I SAB/Wa 1498/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.K., H.Z. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Budownictwa w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A.K., H.Z. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Budownictwa stwierdził, że Minister dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu oraz zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Uznając, że ww. wyrok, aczkolwiek uwzględniający skargę A.K., jest niesprawiedliwy, skarżący wyraził zamiar wniesienia od niego skargi kasacyjnej oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z podpisanych przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy oświadczeń wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłą córką (ur. 1974 r.). Miesięczny dochód gospodarstwa strony, uzyskiwany z tytułu emerytury i wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz emerytury jego żony, wynosi [...]. Córka skarżącego jest bezrobotna. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o pow. [...] oraz nieruchomość ([...]) o wartości [...], obciążoną roszczeniami spółki [...] Sp. z o.o. Wyjaśnił, że jego córka jest właścicielką mieszkania ([...]) o wartości [...], zadłużonego na kwotę [...]. Skarżący posiada zobowiązanie z tytułu kredytu - rata [...] i ponosi stałe wydatki na utrzymanie, obejmujące czynsz, podatek za działkę, opłaty za energię (mieszkanie i działka), leczenie oraz wyżywienie w wysokości ok. [...]. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Rozpoznawany wniosek obejmuje żądanie zwolnienia A. K. od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, co każe kwalifikować go jako wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przedstawione przez skarżącego w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy nie wskazują na to, by niezasadne było oczekiwanie od skarżącego, aby obowiązek wynikający z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, realizował ze środków własnych. Przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników w związku z czym przyjmie się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób, które w sposób obiektywny postrzegane mogą być jako ubogie, a więc osób nieposiadających źródeł dochodu i majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki tak ograniczone, że wystarczające tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący, posiadający źródło dochodów w znacznej wysokości, jak również majątek nieruchomy oszacowany na kwotę [...], do przyznania prawa pomocy się nie kwalifikuje. Możliwość wygospodarowania przez skarżącego z bieżących dochodów środków na poniesienie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących m.in. koszt wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszty sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru nie może nie budzić wątpliwości w świetle podanej we wniosku wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym strony, tj. [...] miesięcznie. Powyższe wskazuje na stabilną sytuację finansową skarżącego kształtowaną przez posiadanie przez dwóch członków rodziny wchodzących w skład gospodarstwa domowego, którego budżet domowy podlega w niniejszym postępowaniu ocenie, stałego źródła dochodów w znacznej wysokości, umożliwiającą nie tylko bilansowanie się przychodów ze stałymi wydatkami rodziny skarżącego, co wykazano we wniosku deklarując ponoszenie wydatków stałych w wysokości odpowiadającej uzyskiwanym dochodom, ale i wygospodarowanie środków niezbędnych na prowadzenie procesu. Bilansowanie się uzyskiwanych dochodów z ponoszonymi przez stronę wydatkami nie daje bowiem wystarczających podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz pokrycia ze środków budżetu państwa kosztów działania pełnomocnika procesowego. W praktyce orzeczniczej powszechnie wyrażane jest stanowisko, w świetle którego koszty procesu należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, zaś ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15). Przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, jak też uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł granic tych nie powinno przekroczyć. Rezygnacji, bądź ograniczenia w danym miesiącu niektórych wydatków, w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania, nie można utożsamiać z uszczerbkiem w utrzymaniu niezbędnym. Największe obciążenia budżetu domowego wnioskodawcy wiążą się ze spłatą kredytu (rata w wysokości [...]), jednakże okoliczność ta nie stanowi usprawiedliwionej podstawy do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16, z 19 stycznia 2016 r., I OZ 1826/15). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się ponadto, że zaciąganie kredytów jest obecnie dość powszechne i nie ma znamion wyjątkowości. Konieczność ich spłacania nie może być zatem traktowana priorytetowo w sytuacji, gdy ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (zob. np. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., I OZ 1788/15). W świetle ustaleń wskazujących na dysponowanie aktualnie przez skarżącego środkami umożliwiającymi mu poniesienie we własnym zakresie kosztów postępowania kasacyjnego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania mu prawa pomocy pozostaje okoliczność, że dorosła córka skarżącego pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący nie podał we wniosku żadnych okoliczności dotyczących przyczyn niepodejmowania przez jego dorosłą córkę pracy zarobkowej, w szczególności wskazujących na istnienie obiektywnych przyczyn uniemożliwiających podjęcie przez nią zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Ma to o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. W sytuacji, gdy wnioskodawca wykłada z własnych dochodów środki na utrzymanie dorosłej córki i nie podał przyczyn pozostawania córki bez zatrudnienia uznać należało, że skutki takiej osobistej decyzji skarżącego, mającej wymiar ekonomiczny, gdyż wywierającej wpływ na wysokość pozyskiwanego do budżetu domowego danej rodziny dochodu, nie mogą obciążać budżetu państwa. Zauważając, iż córka skarżącego posiada majątek własny (mieszkanie), który może być źródłem dochodu np. z najmu, referendarz sądowy odstąpił od przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie oceny aktualnych zdolności zarobkowych D.K. pod kątem ustalenia, czy i w jakim wymiarze może ona partycypować w kosztach utrzymania własnego uznając, że pozostałe okoliczności przedstawione we wniosku są wystarczające do przyjęcia oceny o braku istnienia uprawnionych podstaw do uwzględnienia tego wniosku. Uznając zatem, że skarżący nie wykazał, iż spełnia warunki, od których istnienia ustawodawca uzależnił skuteczne żądanie zastosowania wobec strony postępowania sądowego na warunkach wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odstępstwa od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.