I SAB/Wa 235/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. W. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 12 czerwca 2019 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania w zakresie nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., ozn. hip. nr [...] - w terminie czterech miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 1000 (jeden tysiąc) złotych; 4. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącej M. W. sumę pieniężną w kwocie 1000 (jeden tysiąc) złotych; 5. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącej M. W. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

M. W. (dalej jako: "Skarżąca") pismem z 2 czerwca 2022 r., uzupełnionym pismem z 28 grudnia 2022 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako: "Prezydent" "organ") w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) dalej: "u.g.n.", w zakresie wywłaszczonej nieruchomości położonej przy ul. [...][...] w [...], ozn. hip. Nr [...]; zarzucając mu naruszenie art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) dalej: "k.p.a.", poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy, pomimo faktu, że zgodnie z przepisami prawa załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania; oraz art. 36 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 k.p.a. poprzez brak informowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku oraz o nowym terminie załatwienia sprawy, pomimo faktu iż o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ był obowiązany zawiadomić Skarżącą, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pismem z 12 czerwca 2019 r. A. D. wystąpił do Prezydenta z wnioskiem o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 215 u.g.n. za przedmiotową nieruchomość objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Podała, że do toczącego się postępowania przystąpiła pismem z 13 grudnia 2020 r. wykazując odpowiednio swoje umocowania do przedmiotowego odszkodowania (powołując się na postanowienia Sądów Rejonowych w sprawie nabycia spadku po H. M. oraz po K. D.). Podkreśliła, że mimo upływu terminów wskazanych w art. 35 § 3 k.p.a. Prezydent nie podjął żadnych działań zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, jak również nie skierował żadnego zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie, które podawałoby przyczyny zwłoki, wskazywało nowy termin załatwienia sprawy oraz zawierałoby pouczenie o prawie do wniesienia ponaglenia. W związku z zaistniałą zwłoką pismem z 3 października 2021 r. wystąpiła do Wojewody [....] z ponagleniem, wyczerpując przewidziany przepisami prawa tryb umożliwiający wystąpienie z przedmiotową skargą. Wojewoda postanowieniem z 5 listopada 2021 r. nr 858/2021 uznał ponaglenie za uzasadnione i wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy do 4 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia wraz z aktami sprawy. W tym stanie rzeczy wniosła o: zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; orzeczenie o przyznaniu od organu na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wysokości trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie informuje, że przedmiotowe akta własnościowe zostały 24 marca 2022 r. przesłane do Ministerstwa Rozwoju i Technologii w związku z koniecznością rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 9 sierpnia 1961 r. nr MT-1386/61 oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 29 czerwca 1961 r. nr GT-III-II-6/D/126/61, odmawiającego przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ulicy [...] róg [...], ozn. nr hip.[....]. Jednocześnie podkreślił, że nie jest możliwe prowadzenie przedmiotowego postępowania wyłącznie w oparciu o akta zastępcze. Podał również, że podejmował szereg czynności, tj.: 29 kwietnia 2022 r. otrzymał zlecanie geodezyjne przygotowane przez uprawionego geodetę, 13 czerwca 2022 r. wystąpił do Biura Administracji i Spraw Obywatelskich dla Dzielnicy [...] o książki meldunkowe, 13 czerwca 2022 r. wystąpił do Archiwów o dokumentacje dotyczącą realizacji inwestycji na w/w nieruchomości w tym pozwoleń na budowę, decyzji lokalizacyjnych z załącznikiem graficznym oraz protokołów zdawczo-odbiorczych dotyczących przedmiotowego terenu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna w zakresie w jakim zarzuca Prezydentowi bezczynność przy rozpatrzeniu wniosku z 12 czerwca 2019 r. o ustalenie odszkodowania w zakresie nieruchomości położonej przy ul. [...][...] w [...], ozn. hip. nr [...]