I SAB/Wa 258/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] na bezczynność Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej w przedmiocie zmiany decyzji z urzędu 1. zobowiązuje Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej do zakończenia postępowania wszczętego z urzędu w dniu [...] października 2019 r. w przedmiocie zmiany decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2000 r. nr [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] pismem z [...] września 2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Finansów (obecnie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) , mającą mieć miejsce w postępowaniu w sprawie o zmianę, w trybie o art. 154 § 1 k.p.a. ostatecznej własnej decyzji z [...] września 2000 r. nr [...], umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], Iwh [...] cd. KW [...]. W motywach skargi podniósł on, że postępowanie sprawie zmiany, w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. ostatecznej decyzji Ministra Finansów z [...] września 2000 r., zostało wszczęte przez Ministra Finansów z urzędu, o czym organ ów zawiadomił strony pismem z dnia [...] października 2019 r. Dotychczas postępowanie to nie zostało jednak zakończone, mimo wystosowanego [...] marca 2020 r. ponaglenia – które złożył on w sytuacji czteromiesięcznego milczenia organu. Wskazywał nadto, że działania Ministra ograniczone zostały do informowania stron (pismami z [...] i [...] marca 2020 r.) o możliwości zapoznania się z aktami i dodatkowym terminie zakończenia postępowania wyznaczonym do [...] kwietnia 2020 r., oraz udostępnienia mu drogą elektroniczną akt przedmiotowej sprawy (przy piśmie z [...] marca 2020). Wyjaśnił również, że w związku z wszczętym z urzędu postępowaniem zwrócił się do Ministra Finansów, pismem z [...] października 2019 r. o objęcie nim całego udziału [...] cz. we własności nieruchomości przy ul. [...] w [...], należącego do P.F., której Komisja Stanów Zjednoczonych Ameryki ds. Regulowania Roszczeń Zagranicznych, ostateczną decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 1965 r. przyznała odszkodowanie. Wobec powyższego domagał się: stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania; zobowiązanie organu do bezzwłocznego wydania w nim aktu administracyjnego w sprawie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa; stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego i podejmowane w nim czynności wskazywał na przedłużenie do [...] listopada 2020 r. terminu jego zakończenia, o czym strony poinformowano pismem z [...] sierpnia 2020 r.. Przedstawił nadto rozważania w zakresie rozumienia stanu bezczynności i przewlekłości. Odnosząc się zaś do samego przedmiotu postępowania, w którym zarzucono mu zwłokę wskazywał na problematykę jaka wiąże się z interpretacja i stosowaniem przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 1968 r., na gruncie której wydana została decyzja, mająca podlegać modyfikacji w art. 154 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] jest bezczynność Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej (uprzednio Ministra Finansów) mająca mieć miejsce przy rozstrzyganiu sprawy zainicjowanej z urzędu [...] października 2019 r. dotyczącej zmiany w trybie art. 154 k.p.a decyzji Ministra Finansów z [...] września 2000 r. o umarzeniu jako bezprzedmiotowego postępowanie w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], Iwh [...] cd. KW [...]. Bezczynność organu zachodzi zaś gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała była ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.). Jak zasadnie zwracał uwagę skarżący, stosownie do ustanowionej w art. 12 k.p.a. zasady szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl natomiast art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na nie obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Przy czym, co należy podkreślić, tylko dopełnienie tego obowiązku niezwłocznie po bezskutecznym upływie terminu określonego w przywołanym wyżej art. 35 § 3 k.p.a. może uwolnić organ od zarzutu bezczynności (oczywiście o ile w dacie orzekania przez Sąd ten dodatkowy termin jeszcze nie upłynął). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy że Minister Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej przy rozpoznawaniu sprawy wszczętej przez niego z urzędu, dotyczącej zmiany własnej ostatecznej decyzji z [...] września 2000 r., pozostaje w stanie bezczynności. Postępowanie w tym przedmiocie uruchomił on wszak [...] października 2019 r. Od ww. daty rozpoczął zatem bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy nim objętej. W tym stanie rzeczy termin, w którym postępowanie to winno ulec zakończeniu upłynął najpóźniej w dniu [...] grudnia 2019 r. Tymczasem, mimo upływu ponad roku od wszczęcia postępowania nie podjął w nim merytorycznego rozstrzygnięcia. Oczywiście wskazany w art. 35 § 3 k.p.a. termin mógł ulec przedłużeniu na zasadach określonych w art. 36 § 1 k.p.a. (na co powołuje się Minister w odpowiedzi na skargę) , jednakże aby w efekcie skorzystania z tego trybu przedłużenia postępowania organ mógł uwolnić się od zarzutu bezczynności, dodatkowy termin, o którym mowa w przywołanym przepisie musiałby on wyznaczyć niezwłocznie po upływie terminu z art. 35 § 3 k.p.a. i przede wszystkim być uwarunkowany obiektywnie weryfikowalnymi przeszkodami uniemożliwiającymi z terminowe zakończenie postępowania. Taka jednak sytuacja w niniejszej sprawie nie miał miejsca. Jak wynika bowiem z nadesłanych do sądu akt administracyjnych, o przyczynach zwłoki (mających mieć źródło w znacznej ilości spraw prowadzonych przed organem, stopnia skomplikowania stanu prawnego i faktycznego spraw rozstrzyganych na gruncie ustawy z 1968 r.) oraz poinformował strony dopiero przy piśmie z [...] marca 2020 r. (wyznaczając go na dzień [...] kwietnia 2020 r.), a więc 3 miesiące po tym jak kodeksowy termin zakończenia postępowania już ekspirował. Przy czym mimo, że niezbędne do podjęcie rozstrzygnięcia dokumenty już wówczas miał zgormadzone - o czym można wnioskować z wystosowanego w tej samej dacie do stron zawiadomienia o zgormadzonym w sprawie materiale dowodowym i możliwości zapoznania się z nim przed wydaniem decyzji – sprawy nie kończył. Kolejny zaś dodatkowy termin (do [...] listopada 2020 r.), którego zresztą także nie dotrzymał, wyznaczył 7 sierpnia 2020 r. Prowadzić to musi do wniosku, że od przeszło roku pozostaje on w stanie bezczynności, a ta - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy - przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo. Brak bowiem podejmowania przez tak znaczny okres czasu jakichkolwiek realnych działań ukierunkowanych na merytoryczne załatwienie sprawy administracyjnej pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania i w żaden sposób nie może tego usprawiedliwiać podnoszony w odpowiedzi na skargę argument o skomplikowanym charakterze spraw rozstrzyganych na gruncie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., czy trudnościach organizacyjno-kadrowych organu. Wyznaczając stosownie do art. art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dwumiesięczny miesięczny termin w jakim Minister zobowiązany będzie do załatwienia przedmiotowej sprawy, którego bieg rozpocznie się do daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (art. 286 § 2 p.p.s.a.), Sąd wziął po uwagę zarówno akcentowana przez organ skomplikowaną materię sprawy, jak też konieczność zagwarantowania uczestnikom postepowania czynnego w nim udziału, co wymaga także uwzględnienia ograniczeń wynikających ze stanu epidemii. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz.265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu z urzędu - a więc niezależnie od wyrażanego w tym względzie stanowiska stron i organu - do spraw wywołanych skargą na bezczynność lub przewlekłe poprowadzenie postępowania.