I SA/Wa 792/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej jako "Kolegium" lub "Organ") decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO/4111/1252/2023, po rozpatrzeniu odwołania Pani M. Z. (dalej jako "Skarżąca" lub "Strona skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia 27 listopada 2023 r. nr MOPS.4602.107.2023.TJ odmawiającą Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrza P. – decyzją z dnia 27 listopada 2023 r. - orzekł o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża Pana P. Z. w związku z wnioskiem Skarżącej z dnia 25 października 2023 r. Burmistrza P. stwierdził, że po rozpatrzeniu pierwszego wniosku z dnia 17 października 2022 r., decyzją z dnia 15 listopada 2022 r., nr MOPS.4602.108.2023.TJ odmówiono przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie. Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. - decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. nr SKO/4111/1060/2022 - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskodawczyni skorzystała z prawa do zaskarżenia decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który to wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 544/23 oddalił skargę. Jak wskazał Burmistrz P. kolejny wniosek Skarżąca złożyła w dniu 23 maja 2023 r., po którego rozpatrzeniu wydano w dniu 9 czerwca 2023 r. decyzję nr MOPS.4602.81.2023.TJ na mocy której umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zdaniem organu I instancji we wszystkich trzech sprawach występuje ten sam podmiot i ten sam przedmiot sprawy. Ustalono, iż Skarżąca w dalszym ciągu nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno- rentowych, nie jest osobą niepełnosprawną, nie jest też rolnikiem, małżonkiem, czy domownikiem rolnika. Nie ma także ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, ani do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od dnia 30 września 2022 r. nie pracuje zawodowo (umowa o pracę wygasła w związku z upływem okresu, na który była zawarta). Końcowo organ I instancji odwołał się do ustaleń z przeprowadzonego w dniu 17 listopada 2023 r. wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że sytuacja zdrowotna, dochodowa i rodzinna Skarżącej nie uległa zmianie od wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 14 listopada 2022 r. na potrzeby tożsamego postępowania. W ocenie Burmistrza P. jedynym dokumentem nieznanym wcześniej organowi jest kserokopia skierowania do poradni specjalistycznej oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki. W ocenie organu I instancji - dokumenty te nie wnoszą do sprawy nowych okoliczności, które powodowałyby zmianę rodzaju i charakteru sprawowanej przez Skarżącą opieki. W tak ustalonym stanie faktycznym uznano, iż zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie w całości postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej Kolegium - decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego Skarżąca zwracała się już uprzednio o przyznanie przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem P. Z. Zdaniem Kolegium w obu sprawach występują te same podmioty (skarżąca i wymagający opieki podopieczny), ten sam jest przedmiot postępowania - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sprawie występuje niezmieniony stan faktyczny mający dla jej rozstrzygnięcia istotnej znaczenie (Skarżącą nadal jest osobą niepracującą; tymi samymi orzeczeniami o niepełnosprawności legitymuje się mąż Skarżącej, których to oceny wpływu na uprawnienie do wnioskowanego świadczenia Kolegium już dokonywało). Motywy negatywnego dla strony rozstrzygnięcia organu I instancji (decyzja z dnia 15 listopada 2022 r.) są w istocie takie same jak w jego decyzji z dnia 27 listopada 2023 r. (brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a co do których Kolegium wypowiedziało się merytorycznie w podjętej dnia 3 stycznia 2023 r. decyzji. Organ dodatkowo stwierdził, że od momentu rozstrzygnięcia sprawy poprzednio zainicjowanej wnioskiem Skarżącej do dnia wydania decyzji Burmistrza P. z dnia 27 listopada 2023 r. przepisy regulujące zasady i przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie. W ocenie Organu obowiązkiem Burmistrza było umorzenie postępowania administracyjnego. Zasadna była podjęta przez Burmistrza P. decyzja o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość. Zdaniem Kolegium o braku tożsamości stosunku administracyjnoprawnego nie świadczy odmienny czasookres żądania, związany z inną datą złożenia wniosku (zasadniczo, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami). Zdaniem Kolegium zasadą jest przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony, a nie na ściśle wskazany okres, tak jak ma to miejsce w przypadku klasycznych świadczeń rodzinnych przyznawanych na okres zasiłkowy. W sytuacji więc, gdy orzeczenie o niepełnosprawności zostaje wydane na stałe (w niniejszej sprawie Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczeniem z dnia 23 lutego 2005 r., nr akt 2476/2005 uznał Pana P. Z. za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, na stałe, także Komisja Lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia nr 5 w P. orzeczeniem z dnia 5 listopada 1991 r., nr akt 03/19158 zaliczyła Pana P. Z. do I grupy inwalidów na stałe), to zasadniczo świadczenie pielęgnacyjne (gdyby, przy spełnieniu pozostałych warunków przysługiwało) przyznawane jest na czas nieokreślony. Tym samym rozpoznając uprzedni wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji również odmawiały jego przyznania na cały wnioskowany okres. Zatem, nowy wniosek dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony złożony później – w ocenie Kolegium - obejmuje również okres objęty wcześniejszą decyzją. W konsekwencji w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym brak było - zdaniem Kolegium - podstawy do rozpoznania przez organ I instancji po raz kolejny tożsamego żądania Skarżącej i wydania decyzji rozstrzygającej tę samą sprawę co do jej istoty. W ocenie Organu nie ulega bowiem wątpliwości, że sprawa została uprzednio rozstrzygnięta ostatecznie. Tożsamość zatem żądania skarżącej przy niezmienionym, podkreślić należy, stanie faktycznym i prawnym sprawy, winna była – zdaniem Kolegium – prowadzić do umorzenia postępowania. