I SA/Wa 782/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Asesor WSA Kamil Kowalewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 września 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. nr KOC/933/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: W dniu 1 września 2023 r. (data wpływu) M. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem M. W. (ur. [...] lipca 1971 r.). Wraz z wnioskiem złożono orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] wydane do [...] lipca 2023 r., w którym zaliczono M. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 50 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2023 r. Zgodnie z punktem 7 orzeczenia niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na zlecenie organu I instancji pracownik socjalny w dniu [...] października 2023 r. przeprowadził wywiad środowiskowy pod adresem zamieszkania wnioskodawczyni i niepełnosprawnego. Na wezwanie organu pełnomocnik przesłał umowę-zlecenie z [...] lipca 2023 r., zawartą przez stronę i [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Odmawiając przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał, że przesłanką do jego przyznania jest brak możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Związek między rezygnacją z zatrudnienia powinien być bezpośredni. Organ nie dostrzegł związku między rezygnacją z zatrudnienia około 10 lat wcześniej a sprawowaną opieką. Z kolei w 2023 r. strona podjęła zatrudnienie już w czasie sprawowania opieki. Ponadto organ I instancji powołał w uzasadnieniu swej decyzji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym niepełnosprawność powinna powstać nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wskazał również, że świadczenie pielęgnacyjne nie powinno przysługiwać współmałżonkowi. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyła M. W. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej zwana także "u.ś.r.") i wyjaśniło, że stan prawny dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 stycznia 2024 r. uległ istotnej zmianie na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). W myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe". W myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się wtedy, gdy osoba wymagająca opieki jest niepełnosprawna i posiada odpowiednie orzeczenie, a wnioskodawca jest zobowiązany alimentacyjnie wobec niepełnosprawnego, a przy tym nie pracuje lub rezygnuje z pracy w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Sama opieka powinna się cechować stałością lub długotrwałością. Według jednoznacznego oświadczenia samej zainteresowanej, nie pracowała ona przez 10 lat, a pracę na umowę zlecenie podjęła [...] lipca 2023 r. Opiekę nad mężem skarżąca sprawuje od [...] października 2022 r. (oświadczenie z [...] września 2023 r.; wywiad środowiskowy). Skoro skarżąca nie pracowała przez 10 lat poprzedzających podjęcie się opieki nad niepełnosprawnym, to zdaniem Kolegium nie ma podstaw do przyjęcia, że powodem rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) było sprawowanie tej opieki. Organ II instancji podniósł, że równorzędną przesłanką uzyskania świadczenia jest niepodejmowanie pracy, o ile ma ono bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki. Jakoż rezygnację z pracy można precyzyjnie umiejscowić w czasie, ponieważ jest zdarzeniem jednorazowym, to w przypadku niepodejmowania pracy organ jest zmuszony zweryfikować hipotezę, że strona pracowałaby, gdyby nie sprawowała opieki. W takiej sytuacji z materiału dowodowego powinno wynikać co najmniej prawdopodobieństwo podjęcia pracy. Sprawujący opiekę powinien być obiektywnie zdolny do wykonywania zajęcia zarobkowego, z którego świadomie rezygnuje z powodu opieki. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki, ta zaniechana praca stanowiłaby dla niego źródło dochodów. Tak określony związek między sprawowaniem opieki a brakiem aktywności zawodowej z akt niniejszej sprawy nie wynika. Strona nie pracowała przez dziesięcioletni okres poprzedzający podjęcie się opieki nad niepełnosprawnym. Rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia powinno nastąpić w celu sprawowania opieki (a więc w żadnym innym celu). Związek między tymi dwoma okolicznościami powinien być ścisły i bezpośredni. Skoro skarżąca nie podejmuje żadnego zajęcia zarobkowego od 10 lat, to zaniechała jego podejmowania znacznie wcześniej niż stwierdzono u jej męża znaczny stopień niepełnosprawności. Jest oczywiste, że bierność zawodowa skarżącej nie mogła być motywowana koniecznością sprawowania opieki. Skoro zatem decyzja o niepodejmowaniu