I SAB/Wa 130/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Bożena Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. i A. K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] do rozpatrzenia wniosku z dnia 12 lipca 2018 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2018 r. sygn. akt [...] w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynność, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących T. K. i A. K. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z [...] marca 2020 r. T. K. i A. K. (dalej jako skarżący) wnieśli skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej jako organ) w rozpoznaniu wniosku z [...] lipca 2018 r. (data wpływu do organu) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2018 r. sygn. akt [...]. Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu przez sąd organowi akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem uwzględniającym skargę na bezczynność, stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszenia prawa oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1957 r., nr [...], zostało zainicjowane wnioskiem z [...] stycznia 2013 r. Decyzją z [...] marca 2015 r. organ stwierdził nieważność ww. orzeczenia. Następnie decyzją z [...] sierpnia 2017 r. Kolegium stwierdziło nieważność swojej decyzji z [...] marca 2015 r. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. organ stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z 18 sierpnia 1957 r. zostało wydane z naruszeniem prawa w zakresie odnoszącym się do 7 sprzedanych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku położonym w [...] przy ul. [...] oraz [...]sprzedanych lokali znajdujących się w budynku położonym w [...], przy ul. [...]. W pozostałym zakresie stwierdzono nieważność powołanego orzeczenia. Pismem z [...] lipca 2018 r. (data wpływu do organu) uczestnik postępowania M. F. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podnieśli, że pomimo upływu ponad 20 miesięcy od złożenia wniosku sprawa nadal pozostaje nierozpoznana, choć organ dysponuje pełną dokumentacją. Wskazali również, że dwukrotnie, przy pismach z [...] grudnia 2018 r. i [...] marca 2020 r., złożyli do organu ponaglenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podnosząc, że w sprawie podjęło szereg czynności zmierzających do jej zakończenia, zaś czynnikiem niezależnym od organu, który wpłynął na niedotrzymanie terminu, jest fakt ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ponadto wskazano, że sprawy dotyczące rewindykacji gruntów znacjonalizowanych dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r., nr 50, poz. 279) cechują się znacznym stopniem skomplikowania, wymagają też zebrania i rozważenia obszernego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w określonym terminie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, powinien ocenić, czy załatwiając sprawę, organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2020 r. poz. 256) dalej jako: "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem, że organ nie rozpoznał wniosku z [...] lipca 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2018 r. nr [...] i dotychczas nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce. W związku z powyższym, zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem miesięcznego terminu do załatwienia sprawy (pkt 1 sentencji wyroku). Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał. Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, wniosek z 12 lipca 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu 16 lipca 2018 r. Pierwszą odnotowaną czynnością w sprawie jest wystąpienie przez Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wypożyczenie akt sprawy, przekazanych do sprawy o sygn. I SAB/Wa 217/18, co nastąpiło przy piśmie z [...] grudnia 2018 r., a zatem po upływie ponad pięciu miesięcy od dnia wpływu wniosku. [...] lutego 2019 r. organ uzyskał z sądu informacje, że akta te 22 stycznia 2019 r. zostały zwrócone do Prezydenta [...]. Pismami z [...] lutego i [...] sierpnia 2019 r. organ występował o nadesłanie wskazanych akt do Prezydenta [...]. Wnioskowane akta zostały nadesłane 12 września 2019 r. Pismem z [...] listopada 2019 r. kolegium zwróciło się do Prezydenta [...] o udzielenie dodatkowych informacji oraz nadesłanie brakujących decyzji, jest to ostatnia odnotowana czynność w sprawie. Przebieg postępowania wskazuje, że czynności w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją wydaną w trybie nadzorczym były podejmowane w dużych odstępach czasu, zaś od 8 listopada 2019 r. nie podjęto żadnych czynności zmierzających do zakończenia sprawy. Z powyższych względów, nie można przyjąć, że organ działał w niniejszej sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza - w ocenie Sądu - nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałaby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w przepisie art. 12 k.p.a. Przy czym, pamiętać trzeba, że przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP). Wysoki stopień skomplikowania sprawy i konieczność rozważenia obszernego materiału dowodowego nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla bezczynności organu, albowiem to na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem takie postępowanie organu, które nie zmierza bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Usprawiedliwienia dla bezczynności organu nie może stanowić również fakt wprowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii. Stan zagrożenia epidemicznego rozpoczął się 14 marca 2020 r. i trwał do 20 marca 2020 r. [§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 433) oraz § 1, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 490)]. Z kolei stan epidemii trwa od 20 marca 2020 r. do odwołania (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. – Dz.U. z 2020 r. poz. 491). Tymczasem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostaje nierozpoznany od [...] lipca 2018 r., tj. od niemal dwóch lat. Powyższe okoliczności determinują ocenę Sądu, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 sentencji wyroku). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania (punkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).