I SA/Wr 553/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r., I SA/Wr 553/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek na ten podatek za miesiące I-VII i IX-XI 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r., I SA/Wr 553/17.

Skarżąca, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że obecnie razem z trójką małoletnich dzieci jest na utrzymaniu konkubenta. Miesięczne koszty utrzymania są niewystarczające do wygospodarowania środków na wniesienie opłaty. W utrzymaniu pomagają rodzice. Strona nie posiada żadnego majątku, mieszka w wynajmowanym domu, wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Jedynym dochodem wolnym od zajęcia jest świadczenie 500+. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i trójką dzieci (ur. w [...], [...] i [...] r.), rubryki dotyczące majątku zostały zakreślone, jako źródło i wysokość dochodów wymienione zostały umowa o pracę konkubenta z wynagrodzeniem 2.500 zł netto i świadczenie 500+ na dwoje dzieci – łącznie 3.500 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki natomiast strona wymieniła czynsz najmu domu 1.500 zł i media 500 zł. Bez odpowiedzi pozostało wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącej, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza z uwagi na okoliczności sprawy i brak odpowiedzi strony skarżącej na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedstawienia dokumentów źródłowych nie było możliwe zweryfikowanie oświadczeń złożonych przez skarżącą na urzędowym formularzu, a w konsekwencji dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca ponownie wskazała, że nie posiada żadnego majątku, a dom w którym zamieszkuje jest wynajmowany. Dodała, że wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika zaś jedyne źródło dochodów jakie posiada to świadczenie 500 +. Ponadto pozostaje na utrzymaniu konkubenta, którego wynagrodzenie za pracę wynosi 2.500 zł netto. Tym samym, zdaniem wnioskującej, wykazano we wniosku brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 1.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że prawo pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Podkreślenia wymaga, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. W ocenie Sądu, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie wykazała iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stwierdzić bowiem należy, że strona uchyliła się od wyczerpującego przedstawienia informacji co do swojego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Wyjaśnienia skarżącej są wybiórcze a przedstawiane informacje nie znajdują poparcia w dokumentacji, której skarżąca nie przedstawiła ani na etapie złożenia wniosku ani wraz z wniesieniem sprzeciwu nie usuwając tym samym braków i wątpliwości co do jej możliwości płatniczych. Zgodzić się zatem z referendarzem sądowym należy, że nie zostało wyjaśnione, jakie faktycznie skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem, w tym np. na wyżywienie, środki higieny, przedszkole, telefon. Nie jest również Sądowi znany zakres pomocy jakiej skarżącej udzielają rodzice. Nie zostały też potwierdzone żadne oświadczenia złożone na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i twierdzenia o toczących się wobec skarżącej postepowaniach egzekucyjnych. Nie jest również wiadome, z jakich źródeł finansowany jest profesjonalny pełnomocnik zastępujący stronę w niniejszej sprawie. Nadto, strona w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego w żaden sposób nie ustosunkowała się do podniesionej w orzeczeniu kwestii prowadzenia przez konkubenta wnioskodawczyni działalności gospodarczej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w trybie przytoczonego przepisu służy weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w tym zakresie. Niewywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca zarzuciła natomiast, że złożone dokumenty powinny być wystarczające do oceny jej sytuacji a we wniosku w sposób nie budzący wątpliwości wykazała spełnienie przesłanki do przyznania prawa pomocy. To do rozpoznającego wniosek należy jednak uznanie, jakich dokumentów potrzebuje do oceny sytuacji finansowej strony. Ta zaś ma podporządkować się wezwaniu, pod rygorem negatywnej oceny jej wniosku. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca nie sprostała ciężarowi dowodu, nałożonego na nią przez przytoczone wcześniej przepisy i nie wykazała, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.