I SAB/Wa 383/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R.S. i M.S. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] marca 2016 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] (dawniej [...]), ozn. nr hip. [...] - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz R.S. i M.S. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z [...] maja 2017 r. R.S. i M.S. – reprezentowani przez adwokata T.Z., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu ich wniosku o przyznanie, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.), odszkodowania za utraconą nieruchomość [...], położoną przy ul. [...] (danej [...]) ozn. nr hip. [...], która w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. - o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz.U. Nr 50, poz. 279) pozostawała ich własnością w udziałach po [...] części, a w pozostałych częściach własnością L.J. ([...] części) , E.C. ([...] części) i M.S. ([...] części). Postępowanie w sprawie odszkodowania za powyższą nieruchomość wszczęte zostało wnioskiem skarżących z [...] marca 2016 r. Wobec braku podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie wnieśli oni [...] maja 2016 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność organu, w efekcie rozpoznania którego Wojewoda ów, uznając je za zasadne, postanowieniem z [...] września 2016 r. nr [...] wyznaczył Prezydentowi [...] dodatkowy trzymiesięczny termin załatwienia sprawy. Ten upłynął jednak bezskutecznie, w konsekwencji czego wnieśli oni wskazaną na wstępie skargę, w której domagali się wyznaczenia Prezydentowi [...] dwumiesięcznego terminu do rozpoznania wniosku odszkodowawczego oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. W motywach skargi, poza zarzutem zwłoki w załatwieniu sprawy, wskazywali na możliwość prowadzenie postępowania odszkodowawczego wyłącznie wobec nich, ze względu na podzielny charakter uprawnienia. Kwestionowali tym samym zasadność wezwania ich przez organ do przedłożenie dokumentacji spadkowej po pozostałych współwłaścicielach nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ podnosił, iż w związku z trudnościami w ustaleniu dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego możliwości władania nieruchomością, zwrócił się pismem z [...] czerwca 2017 r. do Archiwum Państwowego [...] oraz Biura Geodezji i Katastru o przesłanie niezbędnych w tym zakresie dokumentów. Tego samego dnia pełnomocnik strony został poinformowany o aktualnym stanie sprawy i przewidywanym terminie zakończenia postępowania, wyznaczonym na 30 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi R.S. i M.S. jest bezczynność Prezydenta [...], polegająca na nierozpoznaniu ich wniosku z [...] marca 2016 r. o przyznanie odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] położoną przy ul. [...] (dawnej ul. [...]). Ta zaś zachodzi gdy w prawnie określonym terminie organ, będąc ku temu kompetentny, nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) i stopień przekroczenia terminów będą istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca (art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."). Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.), a także zobowiązane są - w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.- do podejmowania z urzędu wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia. Stosownie natomiast do art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy niesporne jest, że wniosek R.S. i M.S. o przyznanie odszkodowania do dnia wydania niniejszego wyroku nie został przez Prezydenta [...] rozpoznany. Wpłynął on natomiast do organu 11 marca 2016 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...]. Od ww. daty rozpoczął zatem swój bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy nim objętej. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Tym samym postępowanie nim wywołane co do zasady winno być zakończone do 11 maja 2016 r. Wprawdzie termin ten mógł ulec przedłużeniu na zasadzie art. 36 § 1 k.p.a., jednakże aby z tego względu uchylić się od zarzutu bezczynności, ów dodatkowy termin winien być wyznaczony niezwłocznie, kiedy upłynął termin określony w art. 35 § 3 k.p.a. Tak sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie miała miejsca. Pierwszy raz o przyczynach zwłoki i nowym terminie zakończenia postępowania organ poinformował bowiem skarżących dopiero przy piśmie z [...] czerwca 2017 r., wyznaczając go wówczas do 30 października 2017 r. (vide pismo Biura Sprawa Dekretowych Urzędu [...] nr [...]). Prowadzić to musi do wniosku, że od 15 miesięcy pozostaje on w stanie bezczynności. Zważywszy jednak na jej rozmiar, jak też charakter sprawy i całokształt czynności podejmowanych w dotychczasowym postępowaniu (o których pełnomocnik strony był informowany, poprzez przesyłanie do jego wiadomości kolejnych wystąpień organu), Sąd ocenił, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z taką bowiem mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby działaniom organu (zaniechaniom), poza zarzutem opieszałości, można przypisać również swoistą "złą wolę", a więc intencjonalne unikania podejmowania rozstrzygnięcia mimo braku ku temu jakichkolwiek obiektywnie weryfikowalnych przeszkód, czego w niniejszej sprawie obecnie stwierdzić nie sposób. Godzi się zauważyć, że postępowania odszkodowawcze prowadzone w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (a z takim mamy do czynienia w niniejszej sprawie) dotyczą skomplikowanej materii z uwagi na historyczny aspekt sprawy. Rekonstrukcja wszak kluczowych elementów stanu faktycznego, warunkujących prawidłowe zastosowanie przy jej rozstrzyganiu norm prawa materialnego, wymaga pozyskania i analizy dokumentacji wytworzonej kilkadziesiąt lat temu. To z kolei związane jest zazwyczaj z jej czasochłonnym poszukiwaniem w różnego rodzaju instytucjach, urzędach i archiwach. Z przesłanych do Sądu akt wynika, że działania zmierzające do pozyskania takich dokumentów - choć niezbyt intensywne - organ podejmował (vide pisma: BGN Urzędu [...] z [...] marca 2016 r. nr [...], BSD z [...] czerwca 2017 r. nr [...] i [...]). Występował także do pełnomocnika wnioskodawców o dokumenty spadkowe po pozostałych współwłaścicielach nieruchomości, którzy wbrew temu co twierdzą skarżący są stronami postępowania odszkodowawczego prowadzonego w ww. trybie i z mocy art. 10 § 1 k.p.a. organ zobligowany jest zapewnić im udział w tym postępowaniu na każdym jego etapie. To zaś świadczy, że choć działał przewlekle, to jednak prowadził postępowanie ukierunkowane na załatwienie sprawy. Wyznaczając, stosowanie do art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., termin załatwienia sprawy (którego bieg rozpoczynał się będzie do daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd miał na względzie realną możliwość pozyskania w tym czasie dokumentów niezbędnych dla ustalenia w sposób wymagany prawem wszystkich stron postepowania, oceny zaistnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawniających do uzyskania odszkodowania, jak też konieczność przeprowadzenia (w sytuacji potwierdzenia spełnienia materialnoprawnych przesłanek uzyskania odszkodowania) dowodu z wyceny nieruchomości, a więc sporządzenia stosownego operatu szacunkowego, do którego strony mogą zgłaszać zastrzeżenia. Z tego względu terminem w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał i obligatoryjność przeprowadzenia ww. dowodu (w przypadku decyzji pozytywnej) - jest zdaniem Sądu termin czterech miesięcy, a nie jak tego oczekiwali skarżący termin dwumiesięczny, którego dochowanie byłoby w okolicznościach niniejszej sprawy nierealne. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło z kolei na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.