I SAB/Wa 26/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 1 lipca 2005 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako działka nr [...], objętą księgą hipoteczną pod nazwą "[...]", nr rej. hip. [...], o pow. [...] m2, w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz J. S. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Z. L. i D. S. z 19 lipca 2005 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość [...] o pow. [...] m2, oznaczoną jako działka nr [...], objętą księgą hipoteczną pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. W skardze wniósł o: 1) zobowiązanie Prezydenta [...] do załatwienia sprawy w terminie 1 miesiąca od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia, 2) zasadzenie od Prezydenta [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, 3) stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4) skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z 1 lipca 2005 r., złożonym 19 lipca 2005 r., Z. L. i D. S. wystąpiły o odszkodowanie za nieruchomość [...] o pow. [...] m2, oznaczoną jako działka nr [...], objęta księgą hipoteczna pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. Pismem z 29 listopada 2016 r., złożonym 30 listopada 2016 r., pełnomocnik skarżącego poinformował Prezydenta [...], że D. S. zmarła, a spadek po niej nabył jej mąż J. S. Pełnomocnik skarżącego załączył też odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2009 r. sygn. akt [...] i pełnomocnictwo do działania w imieniu spadkobiercy. Ponadto pełnomocnik skarżącego poinformował Prezydenta [...], że zmarła Z. L., a jego pełnomocnictwo wygasło. [...] marca 2016 r. został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po Z. L. 15 marca 2017 r. skarżący złożył do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność Prezydenta [...], do którego załączył kopię ww. aktu poświadczenia dziedziczenia. Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z [...] maja 2017 r. uznał zażalenie skarżącego za uzasadnione i wyznaczył Prezydentowi [...] termin 3 miesięcy, od daty doręczenia postanowienia, na załatwienie sprawy. Prezydent [...], pomimo upływu terminu wyznaczonego przez Wojewodę [...], nie wydał w niniejszej sprawie decyzji, ani nie poinformował strony, stosownie do art. 36 Kpa, o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 Kpa, ani też nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy, co świadczy o lekceważeniu przez organ terminów załatwiania spraw wynikających z Kpa. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie i nierozpatrywanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzone jest, w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm.) – zwanej dalej "ugn", postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za ww. działkę. Postępowanie w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość znajduje się na etapie gromadzenia dokumentacji mającej na celu określenie, czy spełnia ona przesłanki wyznaczone w art. 215 ugn. Kolejno decyzjami nr [...] z [...] sierpnia 2006 r., [...] z [...] marca 2010 r. i [...] z [...] marca 2013 r. Prezydent [...] odmawiał przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość gdyż nie spełniała ona przesłanek art. 215 ugn. Decyzje te były uchylane wyrokami Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego i przez Wojewodę [...]. W uzasadnieniu decyzji nr [...] uchylającej ostatnią decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] marca 2013 r. Wojewoda [...] wskazał, że konieczne jest wypełnienie dyspozycji zawartych w decyzji nr [...] oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2008 r., co do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie ustalenia przeznaczenia gruntu przy ul. [...] oraz stanu jej władania, zgodnie z art. 215 ust. 1 ugn. Z art. 215 ust. 1 ugn wynika, że podstawową przesłanką warunkującą przyznanie uprawnionemu odszkodowania wyjaśnienie, czy w okresie od 21 listopada 1945 r. do dnia pozbawienia poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych faktycznego władania gospodarstwem (po 5 kwietnia 1958 r.) na gruncie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nieprzerwanie istniało gospodarstwo rolne. Pomimo poszukiwań w Archiwum Akt Nowych, Delegaturze Biura