I SA/Wr 355/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

R. M., reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, które utrzymuje ze swojej emerytury w kwocie 2.825 zł, częściowo zajętej przez Dyrektora Izby Celnej tytułem zaległości podatkowej w kwocie 4.103,80 zł. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2013 skarżący uzyskał dochód w łącznej kwocie 47.570,65 zł, w tym z emerytury w kwocie 33.681,98 zł, z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 12.488,67 zł (przy przychodzie w kwocie 23.649,32 zł) i natomiast jego żona – dochód z emerytury w kwocie 14.307,34zł. Aktualnie świadczenie emerytalne wnioskodawcy i jego żony wynoszą odpowiednio 2.870,14 zł i 1.219,17 zł, przy czym świadczenie wnioskodawcy obciążone jest z powodu zajęcia wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej w kwocie 717.53 miesięcznie. Średnie miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego skarżący określił na kwotę 3.758 zł i zaliczył do nich również spłatę kredytów kwotą łącznie 2.050 zł. Wyliczył nadto skarżący, że z powodu zajęcia egzekucyjnego kwoty 717 zł w budżecie jego gospodarstwa domowego brakuje co miesiąc 154 zł. Tłumaczył także, że wykazane kredyty zaciągnął w związku z prowadzoną od kilku lat działalnością gospodarczą, natomiast w celu opłacenia usług adwokata zaciągnął kredyt. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2014 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi na wyżej oznaczoną decyzję w kwocie 118 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania dobrowolnego jej zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa po-mocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz inte-resu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 118 zł wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej żony. Gospodarstwo domowe skarżącego uzyskuje stałe dochody w kwocie pozwalającej na jego utrzymanie oraz jednocześnie zaciąganie i spłacanie kredytów. Strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu w drodze kolejnego kredytu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Oceny tej nie zmienia fakt opłacania przez skarżącą usług adwokata ze środków pieniężnych pochodzących z kredytu. Zdolność kredytowa strony świadczy bowiem o dobrej sytuacji materialnej strony, ocenionej przez inny niż referendarz sądowy podmiot, udzielający kredytu. Reasumując, w sytuacji majątkowej i rodzinnej wynikającej z oświadczeń skarżącego oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, referendarz sądowy ocenił, poniesienie przez skarżącego kosztu sądowego w kwocie 118 zł nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego żony. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i §2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.