I SA/Wr 538/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Stankiewicz–Rajchman (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Cichoń Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi: M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 1 czerwca 2022 r. nr SKO 4011/332/22 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania: I. uchyla zaskarżone postanowienie w całości; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz Strony skarżącej kwotę: 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi M. D. (dalej jako: strona, skarżący, podatnik) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej jako: SKO, organ odwoławczy) z dnia 1 czerwca 2022 r., nr SKO 4011/332/22, stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji (nakazu płatniczego) Burmistrza Miasta i Gminy Twardogóra (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 24 stycznia 2022 r., FNP.3127.1415.202, ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego w zakresie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za rok 2022. Wskazaną powyżej decyzją Burmistrz ustalił skarżącemu oraz E. J. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego w zakresie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za rok 2022. Organ odwoławczy stwierdził, iż decyzję doręczono skarżącemu w siedzibie organu pierwszej instancji w dniu 14 lutego 2022 r. W rozstrzygnięciu zawarto prawidłowe pouczenie o prawie i terminie wniesienia odwołania oraz o sposobie jego wniesienia do organu odwoławczego. Pismem z dnia 3 marca 2022 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Odwołanie wpłynęło do organu w dniu 3 marca 2022 r. SKO wskazało, iż w sprawie ustawowy termin do wniesienia odwołania wynikający z art. 223 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.; dalej: O.p.) upływał w dniu 28 lutego 2022 r., zatem odwołanie zostało wniesione po upływie ustawowego terminu. Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem SKO zarzucając w skardze złożonej na postanowienie organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania, a to art. 223 § 1 w związku z § 2 pkt 1 O.p. oraz błąd w ustaleniach faktycznych wskazując, iż dochowała terminu do wniesienia odwołania. Skarżący jednocześnie wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu biegłego z zakresu grafologii na okoliczność czy data wpisana na potwierdzeniu odbioru wpisana została przez skarżącego, zobowiązanie Burmistrza do przedłożenia bilingów rozmów, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony oraz przesłuchania w charakterze świadka osoby, która doręczyła decyzję skarżącemu. Skarżący podnosił, iż decyzji nie odebrał w dniu 14 lutego 2022 r., jak wynika z poświadczenia odbioru, lecz w dniu 19 lutego 2022 r. Wskazywał, iż w celu ustalenia terminu odbioru decyzji kontaktowano się ze stroną telefonicznie w dniu 17 lutego 2022 r. SKO pismem z dnia 14 lipca 2022 r. wystąpiło do organu pierwszej instancji o ustosunkowanie się do zarzutów skargi. Pismem z dnia 20 lipca 2022 r. Burmistrz wyjaśnił, iż decyzja została doręczona za pokwitowaniem przez upoważnionego pracownika urzędu zgodnie z potwierdzeniem odbioru tj. w dniu 14 lutego 2022 r. Zgodnie z wiedzą urzędu, data potwierdzenia nie jest datą wpisaną przez skarżącego a pracownik ze względu na upływ czasu, nie jest w stanie powiedzieć czy data na potwierdzeniu odbioru jest faktyczną datą doręczenia przedmiotowej decyzji czy jak zdaniem strony miało to miejsce w dniu 19 lutego 2022 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy wskazał, iż przedstawione w skardze zarzuty nie podważają wartości dowodowej poświadczenia odbioru decyzji co do daty umieszczonej na tym poświadczeniu. Bez znaczenia w ocenie SKO pozostaje fakt, iż datę odbioru decyzji zamieściła na poświadczeniu inna osoba niż odbiorca. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Sąd, rozpoznając sprawę we wskazanym wyżej zakresie, stwierdza, że zaszły przesłanki wskazane w ww. przepisach, a zarzuty podniesione w skardze zasługiwały na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie, w którym organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., narusza przepisy postępowania, a w szczególności: art. 121 § 1, art. 122 oraz art. 123 § 1 O.p. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem ocenie Sądu podlega ww. postanowienie, z akt sprawy powinno bezspornie wynikać, że upłynął czternastodniowy termin od dnia doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji, oraz że dochowano wszelkich przesłanek przewidzianych w przepisach o doręczeniu. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie SKO z dnia 1 czerwca 2022 r., stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza z dnia 24 stycznia 2022 r. ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego w zakresie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za rok 2022. Podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania stwarza przepis art. 228 § 1 pkt 1 O.p. Obliguje on organ odwoławczy do wydania takiego postanowienia, gdy odwołanie zostało wniesione po terminie przewidzianym przez ustawę na jego wniesienie. Zgodnie z art. 223 § 1 O.p., odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję. Warunkiem dopuszczalności wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania jest więc ustalenie, że decyzja została doręczona w sposób prawidłowy, czyli czy i kiedy weszła do obrotu prawnego. Stwierdzenie, że decyzja do obrotu nie weszła, musiałoby pociągać za sobą stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, nie można bowiem prowadzić postępowania odwoławczego (również w jego wstępnym stadium) wobec decyzji, która do obrotu nie weszła, a więc w sensie prawnym nie istniała. W rozpoznawanej sprawie, należało zatem rozważyć, czy decyzja Burmistrza została prawidłowo doręczona stronie skarżącej w dniu 14 lutego 2022 r., a więc czy w tym dniu otworzył się termin do wniesienia odwołania. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie skupia się na dacie doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. W skardze skarżący podniósł zarzut, iż na pokwitowaniu odbioru decyzji data odbioru nie została umieszczona przez niego i nie jest zgodna z datą faktycznego jej odbioru, które miało miejsce w dniu 19 lutego 2022 r. Fakt braku umieszczenia przez skarżącego daty na potwierdzeniu odbioru decyzji potwierdził organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 20 lipca 2022 r. wyjaśniając, iż data wpisana została przez pracownika urzędu. Jednocześnie organ ten wskazał, iż z uwagi na upływ czasu pracownik nie może potwierdzić czy odbiór decyzji miał miejsce w dniu 14 lutego 2022 r., na co wskazuje potwierdzenie odbioru. Zgodnie z art. 223 § 1 pkt 1 O.p. odwołanie od decyzji organu podatkowego wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który decyzję wydał w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Zasady doręczania pism w postępowaniu podatkowym uregulowane zostały w rozdziale 5 działu IV O.p. Krąg podmiotów uprawnionych do doręczeń wymieniony jest w art. 144 O.p. i obejmuje: pocztę, osoby fizyczne będące pracownikami organu podatkowego oraz osoby upoważnione. W toku postępowania podatkowego strona ma obowiązek zawiadomić organ podatkowy o każdej zmianie swojego adresu (art. 146 O.p.). W tym przypadku winien to być adres aktualny umożliwiający doręczenie pism w sposób zgodny z przepisami. Nie musi być to adres miejsca stałego zamieszkania, miejsca pobytu czy miejsca pracy może być to adres wskazany wyłącznie jako adres dla doręczeń. Osobom fizycznym pisma zgodnie z art. 148 O.p. doręcza się w ich mieszkaniu, miejscu pracy, siedzibie organu podatkowego oraz w każdym miejscu gdzie się adresata zastanie. Jeśli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego pocztą, doręczanego przez pracowników organu podatkowego lub przez upoważnione osoby, pismo zwraca się z adnotacja o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo takie włącza się do akt sprawy i uznaje, że zostało doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata (art. 153 O.p.). Ustanowiona w art. 153 § 2 O.p. fikcja doręczenia pisma w dacie odmowy jego przyjęcia umożliwia skuteczne prowadzenie dalszych czynności postępowania podatkowego. W przedmiotowej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącemu w siedzibie organu podatkowego, w trybie art. 148 § 2 pkt 1 O.p. Aby takie doręczenie skutkowało wejściem decyzji do obrotu prawnego jej odbiorca musi potwierdzić odbiór pisma, innymi słowy winien dokonać pokwitowania jego odbioru. Pokwitowanie dotyczy zasadniczo dwóch okoliczności, a mianowicie samego faktu doręczenia pisma oraz daty doręczenia. Prawodawca odróżnia zatem pojęcie potwierdzenia doręczenia pisma i daty doręczenia. Ponadto z pokwitowania wynika, komu faktycznie zostało doręczone pismo. Pokwitowanie faktu doręczenia pisma następuje przez złożenie przez osobę odbierającą własnoręcznego podpisu na potwierdzeniu odbioru oraz wskazanie daty jego odbioru. Data doręczenia powinna zostać własnoręcznie wpisana przez osobę odbierającą pismo. Powinna ona zostać oznaczona dokładnie, czyli z podaniem dnia, miesiąca oraz roku. Wskazuje się, że tylko wtedy pokwitowanie odbioru będzie spełniało funkcję dowodu potwierdzającego fakt doręczenia przesyłki adresatowi w określonej dacie, gdy obok swojego podpisu adresat własnoręcznie umieści datę odbioru przesyłki. Tylko bowiem własnoręczne podpisanie i wskazanie daty przez odbiorcę pisma niewątpliwie potwierdzi komu i kiedy doręczone zostało pismo. Wiążące się z doręczeniem konsekwencje procesowe wymagają, aby w sposób niebudzący wątpliwości pozwalało ono ustalić komu i kiedy doręczone zostało pismo. W judykaturze przyjmuje się, że pokwitowanie, jako dowód doręczenia, stwarza jedynie domniemanie doręczenia, które może być obalone przeciwdowodem podważającym ustalenia płynące z dowodu doręczenia. Wpisana na potwierdzeniu odbioru data może być podważona w postępowaniu wyjaśniającym. W wyroku z dnia 7 maja 2014 r., I FSK 764/13, LEX nr 1480717, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w wypadku, gdy istnieją wątpliwości co do faktycznej daty doręczenia pisma