Geodezji i Katastru, Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej oraz w Delegaturze Biura Gospodarki Nieruchomościami w [...] nie udało się odnaleźć dokumentów potwierdzających, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne. Również podczas poszukiwań w Archiwum [...] Urzędu [...], w Archiwum Państwowym [...] nie udało się odnaleźć innych dokumentów potwierdzających powyższy fakt. W związku z powyższym Biuro Spraw Dekretowych wystąpiło dodatkowo do Wydziału Budżetowo - Księgowego w [...] o udzielenie informacji, czy posiadają dokumenty dotyczące płacenia podatku rolnego za gospodarstwo rolne znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości. Ponadto wystąpiono pismem z 23 września 2015 r. do pełnomocnika stron z prośbą o dostarczenie dokumentów potwierdzających, że dawni właściciele prowadzili gospodarstwo rolne i utracili możliwość władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Pełnomocnik stron nie przedstawił żadnych nowych dowodów dokumentujących fakt prowadzania przez jego mocodawców gospodarstwa rolnego. Ponownie pismem z 12 stycznia 2018 r. wezwano pełnomocnika stron o dostarczenie dokumentów potwierdzających, iż następcy prawni po M. L. prowadzili na przedmiotowej nieruchomości gospodarstwo rolne w latach 1958-1964 oraz o przedstawienie wymienionej we wniosku o odszkodowanie umowy dzierżawy. 12 stycznia 2018 r. wystąpiono do Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA o udzielenie wszelkich posiadanych informacji dotyczących adresu zamieszkania w latach 1958-1964 D. S. z domu L. ur. [...] sierpnia 1929 r., córki J. i M., E. L. ur. [...] lutego 1931 r., syna J. i M., W. L. ur. [...] lutego 1928 r., syna J. i M., W. S. z domu G., zamieszkałej w roku 1936 w [...] przy ul. [...] i [...] w celu ustalenia, czy z uwagi na miejsce zamieszkania możliwe było prowadzenie przez wskazane osoby gospodarstwa rolnego na wymienionym gruncie. Prezydent [...] zaznaczył, że akta sprawy, na skutek ponagleń i skarg wnoszonych przez strony, pozostają w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych i sądów administracyjnych, co znacząco utrudnia rozpoznawanie spraw bowiem nie jest możliwym prowadzenie przedmiotowych postępowań wyłącznie w oparciu o akta zastępcze. Akta sprawy, z uwagi na skargę stron postępowania złożoną pismem z 2 lutego 2017 r. zostały zwrócone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do organu 28 grudnia 2017 r., zaś 14 grudnia 2018 r. wpłynęła kolejna skarga stron postępowania. Jednocześnie, o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować wyłącznie aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg, tym bardziej, iż wniosek skarżących jest relatywnie nowy w stosunku do innych wniosków o odszkodowanie oczekujących na rozpatrzenie. Z uwagi na wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 Kpa obowiązki, a także z uwagi na bardzo dużą ilość wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w art. 35 Kpa. Pewne opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane m. in. bardzo dużą ilością wpływającej do organu korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu. Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie ustalone w toku tych postępowań, nie pozwala na dotrzymywanie terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie w przepisach Kpa. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 526/16 w tej sytuacji - zdaniem Sądu - wystarczającą sankcją dla organu jest uznanie, że jego bezczynność w załatwieniu sprawy miała charakter rażący. Nałożenie na organ obowiązku zapłacenia grzywny lub sumy pieniężnej nie jest bowiem zasadniczym środkiem dyscyplinującym ten organ do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dają Sądowi kompetencje do oceny zasadności zarówno nałożenia sankcji finansowej, jak i miarkowania jej wysokości, co uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy. W odniesieniu do nich nie można pominąć także faktu znanego Sądowi z urzędu, że Prezydent [...] prowadzi kilka tysięcy spraw o odszkodowania za przejęcie nieruchomości w trybie tzw. dekretu warszawskiego, a zatem obiektywny osąd prowadzi do wniosku, że nakładanie na organ przez Sąd w każdej tego typu sprawie sankcji finansowych ze środków