I SA/Wa 933/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2024 r. nr 010070/680/1423219/2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 lutego 2024 r. nr 010070/680/1423219/2023.

Zaskarżoną decyzją z 8 marca 2024 r., nr 010070/680/1423219/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 lutego 2024 r., nr 010070/680/1423219/2023 uchylającą przyznane, informacją z 18 kwietnia 2023 r., I.C. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K. C. - od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom spełniającym warunki legalnego pobytu w Polsce oraz posiadania dostępu do rynku pracy. Ponadto prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom na podstawie art. 26 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przebywającym w Polsce, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ww. ustawy. Za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy uznaje się pobyt obywatela Ukrainy albo jego małżonka, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli: - został mu nadany nr PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR", tzw. rejestr SPEC PESEL, - został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennym - rejestr prowadzony przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy. Organ wskazał, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski 12 kwietnia 2023 r. Mimo informacji o utracie legalnego pobytu w Polsce wraz z wezwaniem o podjęcie działań w celu wyjaśnienia niezgodności, rejestr Straży Granicznej nie został zaktualizowany. Z przedłożonej przez skarżącą dokumentów oraz z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, o którym mowa w art. 3 ust 3 ww. ustawy wynika, że pobyt jej na terytorium Polski po 12 kwietnia 2023 r. nie został odnotowany w ww. rejestrze, więc nie jest uznany za legalny. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał ustawę z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 583), art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810, z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Skargę na decyzję Prezesa ZUS z 8 marca 2024 r. złożyła I.C.. Skarżąca wskazała, że wielokrotnie kontaktowała się z organem i przedstawiła dokumenty potwierdzające prawo do świadczenia wychowawczego, w tym korespondencję ze Strażą Graniczną oraz zaświadczenia o posiadaniu statusu UKR wydane przez Urząd Miasta w Nowym Dworze Mazowieckim. W ocenie skarżącej stanowisko organów jest sprzeczne z przedłożonymi przez nią dokumentami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie sprzeciwiła się rozpoznaniu sprawy w tym trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei w myśl art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w toku którego organ ustala istotne dla sprawy okoliczności, warunkuje prawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawa materialnego. Zarzut dowolności oceny zebranych dowodów wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7, art. 11 kpa). Jedną z przesłanek swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności. Jak wyżej zaznaczono wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, organ powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Organy powyższym wymogom nie sprostały, co oznacza, że doszło do naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 2 ust. 1 zd. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm., dalej "ustawa z 12 marca 2022 r.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium RP na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 ustawy). Rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art.3 ust. 3 ustawy z 12 marca 2022 r.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 (ust. 1a). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy z 12 marca 2022 r. Natomiast stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2022 r. (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 26 ust. 3a tej ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2. Z kolei z art. 26 ust. 3c, 3g, 3h i 3i ustawy z 12 marca 2022 r. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL. Może też wezwać obywatela Ukrainy do złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczeń. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego SG (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (w zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ. W rozpoznawanej sprawie skarżąca konsekwentnie podnosiła, że wyjechała z Polski 12 kwietnia 2023 r. i powróciła do Polski 24 kwietnia 2023 r., co niewątpliwie nie przekracza 30 dni. Wskazywała, że po zasięgnięciu informacji w Straży Granicznej wszystkie dane w rejestrze były prawidłowe. Poinformowała organ, że nadal ona i syn mają status UKR. Skarżąca w toku postepowania przedłożyła zaświadczenie z rejestru PESEL Burmistrza Nowy Dwór Mazowiecki z 18 października 2023 r. z którego wynika, że ma status UKR. W dokumencie tym wpisano datę zmiany - 24 kwietnia 2023 r., tj. datę wskazaną przez nią jako datę powrotu do Polski po wyjeździe 12 kwietnia 2023 r. Skarżąca przedłożyła także zawiadomienie o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze wydane 18 października 2023 r. przez Burmistrza Nowy Dwór Mazowiecki. Z dokumentu tego wynika także status UKR oraz daty zmiany 12 kwietnia 2023 r. i 24 kwietnia 2023 r. Wyżej wskazane dokumenty urzędowe nie były przedmiotem analizy organów. Organy nie dokonały też analizy pozostałych dokumentów, w tym korespondencji elektronicznej skarżącej z placówką Straży Granicznej w Korczowej. Nie wdrożyły także procedury wyjaśnienia wątpliwości, co stanowi naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 2, ust. 3c ustawy z 12 marca 2022 r. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa orzeł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa.