I SA/Wa 992/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. I SA/Wa 992/16 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zwrócił się on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku M. S. oświadczył, że nie przysługuje mu emerytura ani renta oraz nie posiada oszczędności. Wskazał, że zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Skarżący, jak wyjaśnił, nie płaci za mieszkanie i nie leczy się z braku środków finansowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowią dwa odrębne rodzaje uprawnień procesowych, które mogą zostać wnioskodawcy przyznane w sytuacji wykazania przez niego, że znajduje się w sytuacji, do której nawiązuje art. 246 § 1 p.p.s.a. Zwrócić uwagę jednocześnie należy na to, że konstrukcja zwolnienia od kosztów sądowych opiera się na założeniu, że występujący o to uprawnienie podmiot zobowiązany jest w toku prowadzonego postępowania sądowego do ponoszenia tychże kosztów. W sytuacji, gdy taki obowiązek nie istnieje, sformułowane żądanie zwolnienia strony od kosztów sądowych nie może prowadzić do jego uwzględnienia. Zaakcentowanie powyższej kwestii w rozpoznawanej sprawie jest o tyle istotne, że wnioskodawca zwolniony jest w niniejszym postępowaniu z mocy prawa z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznanie złożonego przez M. S. wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych należy ocenić z tego względu jako zbędne, co prowadziło do umorzenia w tym zakresie postępowania, stosownie do art. 249a p.p.s.a. Zgłoszone przez wnioskodawcę żądanie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu należało oddalić z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej skorzystanie z tego uprawnienia. Wprawdzie we wniosku skarżący podjął próbę wykazania, że jest osobą pozbawioną jakichkolwiek środków do życia, niemniej treść tak formułowanego oświadczenia jako nieodpowiadająca rzeczywistemu stanowi rzeczy musiała zostać odrzucona jako nierzetelna. Z urzędu uwzględnić bowiem należało, że składający wniosek pomija tę okoliczność, która ma związek z przyznanym mu prawem do świadczenia rentowego i jednoczesną odmową jego pobierania. Z zawartego w aktach administracyjnych pism Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] marca 2015 r. i [...] czerwca 2015 r. (k. [...],[...]) wynika, że skarżący nabył uprawnienie do renty w 1998 r. i świadczenie to, mające aktualnie wysokość [...] zł, od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy jego przyjmowania przez stronę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym instytucji prawa pomocy zwraca się uwagę na konieczność uwzględnienia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tylko faktu nieposiadania środków finansowych przez zainteresowanego, ale również przyczyn, które do znacznego zubożenia doprowadziły. Wymóg zróżnicowania powodów, które przyczyniają się do niemożności partycypowania w kosztach postępowania sądowego został wyraźnie podkreślony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I OZ 604/16, które - od czego nie można abstrahować - odnosiło się do oceny sytuacji materialnej skarżącego M. S. W postanowieniu tym Sąd wskazał, że okoliczność, iż skarżący z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty oznacza, że wnioskodawca z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Przypadku jego osoby nie można z tego względu utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15; postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15). Mając na uwadze przewidzianą w art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2016 r. poz. 887 ze zm.) możliwość wystąpienia z wnioskiem o wznowienie wypłaty wstrzymanego świadczenia, brak jest podstaw do podzielenia stanowiska skarżącego odnośnie do niemożności pokrycia we własnym zakresie kosztów prowadzonego postępowania, w szczególności poniesienia we własnym zakresie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia