I SAB/Wa 258/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] z siedzibą w L. na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę

W piśmie z dnia [...] maja 2022 r. A. Sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w L wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Finansów w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) prawa własności nieruchomości położonych w W. przy ul. [...] i ul. [...], hip. [...], hip. [...] i hip. [...] Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 12 k.p.a. polegające na braku podejmowania działań bezpośrednio zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania. W związku z powyższym wniosła o wyznaczenie organowi miesięcznego terminu do wydania rozstrzygnięcia w ww. postępowaniu, przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 3000 zł, rozpoznanie skargi w postępowaniu uproszczonym oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przed Ministrem Finansów prowadzone jest postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności wymienionej na wstępie nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Postępowanie to wedle stanowiska przyjętego przez Ministra Rozwoju i Technologii stanowi kwestię wstępną wobec prowadzonego przed nim postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1952 r. nr [...], odmawiającej przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości w. położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] Minister Rozwoju i Technologii (ówcześnie Minister Rozwoju Pracy i Technologii) postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. zawiesił z urzędu prowadzone przed nim postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Ministra Finansów w przedmiocie stwierdzenia przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] września 2021 r. Skarżąca próbowała uzyskać również wgląd do akt postępowania prowadzonego przez Ministra Finansów, czego wyrazem było wydanie przez ten organ postanowienia z dnia [...] czerwca 2021 r. o umorzeniu postępowania w sprawie udostępnienia skarżącej akt postępowania. Następnie skarżąca przedstawiła okoliczności świadczące, jej zdaniem, o bezczynności organu, przewlekłym prowadzeniu postępowania oraz zasadności przyznania wnioskowanej sumy pieniężnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Organ wyjaśnił, że skarżący nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r. w stosunku do wskazanej w skardze nieruchomości, ponieważ postępowanie to nie dotyczy przysługujących mu praw lub ciążących na nim obowiązków. Natomiast posiadanie przymiotu strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), nie oznacza a priori bycia stroną w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z 1968 r. Są to bowiem postępowania oparte na zupełnie innych podstawach materialnoprawnych i tym samym zupełnie inaczej kształtuje się w nich interes prawny, albowiem ewentualne tzw. roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej poprzednim właścicielom nieruchomości przyznania prawa własności czasowej lub roszczenie o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, tj. ewentualna ekspektatywa wydania decyzji przyznającej ww. prawo, nie jest okolicznością mieszczącą się w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisach prawa materialnego (tj. ustawy z 1968 r.) i związku z tym (jako taka) nie wpływa na ustalenie kręgu stron przedmiotowego postępowania administracyjnego. Organ zauważył, że brak legitymacji do wniesienia skargi stanowi przesłankę materialnoprawną powodującą oddalenie skargi. Jednak w sytuacji, gdy wiadomym jest od razu, że podmiot wnoszący skargę nie ma uprawnienia do jej wniesienia i nie zachodzi potrzeba badania jego interesu prawnego, skarga taka podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna. Skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej, podlega odrzuceniu, natomiast stwierdzenie w toku postępowania, że skarżący nie legitymuje się interesem prawnym powoduje oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga A. Sp. z o.o. S.K.A. na bezczynność Ministra Finansów została oddalona, ponieważ Sąd stwierdził brak legitymacji skargowej spółki w tej sprawie. W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w zakresie wskazanych w piśmie inicjującym postępowanie przed sądem administracyjnym postaci niedziałania organu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny nie jest związany kwalifikacją wskazaną przez skarżących. Ostateczną decyzję dotyczącą tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu, czy stan przewlekłości prowadzonego postępowania podejmuje Sąd i daje temu wyraz w wyroku (zob. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Zdaniem Sądu, istota zarzutów skargi w niniejszej sprawie dotyczy niezałatwienia sprawy w terminach ustawowych, określonych w art. 35 k.p.a. i z tej przyczyny należało uznać, że przedmiotem skargi spółki A. jest bezczynność Ministra Finansów, pomimo że skarżąca wskazała w skardze również na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w tej sprawie. Zgodnie z art. 50 § 1 i 2 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2). Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. Pojęcie interesu prawnego należy ujmować w kategoriach obiektywnych. Istnieje on wtedy, kiedy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 791/18, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. W konsekwencji, postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte i prowadzone tylko na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony do tego podmiot. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, brak legitymacji do wniesienia skargi wynika z braku interesu prawnego (art. 50 § 1 p.p.s.a.), który jest instytucją prawa materialnego. Brak legitymacji czynnej, co do zasady, skutkuje oddaleniem skargi (por. wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 115/16 oraz z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3386/19). Taka sytuacja, w ocenie Sądu, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem skargi spółki A. była bowiem bezczynność Ministra Finansów w postępowaniu administracyjnym wszczętym z urzędu w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] i ul. [...], hip. [...], hip. [...] i hip. [...]. Postępowanie to toczy się na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W ustawie tej w sposób autonomiczny został określony katalog podmiotów, którym przysługuje przymiot strony postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Należy bowiem zauważyć, że na mocy art. 2 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2022 r., poz. 2185) w ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. dodano art. 2a. W myśl art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w brzmieniu po nowelizacji, stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych jest organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami właściwy ze względu na położenie nieruchomości. W świetle zatem przytoczonego przepisu, stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych jest wyłącznie organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Jak z kolei stanowi art. 51 ustawy nowelizującej, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, o których mowa w art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2 w nowym brzmieniu. Oznacza to, że art. 2a ust. 2 znajdzie zastosowanie do będącego przedmiotem skargi na bezczynność w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Ministra Finansów, co oznacza, że stroną tego postępowania jest obecnie wyłącznie organ reprezentujący Skarb Państwa. Należy jednak zwrócić uwagę, że ustawa nowelizująca z dnia 7 października 2022 r. weszła w życie w dniu 10 listopada 2022 r., a więc już po wniesieniu skargi na bezczynność w niniejszej sprawie. Skarżąca nie ma zatem przymiotu strony w prowadzonym przez Ministra Finansów postępowaniu, jednak okoliczność ta powstała dopiero po wniesieniu skargi, co w konsekwencji oznacza, że skarga była dopuszczalna, jednak z uwagi na brak legitymacji do wniesienia skargi wynikający z braku interesu prawnego podlegała ona oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.