I SAB/Bd 1/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. L. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wypłatę świadczeń postanawia: odrzucić skargę

L. L. (Skarżący) wniósł skargę do tut. Sądu na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zarzucił nierozpoznanie wniosku o wypłatę świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Skarga w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zakres kognicji sądów administracyjnych jest ograniczony do ściśle określonego rodzaju spraw. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Sądy administracyjne rozstrzygają też spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów, a w szczególności z treści art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. wynika, że wprawdzie skarga na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania – co do zasady – należy do właściwości sądu administracyjnego, to jednak jest tylko pochodną dopuszczalnej skargi na prawne formy działania organów w zakresie wykonywania administracji publicznej, które poddane zostały kontroli sądowoadministracyjnej. Tym samym skarga do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania obejmować może jedynie sprawy, które w świetle powołanych przepisów podlegają kontroli sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 646/23). Treść skargi wniesionej w niniejszej sprawie i dołączonych do niej załączników oraz treść dokumentów zgromadzonych w aktach przedstawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że skarga dotyczy prawidłowości działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy w związku z wypłatą niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej do świadczeń emerytalno-rentowych, tj. po matce Skarżącego zmarłej 6 maja 2025 r. i pobierającej rentę rodzinną. Skarżący wskazuje na bezczynność ZUS związaną z rozpoznaniem wniosku o wypłatę świadczeń. Wskazać należy, że w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350, dalej: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Na mocy art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Jednocześnie zgodnie z art. 4778 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, które wymienione są w § 2 wskazanego artykułu. W świetle powyższych przepisów zasadą jest rozpoznawanie spraw dotyczących rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych przez sądy powszechne. Wyjątki od tej zasady przewidziane są w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Stosownie do powołanego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W związku z tym, w odniesieniu do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych w sprawach wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie wymienia jednak spraw dotyczących wypłaty niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej. Sprawy dotyczące wypłaty świadczeń, w tym związane z wypłatą renty rodzinnej po osobie uprawnionej, nie zostały zatem poddane kognicji sądów administracyjnych. W konsekwencji, z przyczyn omówionych wyżej, także skarga na bezczynność albo przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej wypłaty niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej, jako niewymienionej w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., nie jest objęta właściwością sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 764/24 oraz z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 1814/20; postanowienia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2025 r, sygn. akt II SAB/Sz 45/25, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SAB/Wa 172/234, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 796/17 oraz z dnia 14 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 19/10). Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych związanej z wypłatą niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego podlegała zatem odrzuceniu. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę z powodu braku właściwości sądu administracyjnego w sprawie.