I SA/Wr 559/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 3 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.

Skarżąca spółka wraz ze skargą z dnia 7 maja 2017 r. złożyła wniosek o zwolnienie jej od wpisu sądowego (zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I wyznaczonego ostatecznie na kwotę 55.843 zł) z uwagi na brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że trudna sytuacja na rynku paliw w 2016 r. oraz załamanie transportu paliw doprowadziły do gwałtownego pogorszenia się kondycji finansowej spółki i straty bilansowej na poziomie 156.583,41 zł. Zdaniem spółki, uiszczenie wpisu od skargi groziłoby popadnięciem w stan niewypłacalności. Z przedłożonych przez stronę dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. spółka odnotowała przychody (ze sprzedaży netto) w wysokości 6.327.662,51 zł, natomiast do końca czerwca 2017 r. przychody te wyniosły 2.026.982,86 zł, a strata 81.760,33 zł. Według bilansu na koniec czerwca 2017 r. kapitał własny spółki wynosił (-) 4887,36 zł (był wynikiem odliczonych strat z lat poprzednich), zobowiązania krótkoterminowe 543.159,14 zł, a należności krótkoterminowe – 783.843,02 zł. Zgodnie z danymi deklaracji VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 394.253 zł, 225.997 zł i 184.155 zł. Jednocześnie dokonała zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 309.166 zł, 192.776 zł i 166.818 zł. Przedłożone zostały nadto: wydruki historii pięciu rachunków bankowych, w tym jednego rachunku z linią kredytową o wartości 900.000 zł, trzech rachunków bieżących oraz jednego rachunku spłacanego kredytu w kwocie 11.642 zł; kopie zawiadomień z 23 maja 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz zawiadomień z 6 czerwca 2017 r,. o zajęciu wierzytelności pieniężnej należnej od kontrahentów spółki; kopia umowy spółki. W piśmie z dnia 27 maja 2017 r. skarżąca uzupełniła wniosek o przyznanie prawa pomocy, podnosząc m. in., że organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych skarżącej, w wyniku czego skarżąca pozbawiona została wszelkich środków pieniężnych. Pełnomocnik spółki wyjaśnił także, że jego kancelaria wystawiła za sporządzenie i wniesienie skargi do tutejszego Sądu fakturę, której z uwagi na bieżącą sytuację finansową spółka nie mogła opłacić. Kancelaria odstąpiła tymczasowo od przymusowego dochodzenia należności, ale będzie domagać się zapłaty, gdy sytuacja finansowa spółki ulegnie poprawie. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, iż ponoszenia kosztów udziału w sprawie strona winna się spodziewać przynajmniej od daty wniesienia skargi. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona 8 maja 2017 r., natomiast rachunki bankowe spółki zostały zajęte przez organ egzekucyjny dopiero z końcem wskazanego miesiąca. Nadto w kwietniu 2017 r., jak wynika z historii rachunków, spółka rozdysponowała dostępne środki ze wszystkich rachunków m.in. na rzecz kontrahentów, w tym na rachunek firmy należącej do jednego ze wspólników spółki oraz poprzez wypłaty gotówki w bankomacie w łącznej kwocie 84.350 zł. Zatem, zdaniem referendarza, już powyższe ustalenia wskazują wyraźnie, że spółka mogła poczynić rezerwy na opłacenie wpisu od skargi. Skarżąca spółka może także uzyskać środki od swoich wspólników. W umowie spółki przewidziano, że w sytuacjach uzasadnionych potrzebami gospodarczymi, zgromadzenie wspólników może zobowiązać wspólników do dopłat. Referendarz ocenił także, iż bilans oraz rachunek zysków i strat nie potwierdzają złej kondycji finansowej skarżącej. Wskazał, iż w 2016 r. strata spółki stanowiła niewiele ponad 2% kwoty obrotów wynoszących ponad 6.000.000 zł. W bieżącym roku odnotowane zostały obroty o wartości ponad 2.000.000 zł, stratę natomiast generuje wysokość ponoszonych kosztów uzyskania przychodów, na wielkość których w pewnym zakresie ma sam przedsiębiorca. Nienajgorszą kondycję majątkowej spółki odzwierciedla też stosunek kwoty zobowiązań krótkoterminowych, która jest niższa od należności krótkoterminowych o ponad 200.000 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza strona podniosła, iż w dniu 25 maja 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych skarżącej, w wyniku czego spółka pozbawiona została wszelkich środków pieniężnych. Łączna wysokość podlegających wykonaniu zobowiązań podatkowych wraz z odsetkami znacząco przekracza kwotę 2.500.000 zł. Na skutek zajęcia spółka nie dysponuje płynnymi środkami pieniężnymi. Strona zarzuciła, że referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia kładzie akcent jedynie na zdarzenia poprzedzające złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, tracąc z pola widzenia kondycję finansową skarżącej istniejącą w dacie orzekania. Spółka zwróciła uwagę, że obsługujący ją bank nie przedłużył jej linii kredytowej już na początku maja 2017 r., a następnie podjął działania windykacyjne. Zaległości są obecnie przedmiotem ugody między spółka a bankiem, na mocy której skarżąca zobowiązała się do spłaty należności w ratach. Na dowód do sprzeciwu załączono treść ugody z dnia 14 lipca 2017 r. Nadto strona argumentowała, iż wspólnicy spółki nie dysponują środkami na uiszczenie ewentualnych dopłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W przypadku osoby prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, pomimo, iż istotnie niektóre wnioski przedstawione w skarżonym postanowieniu mogą być oceniane jako zbyt daleko idące. Co do zasady rację ma strona, iż przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (o ile nie ustalono, iż wnioskodawca celowo lub lekkomyślnie wyzbył się środków finansowych lub majątku lub nie ustalono innych szczególnych okoliczności) powinna być oceniana sytuacja ekonomiczna i możliwości finansowe strony z daty orzekania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednak, iż strona także po dokonaniu zajęcia jej rachunków bankowych jest zdolna do uiszczenia należnego w sprawie wpisu od skargi. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż strona trudniąca się handlem paliwami osiąga wielomilionowe przychody. Tylko w pierwszej połowie 2017 r. przychód ten wyniósł 2.000.000 zł. W orzecznictwie wielokrotnie już wskazywano, iż dla oceny zdolności podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, publ. w CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, publ. w CBOSA). W sprawie, kwota wpisu (nieco ponad 55 tys. zł) w relacji do przychodu (2 mln zł tylko za pierwsze pół roku) nie jawi się jako niemożliwa do poniesienia. Powiększenie zobowiązań o kwotę wpisu lub zaoszczędzenie części przychodu nie powinno spowodować ryzyka utraty płynności finansowej strony. Sąd wskazuje, iż strona pomimo wykazywania straty i zajęcia jej rachunków bankowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów. Strona nie twierdzi, iż z powodu braku dostępu do jakichkolwiek środków była zmuszona do zawieszenia lub choćby znacznego ograniczenia działalności względnie, że zaprzestała regulowania zobowiązań wobec kontrahentów i pracowników. Z załączonej do sprzeciwu ugody z bankiem wynika natomiast, iż strona jest w stanie spłacać zadłużenie w kwotach po 75.000 zł miesięcznie (zgodnie z ugodą z lipca 2017 r. całkowite zadłużenie w kwocie 916.000 zł powinno być spłacone w ciągu roku, tj. do lipca 2018 r.). W ocenie Sądu okoliczności te świadczą, iż strona nadal posiada znaczne przychody, a tym samym możliwości finansowe. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Referendarz prawidłowo uznał zaś, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest wstanie uiścić należnego w sprawie wpisu. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.