I SAB/Wa 295/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Anna Fyda - Kawula po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargi kasacyjnej J.O., K. K. i T. B. od wyroku z dnia 9 grudnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 295/22 ze skargi J. O., K. K. i T. B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania odwołania 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 295/22; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Ministra Rozwoju i Technologii do wydania aktu; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz J. O., K. K. i T. B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 6. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

J. O., K. K. i T. B. pismem z 5 lipca 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 stycznia 2022 r. nr 132/2022 w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Skarżący zarzucili organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1, 5 i 6 kpa oraz wnieśli o zobowiązanie Ministra do wydania decyzji merytorycznie kończącej postępowanie - w terminie 30 dni od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej w wysokości po 3.000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący opisali przebieg postępowania podkreślając, że wnioskiem z 25 marca 2018 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z 29 czerwca 1992 r. Następnie 14 października 2021 r. zmodyfikowano żądanie domagając się stwierdzenia, że kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 25 stycznia 2022 r. odmówił stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Pismem z 8 lutego 2022 r. skarżący wnieśli odwołanie od ww. decyzji, a następnie wystosowano pismo ponaglające organ II instancji do rozpoznania sprawy w ustawowym miesięcznym terminie z uwagi na upływ 30-letniego terminu wynikającego ze znowelizowanego kpa. Stosowna decyzja nie została wydana. Zdaniem skarżących okoliczności sprawy przemawiają za stwierdzeniem, że zachodzi kwalifikowana przewlekłość postępowania, zwłaszcza, że nie jest wymagane prowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a organ nie podjął w sprawie żadnych istotnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania odwołania. Wniosek o przyznanie od organu sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 kpa uzasadnia natomiast fakt wyrządzenia przez organ szkody skarżącym poprzez uniemożliwienie podjęcia działań zmierzających do uzyskania odszkodowania za bezprawnie znacjonalizowaną nieruchomość. Minister Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ opisał przebieg postępowania podkreślając, że odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 stycznia 2022 r. wpłynęło do Ministerstwa 7 marca 2022 r., zaś decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.58.2022.KC Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy ww. decyzję, a tym samym rozpatrzył wniesione odwołanie. Organ podkreślił, że sprawy poza niektórymi wyjątkami, rozpatrywane są według kolejności ich wpływu. Ponadto w ocenie organu w sprawie nie zachodzi rażące naruszenie prawa. Minister zaznaczył, że naruszenie prawa ma charakter rażący, gdy przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, jest szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia. Zdaniem Ministra na uwzględnienie nie zasługuje również wniosek o przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej, tym bardziej, że decyzją z 11 sierpnia 2022 r., organ rozstrzygnął przedmiotową sprawę, co odpowiada żądaniom podniesionym przez skarżących w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 grudnia 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 295/22 oddalił skargę wskazując, że skarżący pismem z 5 lipca 2022 r. wnieśli skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 stycznia 2022 r. Natomiast 11 sierpnia 2022 r. Minister wydał decyzję nr DO-II.7610.58.2022.KC, która zapadła w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżących. Zatem na dzień rozpatrzenia sprawy przez Sąd nie było podstaw do zastosowania art. 149 P.p.s.a. i zobowiązania organu do wydania stosownego rozstrzygnięcia. J. O., T. B. oraz K. K. wnieśli skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię pierwszego z wymienionych przepisów i uznanie, że skarga na przewlekłość postępowania jest bezprzedmiotowa w sytuacji wydania przez organ decyzji kończącej postępowanie po wniesieniu przez stronę skargi i w konsekwencji bezzasadne oddalenie skargi przez Sąd w sytuacji, gdy nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie ani przeszkody prawne, ani faktyczne do uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania, gdyż stwierdzenie przewlekłości ma charakter samoistny w stosunku do pozostałych żądań zobowiązania organu określonych w art. 149 § 1 pkt 1-2 P.p.s.a., a uwzględnienie skargi w zakresie żądanym potwierdzi jedynie stan który istniał, a zatem ten, że