I SAB/Op 4/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Opolskiego związane z brakiem wydania decyzji administracyjnej postanawia 1) odrzucić skargę, 2) zwrócić stronie skarżącej ze środków Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 100 zł (sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi.

Przedmiotem skargi A. O. [dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni] jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Opolskiego [dalej: Starosta, organ] w sprawie z wniosku o przyznanie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych [dalej: PFRON] na likwidację barier technicznych – zakup specjalistycznego łóżka rehabilitacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni, w piśmie z 31 lipca 2023 r., które wpłynęło do Starostwa Powiatowego w Opolu 14 sierpnia 2023 r., zwróciła się do Starosty o przyznanie dofinansowania zakupu specjalistycznego łóżka rehabilitacyjnego ze środków PFRON. Do wniosku dołączyła fakturę VAT "pro forma" na zakup takiego łóżka oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wnioskodawczyni została zaliczona do stopnia niepełnosprawności znacznego na stałe, symbol niepełnosprawności [...] ([...]). Według ww. orzeczenia, strona wymaga między innymi zaopatrzenia w pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie. W piśmie z 23 sierpnia 2023 r. strona została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez dostarczenie do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu [dalej: PCPR] aktualnego zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza specjalistę. Wnioskodawczynię pouczono, że do wezwania powinna się zastosować w terminie 30 dni od daty jego doręczenia. Strona, odnosząc się do doręczonego jej wezwania, złożyła ponaglenie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w jej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu [dalej: SKO], po rozpatrzeniu ww. ponaglenia, postanowieniem z 22 września 2023 r. nr [...], stwierdziło, że Główna Księgowa PCPR, działająca z upoważnienia Starosty, która podpisała wezwanie z 23 sierpnia 2023 r., nie dopuściła się bezczynności. Następnie SKO, postanowieniem z 22 września 2023 r. nr [...], stwierdziło, że Główna Księgowa PCPR, działająca z upoważnienia Starosty, która podpisała wezwanie z 23 sierpnia 2023 r., nie dopuściła się przewlekłości. W piśmie z 3 października 2023 r. wnioskodawczyni została ponownie wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku, poprzez dostarczenie do PCPR aktualnego zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza specjalistę. Wnioskodawczynię pouczono, że do wezwania powinna się zastosować w terminie 14 dni od daty jego doręczenia. Wezwanie doręczono 6 października 2023 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Wskutek tego, pismem (dokładnie – "adnotacją") z 23 października 2023 r., Dyrektor PCPR, działający z upoważnienia Starosty, pozostawił podanie wnioskodawczyni z 14 sierpnia 2023 r. bez rozpoznania, ze względu na nieusunięcie braków formalnych wniosku o dofinansowanie ze środków PFRON. Strona w piśmie datowanym na 13 października 2023 r., wysłanym za pośrednictwem Poczty Polskiej 26 października 2023 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę Opolskiego w sprawie z jej wniosku o przyznanie dofinansowania zakupu łóżka rehabilitacyjnego ze środków PFRON, spowodowane niewydaniem w terminie 30 dni decyzji administracyjnej. W skardze strona argumentowała, że jej sprawa nie została załatwiona w zakreślonym prawem terminie, a organ bezpodstawnie wzywał ją do uzupełnienia braku formalnego wniosku. W odpowiedzi na skargę organ podniósł, że wezwanie skarżącej do usunięcia braku formalnego wniosku było konieczne i uzasadnione, a żądane informacje nie miały charakteru nadmiarowego i są wymagane od wszystkich wnioskodawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Wniesiona skarga podlegała odrzuceniu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) [dalej: ppsa], kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b ppsa). Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 52 § 1 ppsa). Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 ppsa). Sąd odrzuca skargę: 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia; 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi; 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona; 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ppsa, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego; 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (art. 58 § 1 ppsa). Jak stanowi art. 64 § 2 kpa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) [dalej: kpa] jeżeli podanie nie spełnia innych (niż wskazanie adresu podmiotu wnoszącego podanie – dopisek Sądu) wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Stronie, na podstawie art. 37 § 1 kpa, służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie (art. 37 § 3 pkt 1 kpa). Według art. 35a ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44), do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Zadania te są realizowane przez powiatowe centra pomocy rodzinie (art. 35a ust. 2 pkt 1 ww. ustawy). Przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez PFRON, w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 45 ust. 3a ww. ustawy). W sprawach nieunormowanych przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy (art. 66 ust. 1 ww. ustawy). Ma mocy przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 926 z późn. zm.) [dalej: rozporządzenie]: - ze środków PFRON mogą być finansowane w części lub całości następujące rodzaje zadań: (...) likwidacja barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych (§ 2 pkt 4); - o dofinansowanie ze środków PFRON zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się: (...) na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych – osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności (§ 6 pkt 2); - dofinansowanie zadań ze środków PFRON następuje na pisemny wniosek złożony odpowiednio do powiatowego centrum pomocy rodzinie (...), właściwego dla miejsca zamieszkania – w przypadku osoby niepełnosprawnej (10 ust. 1 pkt 1); - do wniosku dołącza się kopię orzeczenia o niepełnosprawności lub kopię wypisu z treści takiego orzeczenia (§ 11 ust. 4 pkt 1); - właściwa jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego w terminie 10 dni od dnia złożenia wniosku informuje podmiot, który złożył wniosek, o występujących we wniosku uchybieniach, które powinny zostać usunięte w terminie 30 dni; nieusunięcie ich w wyznaczonym terminie powoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia (§ 12 ust. 3); - właściwa jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego rozpatruje wniosek w terminie 30 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku (§ 12 ust. 3a); - właściwa jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego informuje wnioskodawcę o sposobie rozpatrzenia wniosku w terminie 7 dni od dnia rozpatrzenia kompletnego wniosku (art. 12 ust. 3b); - w przypadku gdy właściwa jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego poweźmie wątpliwość odnośnie do podanych we wniosku o dofinansowanie danych (...) mających wpływ na przyznanie dofinansowania, wzywa wnioskodawcę do złożenia w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż 14 dni, licząc od dnia otrzymania wezwania, wyjaśnień w sprawie lub dostarczenia niezbędnych dokumentów (§ 12 ust. 4); - podstawę dofinansowania zadań ze środków PFRON stanowi umowa zawarta przez starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) z osobą niepełnosprawną lub jej przedstawicielem ustawowym (§ 14 ust. 1). Powiatowe centrum pomocy rodzinie jest jednostką organizacyjną powiatu wykonującą zadania pomocy społecznej (art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.). W indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości powiatu decyzje administracyjne wydaje starosta lub z jego upoważnienia kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie i inni pracownicy centrum upoważnieni na wniosek kierownika (art. 112 ust. 5 ww. ustawy). Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu wydał 7 marca 2023 r. zarządzenie Nr 5/2023 w sprawie przyjęcia kryteriów przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rok 2023 w zakresie rehabilitacji społecznej w Powiecie Opolskim. Podstawę prawną ww. zarządzenia stanowią § 4 ust. 6 Statutu Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Opolu, przyjętego uchwałą Rady Powiatu Opolskiego Nr XLII/298/22 z 28 kwietnia 2022 r., w związku z art. 35a ust. 1 pkt 7 i ust. 2 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na podstawie tego zarządzenia, w pierwszej kolejności rozpatrywane są wnioski osób, poruszających się na wózkach inwalidzkich, osób z niepełnosprawnością ruchową lub mających trudności w poruszaniu się, które są spowodowane innymi schorzeniami (dot. likwidacji barier architektonicznych) potwierdzonymi zaświadczeniem lekarskim (pkt III ppkt 17). Wymagane do wniosku o dofinansowanie zaświadczenie lekarskie musi być wystawione przez lekarza specjalistę (pkt III ppkt 20). Dodatkowo Sąd nadmienia, że chociaż w § 11 rozporządzenia określającym, co powinien zawierać wniosek osoby niepełnosprawnej o dofinansowanie ze środków PFRON i jakie dokumenty należy dołączyć, nie wymieniono zaświadczenia lekarskiego, wskazującego, czy ze stwierdzoną niepełnosprawnością wiążą się trudności w poruszeniu się nie oznacza, iż organ nie może domagać się od strony przedłożenia takiego zaświadczenia lub dokumentu równoważnego. Wprawdzie sam fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności przez osobę ubiegającą się o dofinansowanie ze środków PFRON w celu likwidacji barier architektonicznych stawia ją w szerokim kręgu osób niepełnosprawnych, jednakże przyznanie tego dofinansowania dodatkowo uzależnione jest od spełnienia warunku w postaci trudności w poruszaniu się. Z orzeczenia o niepełnosprawności nie zawsze wynika wprost, że osoba ma trudności w poruszaniu się, gdyż nie ma ustawowego obowiązku zamieszczania w nim wymogu w rodzaju: "stwierdza się/nie stwierdza się trudności w poruszaniu się". Odnosi się to również do orzeczenia, z którego wynika przyczyna niepełnosprawności [...], czyli [...], co nie jest jednak równoznaczne z trudnościami w poruszaniu się. Dowodem mogącym przesądzić o istnieniu takich trudności może być dokumentacja medyczna – zaświadczenia i opinie lekarskie, wypisy z leczenia szpitalnego itp. Wobec tego organy orzekające w przedmiocie przyznania takiego dofinansowania uprawnione są do domagania się od osoby wnioskującej przedstawienia powyższych dowodów (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Go 237/19). Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że wniosek o dofinansowanie może być załatwiony pozytywnie, co skutkowałoby zawarciem umowy na podstawie § 14 rozporządzenia. Ewentualna odmowa przyznania dofinansowania powinna być wyrażona w formie decyzji, co pozwoliłoby stronie na obronę swojego interesu prawnego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast, w sytuacji, gdy wniosek o dofinansowanie nie odpowiada wymogom prawnym, a strona nie zastosowała się do wezwania organu o uzupełnienie braków formalnych, podanie może być pozostawione bez rozpoznania. Zasadność pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w trybie administracyjnym, może być kwestionowana poprzez wniesienie ponaglenia. Odnosząc powyższe regulacje do stanu niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że Starosta dwukrotnie wzywał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku o dofinansowanie zakupu łóżka rehabilitacyjnego ze środków PFRON. W pierwszym przypadku strona nie zastosowała się do wezwania, lecz wniosła ponaglenie do SKO. Organ ten nie stwierdził bezczynności lub przewlekłości w postępowaniu prowadzonym przez Starostę za pomocą PCPR, jako jednostki organizacyjnej powiatu realizującej zadania z zakresu dofinansowania zadań ze środków PFRON. Wskutek powyższego, organ ponownie wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie, w efekcie czego Starosta pozostawił wniosek strony bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 kpa. Wniosek skarżącej wpłynął do organu 14 sierpnia 2023 r. Pierwsze wezwanie organu zostało wystosowane 23 sierpnia 2023 r. (a więc w terminie 10 dni z § 12 ust. 3 rozporządzenia) i doręczone 25 sierpnia 2023 r. Wezwanie pozostało bezskuteczne, gdyż wnioskodawczyni nie zastosowała się do niego w terminie 30 dni (§ 12 ust. 3 rozporządzenia). Jednakże skarżąca wniosła ponaglenie na bezczynność i przewlekłość postępowania organu na podstawie art. 37 kpa. Następnie Starosta wystosował do strony drugie wezwanie z 3 października 2023 r., doręczone 6 października 2023 r., ponownie wskazując, że złożony wniosek nie jest kompletny, a brakujący dokument należy dostarczyć w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania. Pismo to pozostało bez odpowiedzi, więc organ "adnotacją" z 23 października 2023 r. pozostawił podanie skarżącej bez rozpoznania na podstawie art. 64 § 2 kpa. Sąd zauważył w tym miejscu, że § 12 ust. 3 rozporządzenia zawiera własną regulację, zgodnie z którą nieusunięcie, w wyznaczonym terminie, uchybień występujących we wniosku powoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Rozwiązanie to jest zbieżne, co do jego istoty, z regulacją zawartą w Kodeksie postępowania administracyjnego. Skarżąca nie ponowiła ponaglenia do SKO na bezczynność organu związaną tym razem z ponownym wezwaniem, a następnie pozostawieniem jej wniosku bez rozpoznania, lecz wniosła skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania organu do Sądu. W uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13, która na podstawie art. 269 § 1 ppsa jest wiążąca dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wyjaśniono, że na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 kpa) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ppsa. W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Wniesienie skargi na "bezczynność władzy" jest przy tym uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania danego aktu. Z bezczynnością organu mamy do czynienia nie tylko w przypadku, gdy mimo upływu terminu sprawa nie jest załatwiona, ale również w przypadkach, gdy organ odmawia jej rozpoznania lub załatwienia, bo mylnie sądzi, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej. W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem kontroli sądowej nie jest określony akt lub czynność organu administracji publicznej, spośród wymienionych w przepisach art. 3 § 2 pkt 1-4a ppsa, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Organ prowadzący postępowanie, który pozostawia podanie bez rozpoznania z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa (mimo że nie zaszły przesłanki wskazane w art. 64 § 2 kpa), pozostaje w bezczynności, ponieważ bezzasadnie uchyla się od rozpoznania sprawy i wydania decyzji. Środkiem zaskarżenia zapewniającym obronę przed bezprawnym nadużywaniem instytucji usunięcia braków podania jest skarga na bezczynność organu. Pozostawienie podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 kpa następuje w drodze czynności materialno-technicznej, o której podjęciu należy powiadomić na piśmie wnoszącego podanie. Jak wynika z powyższego skarżącej, co do zasady, przysługuje prawo do wniesienia skargi, na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ppsa, na bezczynność organu związaną z pozostawieniem jej wniosku bez rozpoznania. Jednak w niniejszej sprawie skarga na bezczynność i przewlekłość postępowania organu została wniesiona przedwcześnie. Zgodnie z art. 53 § 2b ppsa skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W odniesieniu do skarg na bezczynność organów administracji publicznej lub na przewlekłe prowadzenie przez nie postępowania nie znajdują zastosowania ograniczenia czasowe we wnoszeniu skargi, określone w art. 53 ppsa. Przywołany przepis wymaga jednak wniesienia ponaglenia regulowanego w art. 37 kpa. Wymogu tego skarżąca nie spełniła, nie wniosła bowiem ponaglenia w reakcji na ponowne wezwanie do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku oraz na pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Skarżąca nie wyczerpała zatem przysługujących jej środków zaskarżenia, czego wymaga również art. 52 § 1-2 ppsa. Sąd podkreśla w tym miejscu, że po wniesieniu ponaglenia dotyczącego pozostawienia wniosku bez rozpoznania, skarżąca może ponownie wnieść do Sądu skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wydane przez Sąd postanowienie o odrzuceniu skargi, jako orzeczenie czysto procesowe, nie zamyka jej drogi do podjęcia takich czynności, tym bardziej, że nie są one ograniczone terminem, co wyżej już zostało wspomniane. W niniejszej sprawie skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa, gdyż jej wniesienie było niedopuszczalne, ze względu na niewyczerpanie przez skarżącą przysługującego jej środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.