I SA/Wa 982/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Przedmiotem skargi A. B. (zwanej dalej "skarżącą") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (zwanego dalej "Kolegium") z 21 lutego 2024 r. znak KOC/567/Op/24, utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. numer OPS.F1.Pśrl.5102.231.2023.KP, którym odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.002819.2016. Kwestionowane postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy. Decyzją z 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.002819.2016 Prezydent m.st. Warszawy przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup obuwia w wysokości 120,00 zł. Decyzją z 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18202.2023 Prezydent m.st. Warszawy uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z 7 kwietnia 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz orzekł o jego zwrocie. Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 30 października 2023 r. wniosła skarżąca. Następnie skarżąca w dniu 26 listopada 2023 r. złożyła wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Na dzień złożenia wymienionego wniosku odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 30 października 2023 r. nie zostało przez Kolegium rozpatrzone. Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.231.2023.KP odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, przyznanego decyzją własną z 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.002819.2016. Na wydane w dniu 19 grudnia 2023 r. postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy skarżąca wniosła zażalenie. Postanowieniem z 21 lutego 2024 r. znak KOC/567/Op/24 Kolegium utrzymało w mocy ww. zakwestionowane postanowienie. Skargę na postanowienie Kolegium z 21 lutego 2024 r. wniosła skarżąca. Uzasadniając wniesienie skargi wskazała na istniejącą, w jej ocenie, odrębność postępowania prowadzonego w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego i postępowania w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu takich nienależnie pobranych świadczeń. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację wyrażoną w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 t.j.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazania wymaga że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli sądowej pod względem legalności jest postanowienie Kolegium z 21 lutego 2024 r. znak KOC/567/Op/24, którym to organ odwoławczy utrzymał postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.231.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu od skarżącej świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.002819.2016. Zaskarżonym postanowieniem Kolegium utrzymało postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy, które zostało wydane w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako "k.p.a.", stanowiący że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten stanowi zatem podstawę wstępnej oceny przez organ administracji publicznej żądania wszczęcia postępowania pod względem przedmiotowym. Negatywna ocena takiego żądania skutkuje wydaniem przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Takie żądanie nie prowadzi do powstania zawisłości sprawy administracyjnej. Mając na uwadze powyższe, wyjaśnienia wymaga że wnioskiem z 26 listopada 2023 r. skarżąca wystąpiła o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, które zostały przyznane skarżącej decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102.002819.2016. Nienależność tych świadczeń została zaś stwierdzona przez Prezydenta m.st. Warszawy decyzją z 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18202.2023. Tym samym wniosek skarżącej został złożony w toku trwającego postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji opartej na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja ta wówczas nie była ostateczna, tym samym nie była również prawomocna. Z kolei już sama treść przepisu ustawy o pomocy społecznej na którym oparty został wniosek skarżącej z 26 listopada 2023 r., mianowicie art. 104 ust. 4, wskazuje na odpowiednie stosowanie tego przepisu podczas rozstrzygania przez organy w przedmiocie nienależności pobranego świadczenia. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Ponadto należy również wskazać na fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 6/20, w którym Sąd ten wyraził pogląd, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Poza tym nie można odstąpić od żądania zwrotu należności, która jeszcze nie została ustalona prawomocną decyzją. Wobec czego pismo skarżącej z 26 listopada 2023 r. dotyczące odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie mogło uruchomić odrębnego postępowania od postępowania w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i wydania w nim merytorycznego rozstrzygnięcia. Skarżąca stoi na stanowisku, że przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dopuszcza możliwość prowadzenia dwóch odrębnych postępowań, w których należy wydać dwie odrębne decyzje, pierwszą w przedmiocie nienależności pobranego świadczenia oraz obowiązania do jego zwrotu, drugą zaś w przedmiocie odstąpienia od zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Należy wyjaśnić, że to w postępowaniu dotyczącym uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu, a nie w odrębnym postępowaniu, ocenie organu podlega możliwość odstąpienia od żądania zwrotu tych świadczeń. Celem takiego działania jest przyspieszenie postępowania zwrotowego. Tym samym za zgodne z prawem należy uznać wydanie zaskarżonego postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania, które w swej istocie stwarzałoby powtórną ocenę przesłanek koniecznych do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Uwzględniając wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.