stronie, należy przeprowadzić wszelkie dowody umożliwiające ustalenie tej daty w sposób pewny. Zgodnie z treścią art. 212 O.p. organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią co do zasady związany od chwili jej doręczenia. Stronie przysługuje prawo do wniesienia odwołania od decyzji w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Kwestia prawidłowego ustalenia momentu doręczenia jest zatem kluczowa dla określenia wejścia decyzji do obrotu prawnego oraz rozpoczęcia biegu terminu do jej zaskarżenia przez stronę postępowania. W ocenie Sądu przedwczesne jest uznanie, iż decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie skarżącej w dniu 14 lutego 2022 r. Dowodem potwierdzającym odbiór decyzji w siedzibie organu podatkowego jest znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru tej decyzji. Analiza dokumentu nie budzi wątpliwości co do osoby odbierającej decyzję, gdyż jej odbiór został potwierdzony odręcznym podpisem adresata, co nie stanowi kwestii spornej w sprawie. Nie jest również sporne, iż data wpisana na potwierdzeniu odbioru została tam umieszczona przez pracownika urzędu, nie zaś jak powinno to mieć miejsce przez odbiorcę. Fakt ten potwierdzony został przez organ pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia w trybie autokontroli, o której mowa w art. 226 O.p. Należy podkreślić, że aby uznać odwołanie za wniesione z uchybieniem terminowi, organ musi mieć pewność co do daty doręczenia decyzji osobie uprawnionej do odbioru przesyłki. Doręczenie musi być więc pewne i prawidłowe. W okolicznościach kontrolowanej sprawy trudno przyjąć za organem, aby data jaka widnieje na potwierdzeniu odbioru decyzji była pewna i nie budziła wątpliwości. Po pierwsze bowiem nie został ona wpisana przez odbiorcę a przez pracownika urzędu. Po drugie pracownik ten nie jest w stanie potwierdzić czy rzeczywiście data ta jest zgodna z rzeczywistą datą odbioru decyzji, co wynika z pisma Burmistrza z dnia 20 lipca 2022 r. Po trzecie zaś, z akt sprawy nie wynika czy data została wpisana na potwierdzeniu przed czy po tym jak na dokumencie złożył podpis skarżący. Nie są znane też powody dla których sam odbiorca decyzji nie pokwitował jej w sposób prawidłowy i nie pozostawiający wątpliwości co do daty odbioru decyzji. W takiej sytuacji organ odwoławczy powinien powziąć wątpliwości co do daty doręczenia decyzji, a co za tym idzie dokonać stosownych ustaleń w tym zakresie. W szczególności organ winien rozważyć przeprowadzenie dowodów wskazywanych przez stronę w skardze. Zdaniem Sądu w świetle wyżej wskazanych uchybień proceduralnych, należało uznać, że przedwczesne było uznanie przez SKO w zaskarżonym postanowieniu, że datą doręczenia przesyłki zawierającej decyzję Burmistrza był dzień 14 lutego 2022 r., jak również, że termin do wniesienia odwołania upłynął 28 lutego 2022 r. Sąd w związku z tym stwierdza, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy SKO powinien zająć się kwestią płynącą z twierdzeń skarżącego o braku podstaw do uznania daty doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w dniu 14 lutego 2022 r. Skoro bowiem organ odwoławczy, przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, nie przeanalizował wszelkich okoliczności faktycznych sprawy, związanych z doręczeniem skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, powinien to uczynić przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Przepis art. 122 O.p. formułuje bowiem ważną dyrektywę - podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zasadę prawdy obiektywnej, którą statuuje ww. przepis oznacza obowiązek organu podatkowego zgromadzenia dowodów, co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 7 czerwca 2016 r. sygn. akt I FSK 1579/14). Skoro nie przeanalizowano kwestii błędnego uznania daty doręczenia, SKO przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zbada jeszcze raz ww. kwestię i następnie oceni czy doszło do faktycznego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w dniu 14 lutego 2022 r., a co za tym idzie uchybienia przez skarżącego biegu terminu do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji Burmistrza. W sytuacji, w której mimo podjęcia niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sprawie nadal pozostaną niedające się usunąć wątpliwości co do faktycznej daty doręczenia decyzji z dnia 24 stycznia 2022 r. organ odwoławczy wątpliwości te rozstrzygnie na korzyść strony skarżącej. Sąd zobowiązany jest jednocześnie wyjaśnić, iż nie uwzględnił wniosków dowodowych o przesłuchanie skarżącego w charakterze strony, przesłuchanie pracownika urzędu, powołanie biegłego z zakresu grafologii oraz zobowiązanie organu pierwszej instancji o przedłożenie wskazanych w skardze bilingów i nagrań kierując się przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dyspozycja przywołanego wyżej przepisu nie daje podstaw do tego, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym wskazanych w skardze dowodów. Sąd, mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie (punkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).