I SA/Wa 926/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi [...] w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie przeprowadzenia reformy rolnej oddala skargę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2002 r. stwierdzającą, że wydzielona część nieruchomości pod nazwą "[...] o pow. [...] ha, stanowiąca poprzednio własność M. M. nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że jak wynika z materiału dowodowego, w szczególności z zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej, przedmiotowy majątek o powierzchni [...] ha stanowił własność S. i S. M. W pierwszej połowie czerwca 1939 r. wyrokiem Sądu Okręgowego w W. orzeczony został dział majątku ziemskiego [...] w ten sposób, że wydzielono i przeniesiono na spadkobierców po S. M. własność poszczególnych działek o łącznej powierzchni [...] ha. W wyniku dokonanego działu M. M. została przyznana na własność nieruchomość o pow. [...] ha, oznaczonego na planie sporządzonym przez mierniczego przysięgłego M. D. jako "[...] ha. Nieruchomość jako całość o powierzchni [...] ha stanowiąca własność S. M. została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdzają ustalenia protokołu przejęcia sporządzonego w dniu [...] marca 1945 r. Mając na uwadze powyższe przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 2 ust. 2 Minister stwierdził, że nieruchomość o powierzchni [...] ha jako wydzielona fizycznie i prawnie przed dniem 1 września 1939 r. na własność M. M. z nieruchomości ziemskiej pn. [...] oraz jako niespełniająca norm obszarowych uzasadniających przejęcie, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Ośrodek [...] w W. Pełnomocnik Instytutu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji . Zarzucił zaskarżonej decyzji, że postępowanie w przedmiocie przejęcia majątku [...] toczyło się w oparciu o rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. nr 36 poz. 341 ze zm. ). W oparciu o te przepisy organ winien orzekać w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy . W materiale tym nie było najmniejszego śladu tego , że przed 1 września1939 r. został dokonany podział nieruchomości , w szczególności żadna ze stron tego nie podniosła. Także po odtworzeniu w 1958 r. orzeczenia sądu o podziale majątku także żadna ze stron nie podniosła tego faktu i nie wnosiła o wznowienie postępowania. Jest to o tyle istotne, że wszelkie terminy do wznowienia postępowania minęły, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do tych okoliczności. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej ppsa ). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10 poz. 51 ze zm. ) , zgodnie z którym na rzecz Skarbu Państwa przejmowane były nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenach województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomość jako całość o powierzchni [...] ha stanowiąca własność S. M. została przejęta na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdzają ustalenia protokołu przejęcia sporządzonego w dniu [...] marca 1945 r. Nieruchomości przejmowane w tym trybie przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa, a przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa ( ex lege ) z chwilą wejścia w życie dekretu (z dniem 13 września 1944 r.), bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej . Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Wyklucza to dopuszczalność wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego. Wywody w uzasadnieniu skargi co do wznowienia postępowania nie są trafne i nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie budzi wątpliwości, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako przepisów szczególnych. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych tej sprawy wynika, że nieruchomość [...] została fizycznie i prawnie wydzielona przed dniem 1 września 1939 r. Wyrokiem Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] kwietnia 1958 r., sygn. [...] odtworzono bowiem akta byłego Sądu Okręgowego w W. , dotyczącego podziału majątku "[...], o ogólnej powierzchni [...] ha. Wyrok ten zapadł w połowie czerwca 1939 r. i w myśl jego postanowień M. M. stała się w dniu podziału nieruchomości właścicielem działek o łącznej powierzchni [...]. Skoro majątek [...] został fizycznie i prawnie wydzielony przed dniem 1 września 1939 r. i nie spełniał wskazanych kryteriów obszarowych, nie mógł zostać przejęty na cele reformy rolnej, o których mowa w dekrecie PKWN z dnia [...] września 1944 r. Tym samym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie prawidłowe. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.