I SAB/Wr 2616/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres (sprawozdawca),, Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski,, Sędzia WSA Marta Semiczek, , po rozpoznaniu w Wydziale I, w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2022 r. sprawy ze skargi: J. K. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie nieotrzymania nadpłaty wynikającej z zeznania PIT-37 za 2018 r.: I. stwierdza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dopuścił się bezczynności; II. zobowiązuje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. do wydania aktu administracyjnego w sprawie Strony skarżącej w terminie 60 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; III. stwierdza, że bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

J.K. (dalej jako: Podatnik, Skarżący) złożył skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy (dalej jako NUS, Organ) w przedmiocie nieotrzymania nadpłaty wynikającej z zeznania PIT-37 za 2018 r. W wyniku wpływu ww. skargi w dniu 05.08.2021 r. bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, a więc z niezachowaniem wskazanego w art. 54 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – dalej jako p.p.s.a., pośredniego trybu wnoszenia skarg, została ona przekazana za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu do NUS celem nadania jej właściwego biegu. Sąd w oparciu o zawartość przekazanych akt - w tym mając na uwadze treść pism Podatnika w oparciu o art. 141 § 4 p.p.s.a. zwięźle przedstawia poniżej ustalony stan sprawy. Skarga dotyczy braku zwrotu nadpłaty w wysokości 740,00 zł. wynikającego z zeznania podatkowego Podatnika w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. (PIT- 37): "SPRAWA DOTYCZYŁA I NADAL DOTYCZY PIT 37 J.K. WPS PIT 37/ZA 2018 ZALICZONO 740ZL NA POCZET SKAŁDAKI ZUS..." (str. 1 skargi – sąd w cytatach posługuje się oryginalną pisownią pism podatnika) "... WNOSZE SKARGĘ NA BEZCZYNNOŚC URZEDU SKARBOWEGO WŚWIDNICIY ... ZARZUCAJAC IM NARUSZENIE CZY MU PRZEPISU ART35 PAR 3 ORAZ ART36 PAR 1i2 USTAWY Z DNIA 14 CZEWRWCA 1960 KODEKS POSTEPOWANIA ADMNISTRACYJNEGO ..." (str. 3 skargi) W skardze Podatnik zwrócił się o merytoryczne załatwienie sprawy i przekazania Mu należnych pieniędzy. Wskazane rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. (PIT-37) zostało złożone 16 lutego 2019 r. i wykazano w nim nadpłatę w wysokości 740,00 zł. W odpowiedzi na skargę NUS wskazał, że w związku z pismami Podatnika w przedmiocie nieotrzymania nadpłaty wynikającej z zeznania PIT-37 za 2018 r. pisemnie wyjaśnił, że nadpłata ta w kwocie 740,00 zł została w części (tj. 731,37 zł) przekazana Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Świdnicy na podstawie zajęcia wierzytelności z 17 grudnia 2018 r. (KM 4005/18), a pozostała kwota (8,63 zł) nie została zwrócona z uwagi na brak zarejestrowanego rachunku bankowego Skarżącego. Przytoczono okoliczność negatywnego rozpatrzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (pismo z 21 sierpnia 2019 r. nr 0201-IWW.050.97.2019) skargi Podatnika na przekazanie zwrotu podatku dochodowego za 2018 r. do Komornika Sądowego. Wskazano również kolejne pismo Podatnika w przedmiocie nieotrzymania zwrotu z zeznania PIT-37 za 2018 r., w odpowiedzi na które NUS pismem z 2 marca 2020 r. nr 0220-SER.647.2020 23454/23020 poinformował Podatnika, że kwestia ta została już wyjaśniona i była przedmiotem ww. skargi do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu. Kolejne zaś pismo Podatnika zostało uznane za skargę na pracowników NUS i przekazane do rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu. Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, że pismem z 18 (lub 28) czerwca 2019 r. (data wpływu 09.07.2019 r.) Podatnik wskazał, iż nie otrzymał zwrotu z zeznania PIT - 37 za 2018 r. NUS pismem z 12 lipca 2019 r. nr 0220-SER.7010.3267.21019 BA 9230.2019 poinformował Podatnika, że część nadpłaty w wysokości 731,37 zł została przekazana do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Świdnicy na podstawie zajęcia wierzytelności z dnia 17.12.2018 r. KM 4005/18, a pozostała kwota (8,63 zł) wobec niewskazania rachunku bankowego nie została zwrócona. Kolejnym pismem (otrzymanym przez NUS w dniu 18.07.2019) Podatnik zwrócił uwagę że nadpłata wynikająca z PIT - 2018 r. nie została Mu zwrócona: "... W SLAD ZA PISMA 18-06-2019 ... DLACZEGO?PIT37 ZA 2018 Z KRUS ROLZICZENEI SAM SIĘ ROLZICZYŁEM W BIUR PANI NIEMCZYK W STZREGOMIU JAK WIĘC KWOTA 740ZŁ NAPĄŁTA NIE ZOSTAŁ PO 15-07-2019 MI WYPŁACONA ..." (k-95) W treści pisma z 17 lutego 2020r. adresowanego do NUS Podatnik wskazał na brak odpowiedzi na wezwanie w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r wraz z wnioskiem o wypłatę z odsetkami od 16.02.2019 r.: "PROSZĘ PODAC DLACZEGO NIE UDZIELONO ODPOWIEDZI NA OKOLICZNOSC PISMO J.K. Z WEZWANIA W SPRAWIE PIT ZA ROK 2018 ?722 Zł ? POPRZEZ BIURO RACHUNKOWE W STZREGOMIU Z PIT 37ZA 2018 ... PROSZĘ O WYPĄŁTE ZODSETKI OD16-02-2019 ..." (k-98) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje. Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021, poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w przedmiocie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Z kolei po myśli art. 134 § 1 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd w każdym przypadku bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi. Przepisy art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. określają, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W przypadku przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 900 ze zm.) – dalej jako o.p, skargę na bezczynność należy poprzedzić ponagleniem do organu podatkowego wyższego stopnia na podstawie art. 141 § 1 pkt 1 o.p. Skargę taką można wnieść w każdym po wniesieniu ponaglenia ponieważ terminy do wniesienia skargi przewidziane w art. 53 p.p.s.a. nie dotyczą skargi na bezczynność. Sąd identyfikuje ten środek dyscyplinujący jako zawarty w piśmie Skarżącego z 17.02.2020 r. Skoro ponaglenia ma na celu dopingowanie organu do terminowego załatwiania sprawy, sprawnego działania, niedopuszczania do przewlekania postępowań i jest w tym zakresie swoistym środkiem ochrony praw strony postępowania podatkowego, to dopominanie się o rozstrzygniecie w sprawie wykazanej w PIT 37 za 2018 r. nadpłaty za takie ponaglenie należało uznać. Jakkolwiek ponaglenie zostało zaadresowane do NUS to winno zostać przekazać organowi podatkowemu wyższego stopnia. Stąd w ocenie Sądu wymóg formalny skargi został zachowany. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie wskazać trzeba na art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art.120 p.p.s.a.). Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Zdaniem Sądu skarga jest zasadna i należy orzec o bezczynności w przedmiocie braku rozstrzygnięcia wydania jakiegokolwiek aktu przewidzianego przepisami o.p. (postanowienie, decyzja) względem złożonego przez Podatnika podania, z którego wynika brak zwrotu nadpłaty wykazanego w deklaracji PIT-37. Stosownie do treści przepisu art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Ponadto zgodnie z art. 168 § 2 o.p. podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres (miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności) lub adres do doręczeń w kraju, identyfikator podatkowy, a w przypadku nierezydentów - numer i serię paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiadają identyfikatora podatkowego, a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Zdaniem Sądu mając na uwadze przedstawione akta oraz sposób formułowania stanowiska przez Podatnika to pismo Skarżącego z 18 (28) czerwca 2019 r. należało zakwalifikować jako podanie (żądanie) o zwrot nadpłaty wynikającej z zeznania podatkowego, dotyczącego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych z 2018 r. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a (art. 165 § 3 o.p.). Należy zauważyć, że: "... postępowanie wszczynane na wniosek toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 o.p., z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania ...." P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344, red. L. Etel, Warszawa 2022, art. 165(a). i w przypadku wystąpienia przeszkody w prowadzeniu postępowania z wniosku Podatnika NUS winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania zgodnie z art. 165a o.p. Natomiast gdy takich przeszkód brak, to co do zasady wyrażonej w art. 207 § 1 o.p. NUS rozstrzyga sprawę, której dotyczy wniosek decyzją. W zakresie obowiązujących przepisów dotyczących ram czasowych postępowania podatkowego należy wskazać na następujące uregulowania. I tak terminy załatwiania spraw w postępowaniu podatkowym reguluje art. 139 o.p., a zgodnie, z jego: § 1: "Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej." § 2 "Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie." § 4 "Do terminów określonych w § 1-3 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu." W przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy organ ma obowiązek zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy – niezależnie, czy przyczyny niedotrzymania terminu leżą po stronie organu, czy też nie (art. 140 § 1 - 2 o.p.). W trakcie zaś trwania postępowania organ winien respektować zarówno zasadę szybkości jak i wnikliwości postępowania, które zostały zawarte w art. 125 § 1 o.p. Zgodnie ze wskazanym przepisem organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2). Sąd wskazuje również, że nie przesądza o rodzaju aktu kończącego postępowania z wniosku Skarżącego w sprawie zwrotu nadpłaty z zeznania podatkowego PIT-37 za 2018 r., albowiem pozostają to poza zakresem sprawy w przedmiocie skargi na bezczynność. Przepisy p.p.s.a. ani o.p. nie definiują stanu bezczynności organu podatkowego. W orzecznictwie sądowym istnieje pogląd, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 7 marca 2019 r. o sygn. akt I OSK 891/18 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie CBOSA). Mając powyższe na uwadze i w oparciu o analizę art. 139, art. 140 oraz art. 125 o.p. za stan bezczynności organu podatkowego Sąd uznaje sytuację, gdy z nieuzasadnionej przyczyny organ nie załatwi sprawy w terminie określonym w art. 139 oraz nie dopełni aktu staranności, o którym mowa w art. 140 o.p., jakim jest zawiadomienie strony o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie, wraz z wyjaśnieniem przyczyn niedotrzymania terminu i równoczesnym wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy. Przechodząc do realiów sprawy Sąd stwierdza, że miała miejsce bezczynność NUS, albowiem postępowanie wszczęte 9 lipca 2019 r. podaniem (żądaniem) o zwrot nadpłaty wynikającej z zeznania podatkowego, dotyczącego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych z 2018 r. nie zostało zakończone na dzień złożenia (data wpływu do Sądu 5 sierpnia 2021 r.) przez Skarżącego skargi żadnym przewidzianym przepisami o.p. aktem – postanowienie/decyzja. Niewątpliwe zaś upłynął na dzień złożenia skargi termin określony przez art. 139 o.p (2 lata). Prowadzenie korespondencji z Podatnikiem, w której informowano o przyczynach braku zwrotu wykazanej w zeznaniu PIT-37 nadpłaty za 2018 r. nie niweluje prawnego obowiązku wydania przez NUS odpowiedniego rozstrzygnięcia i zakończenia postępowania wszczętego wnioskiem Podatnika, czy to już w fazie wstępnej z uwagi na przeszkody w jego prowadzeniu, czy też w dalszej jego części poprzez wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że NUS dopuścił się bezczynności w sprawie (pkt I niniejszym wyroku). Wobec braku informacji o wydaniu wobec Skarżącego stosowego aktu w sprawie złożonego wniosku, Sąd orzekł o takim obowiązku NUS, który ma zostać wykonany w terminie 60 dni od otrzymania przez NUS niniejszego prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt II sentencji wyroku). Równocześnie mając na uwadze sposób formułowania pism przez Skarżącego oraz podejmowane przez NUS próby wyjaśnienia Podatnikowi jego sytuacji prawnej i faktycznej Sąd orzekł, że bezczynność NUS nie miała miejsca z rażącym naruszeniem przepisów prawa (punkt III) oraz odstąpił od zasądzenia sumy pieniężnej jak i od nałożenia na NUS grzywny. Wobec udzielenia Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, brak było podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.