. Ta bowiem zachodzi wówczas gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi definicja bezczynności sformułowana w aktualnym brzmieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). W myśl natomiast art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy że Prezydent przy rozpoznawaniu sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania pozostaje w stanie bezczynności. Niesporna pozostaje bowiem okoliczność, że wniosek o wszczęcie postępowania o ustalenie odszkodowania wpłynął do Prezydenta w dniu 12 czerwca 2019 r. (vide: prezentata organu na piśmie M. D. z 12 czerwca 2019 r.). Od tego momentu rozpoczął swój bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin w jakim organ zobowiązany był do podjęcia w niej stosownego rozstrzygnięcia, zatem najpóźniej powinna ona zostać rozpoznana do 12 września 2019 r. Tymczasem Prezydent nie wydał aktu kończącego to postępowanie. Skarżąca przystąpiła do niniejszego postępowania pismem z 13 grudnia 2020 r. Prezydent nie dopełnił także w tym czasie obowiązku z art. 36 § 1 k.p.a. i nie informował strony o przyczynach zwłoki oraz nowym terminie zakończenia postępowania. Podkreślenia wymaga okoliczność wynikająca z akt postępowania, że aktywność pozostawała wyłącznie po stronie wnioskodawców (vide: pisma z 23 czerwca 2020 r., z 20 lipca 2020 r., z 13 grudnia 2020 r., z 14 czerwca 2021 r., z 14 lipca 2021 r., To zaś implikuje po stronie Sądu obowiązek skonstatowanie faktu bezczynności (art. 149 § pkt 3 p.p.s.a., ), wyznaczenia organowi terminu załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a) oraz oceny charakteru zaistniałej zwłoki. Ta natomiast w przedstawionych wyżej okolicznościach faktycznych przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo. Z takim bowiem naruszeniem mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty i dostrzegalny już na "pierwszy rzut oka" dla przeciętnego obserwatora można stwierdzić, że sposób postępowania organu administracji publicznej stanowi drastyczne zaprzeczenie wynikającego z art. 12 k.p.a. obowiązku załatwienia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki. Bez wątpienia zaś ponad trzyletnia zwłoka w załatwieniu sprawy stanowi przykład oczywistego naruszenia zasad ogólnych procedury administracyjnej. Zwłaszcza, że w tym czasie jedyną czynnością po wpłynięciu wniosku było zwrócenie się o akta własnościowe (vide: pisma z 18 i 21 października 2019 r.). Następnie przesyłając ponaglenie Skarżącej do Wojewody, Prezydent wskazał w piśmie przewodnim, że do tej pory zostały podjęte czynności mające na celu wykonanie przez geodetę uprawnionego rozliczenia na mapie sytuacyjnej przedmiotowej nieruchomości hipotecznej w działach ewidencyjnych, rozliczenia w strefie zabudowy planu z 1931 r. oraz wykreślenia granic na zdjęciach lotniczych. Dopiero w konsekwencji niniejszej skargi na bezczynność (co wynika z zestawienia daty jej wpływu do organu, tj. 7 czerwca 2022 r. i daty wymienionych czynności) Prezydent wystąpił do Biura Administracji i Spraw Obywatelskich dla Dzielnicy [...] o książki meldunkowe, do Archiwów o dokumentacje dotyczącą realizacji inwestycji na w/w nieruchomości w tym pozwoleń na budowę, decyzji lokalizacyjnych z załącznikiem graficznym oraz protokołów zdawczo-odbiorczych dotyczących przedmiotowego terenu (vide: pisma z 13 czerwca 2022 r.). Okoliczność, na którą powołuje się w odpowiedzi na skargę Prezydent, tj. brak akt własnościowych, miała miejsce w stosunkowo krótkim okresie. Jak wynika z akt administracyjnych akta te zostały przesłane do Ministerstwa Rozwoju i Technologii w związku z koniecznością rozpatrzenia ww. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji dopiero przy piśmie z 24 marca 2022 r. i odesłane już bezpośrednio do Sądu (w konsekwencji przedmiotowej skargi na bezczynność) – zatem okoliczność ta pozostawała bez wpływu na aktywności organu, gdyż do momentu przesłania akt do Ministerstwa, nie podejmowane były żadne czynności. Zwlekając zatem przez tak znaczny okres z rozpoznaniem sprawy pozostawał on w stanie bezczynności, a ta przybiera w tym przypadku postać kwalifikowaną - rażąco narusza prawo. Sposób jej procedowania pozostaje bowiem w oczywistej sprzeczności z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania. Usprawiedliwiać tak znacznej opieszałości nie można w żaden sposób. Z akt administracyjnych nie wynika również by zwłoka ta spowodowana była zaistnieniem obiektywnie weryfikowalnych przyczyn. Wyznaczając termin w jakim organ winien sprawę załatwić, Sąd ocenił, że realnym terminem w jakim możliwe jest zakończenie postępowania będzie termin czterech miesięcy, którego bieg rozpocznie się od daty zwrotu organowi akt wraz z prawomocnym wyrokiem (art. 286 § 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł co ma po pierwsze stanowić swego rodzaju rekompensatę za uciążliwości związane z przedłużającą się bezczynnością organu, a po drugie ma służyć zdyscyplinowaniu organu do jak najszybszego załatwienia sprawy. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej jest niższa niż wnioskowana, jednak zdaniem Sądu, jest ona adekwatna z punktu widzenia realizacji celów. Za zasadne uznał również żądanie wymierzenia organowi grzywny, której wymiar ustalił na poziomie 1000 zł uznając, że będzie on wystarczająco represyjny by wypełnił także funkcję dyscyplinującą i skłonił Prezydenta do rozpoznania żądania skarżącej bez zbędnej zwłoki – nie później niż w terminie czterech miesięcy od zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1, 2, 3 i 4 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło natomiast na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.