I SAB/Wa 94/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. K. i A. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie do rozpoznania odwołania skarżących P. K. i A. M. od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 12 października 2021 r. nr 277/SD/2021 o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego – w terminie 1 miesiąca od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem, 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznaje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz P. K. i A. M. sumę pieniężną po 1.000 (tysiąc) złotych na rzecz każdego ze skarżących, 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżących P. K. i A. M. solidarnie kwotę 614 (sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W dniu 21 marca 2023 r. P. K. i A. M. (dalej: skarżący) za pośrednictwem organu wnieśli skargę (poprzedzoną ponagleniem z dnia 16 marca 2023 r.) na przewlekłość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: organ) w rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr 277/SD/2021 z dnia 12 października 2021 r. Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że: - organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, - przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - zasądzenie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej zgodnie z art 154 § 7 p.p.s.a - zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że w dniu 9 listopada 2021 r., tj. szesnaście miesięcy temu do organu wnieśli odwołanie od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr 277/SD/2021 z dnia 12 października 2021 r. Mimo upływu kilkunastu miesięcy do dzisiejszego dnia nie wydana została decyzja w sprawie. Zdaniem skarżących przedmiotowe postępowanie jest prowadzone w sposób przewlekły, ze względu na fakt, iż trwa ono dłużej niż jest to konieczne do jego rzetelnego rozstrzygnięcia. Oczywistym jest - zdaniem skarżących - że sprawa nie została załatwiona w terminie z winy organu, a tym samym niewątpliwie doszło do naruszenia art. 35 § 3 kpa. Skarżący podnieśli także, że ponoszą szkodę, która wiąże się z brakiem rekompensaty lub części nieruchomości, której z racji bezczynności organu nie są w stanie otrzymać. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że odwołanie od wskazanej powyżej decyzji nie zostało do chwili obecnej rozpoznane, gdyż organ nie dysponuje aktami nieruchomości, które od dnia 24 marca 2022 r. do dnia przekazania ponaglenia na bezczynność znajdują się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie przy sprawie I SA/Wa 797/22. Organ poinformował, że dopiero po zwrocie akt przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sytuacji gdy organ będzie dysponował przedmiotowymi aktami niezwłocznie podejmie czynności w sprawie. Sąd zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako "ppsa"), sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a ppsa, sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z "przewlekłym prowadzeniem postępowania" mamy do czynienia w razie prowadzenia postępowania niezmierzającego – wbrew wynikającej z art. 12 kpa zasadzie szybkości i prostoty postępowania – do bezpośredniego załatwienia sprawy. "Przewlekłe prowadzenie postępowania" ma miejsce wówczas, gdy organ podejmuje wprawdzie działania, ale robi to opieszale lub skuteczność podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to – w ocenie Sądu – także sytuacji, gdy organ podejmuje czynności niezgodnie z procedurą, nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Będą to zatem przypadki prowadzenia postępowania [...] jeszcze przed upływem terminu do załatwienia sprawy, tyle że w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy (por. P. Kornacki, Intertemporalne aspekty orzekania sądu administracyjnego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania przed organem administracji publicznej, ZNSA 2011, nr 5, s. 45–46). Takie rozumienie przewlekłości wynika z treści art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., a mianowicie pod tym pojęciem rozumie się sytuację w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Stosownie do art. 35 § 3 kpa załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do tych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa na dokonanie określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 kpa). Według art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). W kontrolowanej sprawie ocenie Sądu podlegała działalność organu w okresie od dnia 9 listopada 2021 r. (tj. od dnia przekazania organowi odwołania skarżących) do dnia złożenia skargi, tj. do dnia 21 marca 2023 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w niniejszej sprawie organ niewątpliwie dopuścił się przewlekłości postępowania bowiem prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Po otrzymaniu w dniu 9 listopada 2021 r. odwołania - pierwszą czynność w sprawie organ podjął po ponad 5 miesiącach od wpływu odwołania, tj. pismem z dnia 27 kwietnia 2022 r. wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o wypożyczenie akt administracyjnych. W odpowiedzi wojewoda poinformował organ, że żądane akta administracyjne zostały przekazane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy I SA/Wa 797/22. Od tego czasu do dnia złożenia skargi w niniejszej sprawie, tj. do dnia 21 marca 2023 r., a zatem przez ponad 10 miesięcy organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie, zarówno w sprawie uzyskania akt administracyjnych (nie wystąpił do Sądu) jak i czynności merytorycznych zmierzających do załatwienia sprawy. Mając na względzie powyżej opisany sposób procedowania organu w sprawie rozpatrzenia odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy należy wskazać, że organ bez wątpienia prowadził postępowanie w sposób przewlekły, bowiem nie wywiązał się z ustawowych terminów wynikających z art. 35 kpa, ani też nie dopełnił obowiązku z art. 36 kpa o poinformowaniu stron o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy. W ocenie Sądu, postępowanie organu pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 kpa, podważa także wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nie zasługuje na uwzględnienie tłumaczenie organu, że nie załatwił sprawy bowiem nie dysponował aktami administracyjnymi. Należy podkreślić, że organ nawet jeśli nie dysponował aktami administracyjnymi (które były w dyspozycji sądu administracyjnego) powinien niezwłocznie o takie akta się zwrócić (np. o ich wypożyczenie) i podjąć niezbędne czynności procesowe. Organ zwlekał ponad 5 miesięcy z wystąpieniem do wojewody o akta administracyjne, a po uzyskaniu informacji, że akta znajdują się w WSA w Warszawie nie podjął żadnych czynności aby uzyskać do nich dostęp. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że brak akt administracyjnych sprawy nie stanowi usprawiedliwienia dla bezczynności w podejmowaniu czynności (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 153/19, wyrok NSA z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. II GSK 1448/19, wyrok WSA w Warszawie z 17.04.2019 r., IV SA/Wa 68/19). Dlatego też Sąd w punkcie I wyroku stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości w rozpoznaniu ww. odwołania. Sąd uznał także w pkt. 2 wyroku, że przewlekłość miała charakter rażący bowiem mimo upływu ponad 16 miesięcy od dnia wpływu odwołania do organu do dnia złożenia skargi (a na dzień wyrokowania to jest prawie 20 miesięcy) organ nie tylko nie rozpoznał wniesionego odwołania, ale nie podjął nawet skutecznych czynności zmierzających do jego rozpoznania. Z tego też względu Sąd w pkt. 3. wyroku zobowiązał organ – w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi – do rozpoznania wniesionego odwołania od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy. W świetle przywołanych okoliczności sprawy Sąd uznał, że na uwzględnienie zasługuje wniosek skarżących o zasądzenie sumy pieniężnej dla każdego ze skarżących po 1.000 zł. W ocenie Sądu kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (opisanej wcześniej postawy organu wobec skarżących). Ponadto zdaniem Sądu - zasądzona kwota: z jednej strony, zrekompensuje skarżącym poczucie krzywdy związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki; z drugiej, będzie stanowiła sankcję dla organu za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania; po trzecie będzie dyscyplinowała organ do wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 3 i § 1a, art. 149 § 1 pkt 1 ppsa i art. 149 § 2 ppsa orzekł jak w pkt. 1-4 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt. 5 wyroku na podstawie art. 200 ppsa i art. 205 ppsa na które składa się wpis od skargi w kwocie 100 złotych ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł.) wyliczone w oparciu o przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015, poz. 1800) oraz opłata skarbowa w kwocie 34 złotych.