I SAB/Wa 135/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2023 r. sprawy ze skargi I.K. na bezczynność Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia 31 grudnia 2021 r. nr [...] 1. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałej części.

W piśmie z dnia 2 maja 2023 r. I. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na bezczynność Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w rozpoznaniu jej odwołania od decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 31 grudnia 2021 r. nr [...] odmawiającej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie miesiąca, wstrzymanie egzekucji do czasu wydania i uprawomocnienia decyzji przez organ odwoławczy oraz zwrot zajętych już środków finansowych, wypłacenie przez stronę przeciwną odszkodowania za bezczynność i brak rozpatrzenia sprawy w wyznaczonym przepisami prawa terminie w kwocie nie niższej niż 5000 zł, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że złożyła odwołanie od ww. decyzji Wojewody Dolnośląskiego, jednak do dnia złożenia skargi, nie otrzymała decyzji organu odwoławczego – Ministra Rodziny i Polityki Społecznej. W związku z powyższym w dniu 8 czerwca 2022 r. wysłała do Ministra ponaglenie, wzywając do niezwłocznego rozpatrzenia odwołania, jednak nie otrzymała od organu żadnej odpowiedzi, pisma czy informacji. Organ nie wskazał nawet na konieczność wydłużenia terminu rozpatrywania sprawy. Skarżąca podniosła, że powoduje to u niej stres związany z niepewnością, brak możliwości układania planów finansowych, czy ponoszenie ciągłych kosztów związanych z prowadzeniem korespondencji w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, informując, że odwołanie skarżącej w tej sprawie zostało przekazane przez Wojewodę Dolnośląskiego do organu odwoławczego w dniu 24 stycznia 2022 r. W dniu 15 maja 2023 r. została zaś wydana decyzja nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 31 grudnia 2021 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga na bezczynność zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 35 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania przez organ odwołania. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności, jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, będą natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie odwołanie I. K. od decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 31 grudnia 2021 r. wpłynęło do organu w dniu 24 stycznia 2022 r. (za pośrednictwem platformy e-PUAP – k. 93 akt administracyjnych). Od tego dnia biegł zatem termin do załatwienia sprawy przez organ, który upłynął w dniu 23 lutego 2022 r. Jak wynika z akt administracyjnych, organ zakończył postępowanie w dniu 15 maja 2023 r., wydając decyzję nr [...]. Nie budzi zatem wątpliwości, że organ pozostawał w bezczynności, bowiem załatwił sprawę 15 miesięcy po upływie terminu przewidzianego w art. 35 § 3 k.p.a. Minister nie zrealizował również obowiązku przewidzianego w art. 36 k.p.a. i nie poinformował strony o niezałatwieniu sprawy w terminie z podaniem przyczyny zwłoki i wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy. Powyższe skutkowało uwzględnieniem skargi na bezczynność organu. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność, sąd stwierdza jednocześnie, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W ocenie Sądu, taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Od upływu terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a., liczonego od dnia doręczenia organowi odwołania do dnia zakończenia postępowania odwoławczego upłynęło, jak już wskazano, 15 miesięcy. Sąd ocenił, że taka długość uchybienia terminu świadczy o zlekceważeniu przez organ prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy bez zbędnej zwłoki, tym bardziej, że z akt administracyjnych, jak również z przebiegu postępowania odwoławczego nie wynika, by wydanie decyzji przez Ministra wymagało szczególnego nakładu czasu i środków. Z tej przyczyny, zdaniem Sądu, bezczynności organu w tej sprawie można przypisać rażący charakter w wyżej przedstawionym rozumieniu, przede wszystkim z uwagi na tak znaczną zwłokę Ministra w rozpatrzeniu odwołania. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał w pkt 1 wyroku, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w związku z rozpatrzeniem odwołania skarżącej i wydaniem decyzji przez organ, postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu stało się bezprzedmiotowe i w tym zakresie należało umorzyć postępowanie sądowe w pkt 2 wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę, że organ zakończył już postępowanie odwoławcze, brak jest zatem potrzeby dyscyplinowania organu do załatwienia tej sprawy, Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. powinna być stosowana w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, w szczególności biorąc pod uwagę, że odwołanie skarżącej zostało już rozpatrzone. Z tych przyczyn Sąd w pkt 3 wyroku oddalił skargę w części dotyczącej wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W niniejszym postępowaniu skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, a w myśl art. 205 § 1 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Skarżąca jest natomiast zwolniona od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a także nie stawiała się w sądzie, w związku z czym należało stwierdzić, że nie poniosła niezbędnych kosztów postępowania w rozumieniu wyżej przedstawionym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Umorzenie postępowania w pkt 2 sentencji nastąpiło na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 sentencji Sąd wydał na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.