zatrudnienia zapadła w odległej przeszłości, to skarżąca nie może jej obecnie uzasadniać koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca nie pracuje od 10 lat, zaś mężem opiekuje się od [...] października 2022 r. Powyższe wskazuje, że skarżąca nie pracowałaby także wówczas, gdyby nie stanęła przed koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wszak nie pracowała również wtedy, gdy małżonek nie posiadał orzeczenia stwierdzającego u mego znaczny stopień niepełnosprawności. Sprawowanie opieki nie wymusiło na skarżącej odstąpienia od poszukiwania pracy ani nie doprowadziło do rezygnacji z planów zawodowych, bowiem nic nie wskazuje, że skarżąca takie miała przez wiele lat poprzedzających powstanie niepełnosprawności u małżonka. Trudno również przyjąć, aby skarżąca z chwilą stwierdzenia niepełnosprawności u małżonka postanowiła podjąć zatrudnienie. Żadna tego rodzaju wola nie wynika z akt sprawy. Skarżąca wprawdzie wyjaśniła w wywiadzie, że w dniu [...] lipca 2023 r. podjęła pracę z powodu trudności finansowych, z której zrezygnowała po jednym dniu, gdyż nie mogła pogodzić swoich obowiązków z opieką nad mężem. Ocena powyższej próby musi jednak uwzględniać, że podejmując zatrudnienie skarżąca miała możliwość rezygnacji ze sprawowania opieki nad mężem. Oznacza to, że opieka nie była konieczna w deklarowanym rozmiarze albo skarżąca miała możliwość zabezpieczyć opiekę nad mężem na czas swojej nieobecności. Kolegium zauważyło, że skarżąca znała stan zdrowia męża w chwili zawarcia umowy. Skarżąca musiała wobec tego racjonalnie zakładać, że będzie ją rzetelnie wykonywać przez okres obowiązywania. W przeciwnym razie skarżąca mogłaby się narazić na zarzut zawarcia umowy dla pozoru. Poważne wątpliwości składu orzekającego budzi również fakt, że przez wiele lat przed powstaniem niepełnosprawności u męża skarżąca nie odczuwała trudności finansowych wynikających z braku zatrudnienia, które mogłyby ją zmotywować do podjęcia zatrudnienia. Dostrzegła je dopiero wówczas, gdy powstała konieczność opieki nad niepełnosprawnym. W ocenie Kolegium podjęcie zatrudnienia na zaledwie jeden dzień nie zmienia tego, że skarżąca była bierna zawodowo na długo przed powstaniem niepełnosprawności męża. Tym samym między rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad małżonkiem nie zachodzi ścisły i bezpośredni związek przyczynowy. To zaś rozstrzyga o braku podstaw do przyznania świadczenia. Kolegium podzieliło krytykę stanowiska organu I instancji wyrażoną w odwołaniu, gdyż zaskarżona decyzja została oparta na zdezaktualizowanej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Oparcie rozstrzygnięcia na dosłownym rozumieniu przywołanego przepisu powadzi do pominięcia powszechnie obowiązującej wykładni tego przepisu, wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Trybunał orzekł we wskazanym wyroku, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem wyroku, wskazanym przez sam Trybunał, jest niekonstytucyjność części normy wynikającej żart. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych. Żadnych innych skutków wyroku TK nie może określać samodzielnie organ administracji stosujący przywołaną normę. Mając na uwadze zasadę legalizmu (art. 6 k.p.a.), organ I instancji nie miał podstaw do stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sposób, który różnicował prawo do świadczenia ze względu na czas powstania niepełnosprawności. Kolegium uznało także, że małżonek osoby niepełnosprawnej może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem pozostaje w kręgu osób zobowiązanych alimentacyjnie. Zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli". Natomiast w myśl art. 27 kodeksu "Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy - według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe pozostaje jednak bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia. Kolegium wyjaśniło jednocześnie, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku do 1 roku życia. Od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające. W sprawach o przyznanie tego świadczenia właściwy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. W. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przed wszystkim jej art. 17 ust. 1, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43, art. 63 ust. 1 i 2 oraz art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia (zarobkowania) lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Wobec tego nie można przyjmować, że tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21). Należy podkreślić, że fakt rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21). Przyczyną odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji było ustalenie, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy roztoczeniem opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją z zatrudnienia czy też niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że nie została spełniona pierwsza z sytuacji, jednakże nie sposób uznać, że organy poczyniły wystarczające ustalenia do poczynienia konkluzji, że nie ma związku pomiędzy koniecznością opieką nad mężem skarżącej a niepodejmowaniem przez nią zatrudniania. Należy zwrócić uwagę, że w świetle art.17 są to dwie odrębne sytuacje i wystarczające jest, że spełniona została jedna z nich, aby dana osoba uprawniona była do otrzymania świadczenia. Kolegium zdaje się traktować te dwie sytuacje łącznie, co w świetle art. 17 uś.r. jest nieuprawnione. Rezygnacja z zatrudnienia jest sytuację odmienną od niepodejmowania pracy, pierwsza dotyczy sytuacji, gdy konieczność sprawowania opieki zmusza do zakończenia dotąd wykonywania pracy, a druga uniemożliwia rozpoczęcie nowej pracy. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca od wielu lat nie pracowała, stąd nie sposób mówić, że zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad mężem. Natomiast jeśli chodzi o drugą sytuację , z którą ustawodawca wiąże powstanie uprawienia do świadczenia , o którym mowa w art.17 u.ś.r., to organy dokonywały oceny spełnienia pierwszej przesłanki wyłącznie z pespektywy jej dotychczasowej bierności zawodowej. Warto podkreślić, że jest to świadczenie przyznawane na wniosek, zatem od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do jego przyznania wystąpi o przyznanie prawa do tego świadczenia W ocenie Sądu natomiast kluczowe znaczenie ma to, czy charakter sprawowanej opieki, zakres wykonywanych czynności pielęgnacyjnych i ich częstotliwość, a także stan osoby , którą się opiekuje, wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, a nadto, czy istnieją inne (niż konieczność sprawowania opieki) obiektywne przeszkody uniemożliwiające skarżącej świadczenie pracy. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie dostarcza w tym zakresie wystarczających informacji. Rolą organów jest zebranie odpowiedniego materiału dowodowego, jego ocena i ustalenie stanu faktycznego, który dałby odpowiedzieć na pytanie, czy wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad mężem, wykluczały możliwość podjęcia przez nią pracy. Organy winny ocenić, czy skarżąca była zdolna do pracy i pozostawała w gotowości do jej podjęcia, jednak z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie była w stanie tego zrobić. Organy winny ustalić również, czy nie istniały inne niż konieczność sprawowania opieki – przeszkody w podjęciu zatrudnienia przez skarżącą np. utrata niezbędnych uprawnień. Jeżeli powód niepodejmowania zatrudnienia byłby inny niż konieczność sprawowania opieki nad mężem, rzeczywiście brak byłoby jednej z przesłanek do uzyskania świadczenia. Wyjaśnienie okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie tej kwestii należy do organu. Z uwagi na powyższe wobec nie poczynienia wszystkich niezbędnych ustaleń doszło do naruszenia art. 7 k.pa. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a. W takich warunkach Sąd uznał zasadność skargi i stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji , a na podstawie art. 135 p.p.s.a. także decyzji pierwszoinstancyjnej, skoro również ten organ nie poczynił w tym zakresie ustaleń. Zauważyć również należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., na który powołał się organ I instancji, a wprowadzający kryterium okresu powstania niepełnosprawności, nie mógł stanowić w przedmiotowej sprawie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie stanowisko Kolegium, korygujące błąd organu I instancji w zakresie prawa materialnego, było całkowicie zasadne. Kolegium prawidłowo uznało także, że małżonek osoby niepełnosprawnej może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem pozostaje w kręgu osób zobowiązanych alimentacyjnie. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powinno to znaleźć swoje odpowiednie przełożenie na ponowienie postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie i poczynienie wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonanie pogłębionej oceny okoliczności niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Konieczna jest ustalenie i ocena charakteru wykonywanych przez skarżącą czynności w ramach opieki i pomocy udzielanej mężowi w zakresie niezbędnym dla zapewnienia jej opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.