I SAB/Wa 301/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Przemysław Żmich WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji 1. stwierdza, że bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałej części.

A. B. wniosła skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze i zwrot tych świadczeń. Skarżąca wniosła o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do załatwienia sprawy oraz o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania od decyzji. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oraz o wymierzenie organowi grzywny w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pomimo upływu ustawowego terminu organ nie wydał decyzji w sprawie. Nie poinformował także o konieczności przedłużenia postępowania, ani o terminie jego zakończenia. Skarżąca podniosła, że postępowanie nie jest skomplikowane, a jego charakter wynika z faktu, że świadczenie wychowawcze dotyczy wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Podała, że [...] października 2020 r. złożyła ponaglenie w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie została wydana decyzja z [...] listopada 2020 r., nr [...]. Wyjaśnił, że przedłużenie postępowania zostało spowodowane skomplikowanym charakterem sprawy, niezmiennie dużym obciążeniem sprawami członków Kolegium, a także utrudnieniami spowodowanymi przez zmiany w organizacji pracy w okresie epidemii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje : Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej zwanej "ppsa" sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Niniejsza skarga dotyczy bezczynności organu, wobec czego Sąd rozpoznał ją w wyżej wskazanym trybie. Skarga jest zasadna w zakresie, w jakim zarzuca Kolegium bezczynność przy rozpoznawaniu odwołania. Bezczynność bowiem zachodzi wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi definicja bezczynności sformułowana w aktualnym brzmieniu art. 37 § 1 pkt 1 kpa. Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast istotne znaczenie przy ocenie, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ppsa. Przy czym wydanie przez organ administracyjny po wniesieniu skargi decyzji w sprawie, w której pozostawał on do tej pory w zwłoce, nie zwalania sądu z obowiązku rozpoznania skargi w zakresie orzekania czy organ dopuścił się bezczynności i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a ppsa). Bezprzedmiotowe jest jedynie orzekanie wówczas o zobowiązaniu organu do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i dlatego w tym zakresie sprawa sądowa podlegać musi umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa. Zgodnie z ustanowioną w art. 12 kpa zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Stosownie do art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Jak wynika z akt sprawy od daty wpływu odwołania do organu ([...] lipca 2019 r.) Kolegium nie podejmowało czynności zmierzających do rozpatrzenia sprawy, nie informowało także strony o przyczynach zwłoki i nie wskazało terminu zakończenia postępowania. Natomiast decyzja została wydana dopiero [...] listopada 2020 r. Oznacza to, że Kolegium pozostawało w bezczynności. Takie postępowanie narusza bowiem zasadę szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 kpa oraz podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Z tego względu Sąd uznał, że bezczynność organu w rozpoznaniu odwołania od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast powołane w odpowiedzi na skargę okoliczności, jak obciążenie członków Kolegium i skomplikowany charakter sprawy nie mogą usprawiedliwiać tak długiego rozpatrywania odwołania. To samo dotyczy stanu epidemii, tym bardziej, że odwołanie wpłynęło do Kolegium osiem miesięcy przed ogłoszeniem stanu epidemii. Z powyższych przyczyn Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Jak wyżej zaznaczono z art. 149 ppsa wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu przed rozpatrzeniem przez Sąd skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do wydania aktu. W takiej sytuacji postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, co musi prowadzić do jego umorzenia w zakresie dotyczącym nałożenia na organ obowiązku wydania aktu mającego prowadzić do zniesienia stanu bezczynności. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po wniesieniu skargi na bezczynność, a przed wydaniem przez Sąd wyroku, rozpatrzyło odwołanie od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2019 r., co obligowało Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa, do umorzenia postępowania w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu na skutek rozpatrzenia odwołania. Dlatego Sąd orzekł jak w pkt. 2 sentencji wyroku. Zaznaczyć należy, że uwzględniając skargę na bezczynność, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ppsa (art. 149 § 2 ppsa). Grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 ppsa jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu oraz w sytuacji, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż organ rozpoznał odwołanie i wydał decyzję w sprawie. Dlatego Sąd w tej części skargę oddalił. Biorąc pod uwagę fakt, że w sprawie doszło do załatwienia sprawy, Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ppsa, sumy pieniężnej i w tym zakresie skargę oddalił. W stanie faktycznym niniejszej sprawy straciła na aktualności funkcja dyscyplinująca sumy pieniężnej. Skarżąca nie wskazała zaś w motywach zgłoszonego w tym względzie żądania wyrządzonej jej przez opieszałość organu krzywdy, uzasadniającej przyznanie owej sumy. Podnieść należy, że przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz strony sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku jakiego strona doznała na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1685/17). Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a ppsa orzekł jak pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku oraz na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 3 sentencji wyroku.