organ administracji publicznej dopuścił się przewlekłości, - art. 149 § 1a P.p.s.a. poprzez brak jego zastosowania i niestwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy sąd administracyjny jest zobowiązany do zbadania, czy doszło do przewlekłości postępowania i czy przewlekłość ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Wskazując na powyższe podstawy skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi strony, albowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powołany przepis reguluje instytucję tzw. autokontroli, umożliwiającą wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu uwzględnienie skargi kasacyjnej we własnym zakresie, w sytuacji stwierdzenia jej zasadności lub zaistnienia przesłanek nieważności postępowania oraz ponowne rozpoznanie sprawy. Zastosowanie tego przepisu jest uprawnieniem sądu, z którego może on skorzystać do czasu przedstawienia sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że podstawy wniesionej skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione w sytuacji, gdy sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż trafne okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 151 P.p.s.a. oraz art. 149 § 1a P.p.s.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę wyrokiem z 9 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wadliwie uznał, że w sprawie zaistniały podstawy do oddalenia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii na podstawie art. 151 P.p.s.a., bowiem po wniesieniu skargi organ wydał decyzję, mocą której rozpoznał odwołanie. Zauważyć należy, że stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Zgodnie zaś z art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). Instytucja skargi na bezczynność organu lub na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że w sytuacji wydania przez organ stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji w sprawie. W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że skarżący pismem z 5 lipca 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 stycznia 2022 r. Natomiast 11 sierpnia 2022 r. Minister wydał decyzję nr DO-II.7610.58.2022.KC, która zapadła w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżących. Nie ulega zatem wątpliwości, że Minister załatwił sprawę. Wydanie wskazanej decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na przewlekłość organu w zakresie zobowiązania do wydania aktu. W sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie. Oceniając natomiast prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z 11 sierpnia 2022 r. stwierdzić należy, że skarżący zasadnie zarzucili Ministrowi przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpoznania odwołania. Organ uchybił bowiem przepisom kpa określającym terminy załatwienia sprawy. Wbrew zarzutom skargi przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie miało jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - nie miało miejsca. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym także terminów do załatwienia sprawy. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z analizy zgromadzonego materiału dowodowego odwołanie skarżących z 8 lutego 2022 r. od ww. decyzji Wojewody Mazowieckiego z 25 stycznia 2022 r., przekazane przy piśmie z 2 marca 2022 r., wpłynęło do Ministra Rozwoju i Technologii 7 marca 2022 r. Stosownymi pismami z 18 lipca 2022 r. organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w P. oraz do Sądu Rejonowego w G. o nadesłanie informacji koniecznych do wydania rozstrzygnięcia. Stosowna decyzja rozpoznająca odwołanie wydana zaś została 11 sierpnia 2022 r. Przekroczenie terminów rozpoznania sprawy określonych w kpa nie było zatem znaczne i zdaniem Sądu w zaistniałych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ ma charakter rażący. Sąd nie znalazł jednocześnie uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. i w tej części skargę oddalił. Zauważyć trzeba, że z powołanego art. 149 § 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie sumy pieniężnej nie jest obligatoryjne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Zastosowanie tego dodatkowego środka pociąga za sobą dla organu wymierne skutki finansowe i powinien być on stosowny w przypadkach szczególnych, charakteryzujących się drastycznymi naruszeniami prawa. W rozpoznawanej sprawie tak sytuacja nie miała miejsca. Sąd miał przy tym na uwadze, że mimo, iż z przekroczeniem terminu, to jednak odwołanie skarżących zostało rozpoznane, skarżący nie uzasadnili zaś należycie konieczności zastosowania tego szczególnego środka. Istotne jest przy tym, że przyznanie sumy pieniężnej stanowi uprawnienie sądu administracyjnego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 179a P.p.s.a. w związku art. 149 § 1a, art. 161 § 1 pkt 3, art. 151 oraz art. 200 i art. 207 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.