publicznych byłoby nieuzasadnione, a przede wszystkim nie spełniałoby roli wskazanej w przepisie prawa. Fakt podejmowania przez organ administracyjny kolejnych czynności mających na celu merytoryczne załatwienie sprawy świadczy o istnieniu podstaw do oddalenia skargi. W piśmie z 1 marca 2018 r. J. S. podtrzymał skargę. W uzasadnieniu wskazał, że odpowiedź na skargę nie dotyczy niniejszej skargi, która dotyczy bezczynności organu, co do odszkodowania za nieruchomość [...] o pow. [...] m2, oznaczoną jako działka nr [...], objętą księgą hipoteczną pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. Odpowiedź na skargę dotyczy zaś nieruchomości o pow. [...] m2. Skarżący podał, że na wezwanie Wojewody [...] o zajęcie stanowiska w sprawie zażalenia na bezczynność organ nie zareagował i nie przesłał akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie Prezydent [...] pozostaje w bezczynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa". Trzeba bowiem mieć na uwadze, że maksymalny termin na załatwienie sprawy jaki przewiduje przepis art. 35 § 3 Kpa (termin 2 miesięcy) został w niniejszej sprawie wielokrotnie przekroczony. Poza sporem jest to, że w aktach administracyjnych znajduje się wniosek D. S. i Z. L. z 1 lipca 2005 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość [...] o pow. [...] m2, oznaczoną jako działka nr [...], objętą księgą hipoteczną pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. Wniosek ten organ otrzymał 19 lipca 2005 r. Wniosek ten poparł w piśmie z 29 listopada 2016 r. J. S. – spadkobierca D. S. Rację ma skarżący wskazując, że wniosek Z. L. i D. S. z 10 lutego 2005 r. o odszkodowanie dotyczy innego gruntu, niż objęty żądaniem zawartym we wniosku z 1 lipca 2005 r. Wniosek z 10 lutego 2005 r. dotyczył gruntu o pow. [...] m2, choć także pochodzącego z nieruchomości pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. Wynika to z planu podziału załączonego do pisma Prezydenta [...] z [...] maja 2011 r. nr [...]. To samo dotyczy wydanych przez Prezydenta [...] decyzji: z [...] sierpnia 2006 r. nr [...], z [...] marca 2010 r. nr [...], z [...] marca 2013 r. nr [...] oraz wydanych przez Wojewodę [...] decyzji: z [...] marca 2007 r. nr [...], z [...] kwietnia 2010 r. nr [...], z [...] maja 2013 r. nr [...], a także wydanych przez WSA w Warszawie wyroków: z 12 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1011/07, z 21 czerwca 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 649/15, z 28 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 527/17. Te decyzje i wyroki zapadły w sprawach z wniosku z 10 lutego 2005 r. i dotyczyły ustalenia odszkodowania za grunt o pow. [...] m2, pochodzący z nieruchomości pn. [...] nr [...] dawn. nr [...], nr rej. hip. [...]. Jak wynika z akt sprawy do chwili obecnej decyzja w sprawie odszkodowania za grunt o pow. [...] m2 nie została wydana. Sąd uznał, że istniejąca w sprawie bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia prawa. W niniejszej sprawie wniosek o odszkodowanie z 1 lipca 2005 r. zalega w aktach sprawy ponad 12 lat. Organ w tej sprawie nie wydał do tej pory żadnej decyzji kończącej postępowanie wywołane tymże wnioskiem. Wnioskodawczynie D. S. i Z. L. nie doczekały się rozstrzygnięcia organu w swojej sprawie. Wobec tego, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości [...] są sprawami szczególnie skomplikowanymi Sąd uznał za właściwe zobowiązanie Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o odszkodowanie w terminie 3 miesięcy, od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Wyznaczenie organowi terminu w powyższym wymiarze jest celowe, z uwagi na stan prowadzonego w sprawie postępowania. Jeżeli bowiem okazałoby się, że konieczne będzie zlecenie biegłemu rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości (czego Sąd nie oceniał w niniejszej sprawie), to trzeba także brać pod uwagę to, że strony mają prawo wnieść zastrzeżenia i uwagi do operatu szacunkowego, do których, jeżeli strony zrealizują swoje prawo, biegły będzie zobowiązany się odnieść na piśmie, co przedłuża postępowanie administracyjne. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 Ppsa orzekł, jak w sentencji. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).