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Kolegium z dnia 30 stycznia 2024 r., Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez błędne uznanie, że postępowanie w przedmiotowej sprawie stało się bezprzedmiotowe wobec braku zmiany okoliczności faktycznych względem wcześniej prowadzonych postępowań wszczętych wnioskami doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."),sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji oraz na mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd uznał, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę prawną kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 105 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Organy obu instancji przyjęły, że zachodzi tożsamość sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącej z dnia 25 października 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego mężem ze sprawą rozstrzygniętą ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 3 stycznia 2023 r., co stanowi podstawę do umorzenia postępowania wszczętego ww. wnioskiem Skarżącej. Wyjaśnić zatem należy, iż tożsamość sprawy zachodzi wówczas, gdy w sprawie występuje ten sam podmiot, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym. Tożsamość musi zatem dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 28 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 2516/20, 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III FSK 341/22, 19 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 2529/20). Faktem jest, że powołana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 3 stycznia 2023 r. - co jest bezsporne - funkcjonuje nadal w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna. Dodatkowo skarga na ww. decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 544/23. Dodatkowo w obrocie prawnym funkcjonuje (nie została zaskarżona przez Skarżącą) decyzja Burmistrz P.z dnia 9 czerwca 2023 r. na mocy której umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe, a które zainicjowało Skarżąca wnioskiem z dnia 23 maja 2023 r. We wszystkich trzech wskazanych sprawach podstawę prawną wniosku Skarżącej stanowił w szczególności art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Kolegium w decyzji z dnia 3 stycznia 2023 r. stwierdziło brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca obecnie (wnioskiem z dnia 25 października 2023 r.) wprawdzie zwróciła się o przyznanie tożsamego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale co istotne - na inny okres świadczeniowy. Skarżąca wywodzi uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tej samej okoliczności faktycznej, co we wnioskach z dnia 17 października 2022 r. oraz 23 maja 2023 r. (sprawowanie opieki nad mężem), jednak w ocenie Sądu nie zachodzi tożsamość przedmiotowa obu tych spraw, bowiem obecny wiosek dotyczy innego okresu świadczeniowego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W takim przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W świetle powyższego data złożenia wniosku stanowi datę początkową, od której ustala się prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, co ma znaczenie dla ustalenia tożsamości spraw. W ocenie Sądu data złożenia przez stronę kolejnego wniosku w sprawie skutkuje – w przypadku spełnienia przez stronę przesłanek ustawowych – ustalenie innej daty początkowej przyznania świadczenia, co oznacza zmianę stanu faktycznego sprawy, który nie jest już tożsamy ze stanem faktycznym, jaki istniał w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 3 stycznia 2023 r. zainicjowanej wnioskiem z dnia 17 października 2022 r. oraz decyzją Burmistrz P. z dnia 9 czerwca 2023 r. (wniosek z dnia 23 maja 2023 r.). Odmienność wskazanych okresów nie pozwala przyjąć stanowiska organów obu instancji, że w sprawie pozostaje niezmieniony stan faktyczny w stosunku do postępowania rozstrzygniętego na skutek wniosku z dnia 17 października 2022 r. oraz 23 maja 2023 r. (tak też NSA w wyrokach z dnia: 18 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1559/22, 19 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1173/22, 8 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 1783/22). Z powyższych względów stwierdzić należy, że organy obu instancji błędnie uznały, że sprawa objęta wnioskiem Skarżącej z 25 października 2023 r. jest sprawą już uprzednio rozstrzygniętą decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 3 stycznia 2023 r. Sprawy te nie są bowiem tożsame przedmiotowo w pełnym zakresie z uwagi na okresowy charakter świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy błędnie zastosowały art. 105 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznać należało za naruszające art. 105 § 1 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy powinny uwzględnić powyższe uwagi i rozpoznać merytorycznie wniosek Skarżącej z dnia 25 października 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej w wysokości 480 zł. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.