.852,46 zł, koszty uzyskania przychodów 103.017,46 zł (w całości pozostałe wydatki), stratę 98.811,48 zł, zaś w 2020 r. przychód w kwocie 27.661,54 zł, koszty uzyskania przychodów 78.435,63 zł (w całości pozostałe wydatki), strata 50.774,09 zł. Pomimo jednak wyraźnej treści wezwania z 12 lutego 2021 r. Spółka nie wskazała źródeł finansowania tak znacznych wydatków. W ocenie referendarza sądowego wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, bowiem o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Również wspólnicy Spółki nie przedstawili jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o ich stanie majątkowym i finansowym, w szczególności wyciągów z ich rachunków i lokat bankowych. Pomimo wyraźnej i precyzyjnej treści wezwania z dnia 12 lutego 2021 r. nie ujawniono także źródła, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny, choć już w formularzach PPF wspólnicy powoływali się na taką pomoc. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. M.N. powtórzył jedynie, że wraz z żoną nie osiągnęli żadnych dochodów, nie mają oszczędności, w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych pomaga im rodzina. W sprzeciwie z dnia [...] kwietnia 2021 r. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Podniosła, że sytuacja majątkowa Spółki jest dramatyczna, a referendarz sądowy nie wziął pod uwagę dokumentów finansowych, z których jednoznacznie wynika strata Spółki w wysokości 137 812,28 zł i brak dochodów wspólników. Jednocześnie przedłożyła komputerową wersję księgi przychodów i rozchodów za 2020 rok. Skarżąca podkreśliła, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, iż poniesiona przez Spółkę strata z działalności gospodarczej jest na tyle znaczna, że odbija się negatywnie na sytuacji finansowej, ekonomicznej, gospodarczej i społecznej strony skarżącej i jej wspólników. Spółka podniosła, że udokumentowała, że ani ona ani wspólnicy nie osiągają dochodów oraz że nie mają żadnych oszczędności, a wszystko co mieli, w tym pożyczki od rodziny, przeznaczyli na częściową spłatę zobowiązań. Skarżąca nie jest w stanie udokumentować pomocy od rodziny, bowiem ta odbywa się bez pokwitowania. Spółka podkreśliła, że nieruchomości i ruchomości są zajęte przez komornika, tym samym nie mają możliwości ich zbycia, zaś nieruchomość obciążona jest hipotekami, trwa egzekucja z nieruchomości. Sytuację utrudnia również wprowadzony na terytorium kraju stan epidemiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw był bezzasadny. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 P.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw, Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie do kosztów sądowych. Zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść sprzeciwu Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd w całości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób niebudzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych dotyczących Spółki: deklaracji w podatku od towarów i usług, raportów kasowych, wyciągów z kont bankowych, jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej zadłużenia i prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, kwestii ustanowienia hipoteki na nieruchomości, czy zajęcia rzeczy ruchomych. Również wspólnicy Spółki nie przedstawili stosownej dokumentacji świadczącej o stanie majątkowym i finansowym, w szczególności wyciągów z ich rachunków i lokat bankowych. Nie ujawniono także źródła, formy i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziny. Stosownych dokumentów skarżąca nie przedłożyła również na etapie wniesienia sprzeciwu. Takie działanie skarżącej uniemożliwiło pełną i rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. Wobec powyższego, referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Podkreślić należy, że jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, który z uwagi na przedmiot zaskarżenia winien wynieść 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2, orzekł jak w sentencji postanowienia.