Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wa 740/24

Wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2024 r., I SA/Wa 740/24

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
20 września 2024
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania J. G. (dalej jako "Skarżąca"), decyzją z 24 stycznia 2024 r., nr SKO/6271/Sr/23, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej również jako "Prezydent/organ I instancji") z 8 września 2023 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy. Pismem z 4 lipca 2023 r. Skarżąca, wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym ojcem – M. R., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym [...] czerwca 2023r., na okres do [...] czerwca 2025 r. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od chwili wydania orzeczenia ([...] czerwca 2023 r.) Decyzją z 8 września 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro niepełnosprawność w stopniu znacznym u M. R. istnieje od [...] czerwca 2023 r., to niepełnosprawność u ww. osoby powstała po ukończeniu 25 roku życia, co nie spełnia warunków określonych w w/w przepisie. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m. st. Warszawy. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stanie faktycznym stanowiącym podstawę rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie mógł być przyczyną odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium uznało jednak, że decyzja odmowna organu I instancji jest prawidłowa z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium wskazało bowiem, że faktycznie ojciec Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom Skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad ojcem. Jak wyjaśniło Kolegium, ostatnim miejscem zatrudnienia Skarżącej była firma [...] Sp. z o.o., gdzie Skarżąca zatrudniona była jako pracownik serwisu [...], w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. Następnie Skarżąca zarejestrowała się jako osoba bezrobotna. Organ ustalił, że J. G. od dnia 1 lutego 2023 r. nie podejmuje zatrudnienia. W oświadczeniu z dnia [...] lipca 2023 r. skarżąca stwierdziła, że: "(...) Zrezygnowała z zatrudnienia z powodu choroby taty, który jest po udarze. Tata jest osobą sparaliżowaną. Potrzebuje opieki innej osoby". Na podstawie przeprowadzonego ze skarżącą w dniu [...] lipca 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że zamieszkuje w Dzielnicy [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci; natomiast M. R. zamieszkuje w Dzielnicy [...] wraz z konkubiną (matką J. G.), która deklaruje, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. M. R. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie wstaje z łóżka, ma podłączony cewnik, korzysta z pieluchomajtek, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, takich jak mycie, ubieranie się, spożywanie posiłków; ma problemy z komunikacją. J. G. jest osobą bierną zawodowo, przyjeżdża do ojca codziennie ok. 8-9 rano; deklaruje, że w razie potrzeby przyjeżdża częściej niż raz dziennie, zmienia ojcu pieluchy, myje i przebiera, załatwia sprawy urzędowe i lekarskie; posiłki przygotowuje na zmianę z matką. Podczas nieobecności skarżącej w czynnościach pielęgnacyjnych pomaga M. R. konkubina. Ponadto wskazano, że w ocenie pracownika socjalnego nie ma konieczności rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, ze względu na zamieszkiwanie Jej matki z Jej ojcem, która także sprawuje faktyczną opiekę nad M. R. E. N. utrzymuje się z emerytury. Podczas nieobecności skarżącej w mieszkaniu rodziców wykonuje czynności pielęgnacyjne wobec konkubenta, np. zmienia mu pieluchy, przygotowuje i podaje posiłki. W konsekwencji należy uznać, że M. R. znajduje się w istocie pod stałą opieką konkubiny. Natomiast Skarżąca, ze względu na fakt zamieszkiwania w innym miejscu, może opiekować się ojcem jedynie przez kilka godzin dziennie. Zestawienie powyższych okoliczności, zdaniem organu, świadczy o braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a koniecznością zapewnienia M. R. pomocy w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie organu, przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej odnosi się do osób zdolnych do pracy i faktycznie ją podejmujących, czy chociażby czyniących starania zmierzające do jej podjęcia – możliwość podjęcia zatrudnienia musi być realna, nie zaś iluzoryczna, tak jak w przypadku Skarżącej. Tym samym w niniejszej sprawie, w ocenie składu orzekającego, nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia w ww. znaczeniu. Z powyższych względów Kolegium uznało decyzję organu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia, za prawidłową. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o przyznanie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawę materialną zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawnego ojca – M. R. Pierwszym z powodów odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I instancji, że ustalona data powstania niepełnosprawności u M. R. przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu, powyższy pogląd organu I instancji, jak słusznie zauważyło Kolegium, jest błędny. Wyjaśnić bowiem należy, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (np. wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2019r., sygn. akt III SA/Kr 1156/18; z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 812/18, wyrok WSA w Gdańsku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 309/18). Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119). Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, stanowisko zaprezentowane w niniejszej sprawie przez organ I instancji w zakresie rozumienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest całkowicie błędne. Tym samym organ I instancji naruszył powyższy przepis prawa materialnego poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni skutkiem czego niewłaściwie go zastosował wywodząc z tego tytułu powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej. Wobec przedstawionego przez Trybunał sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności u M. R., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu. Jak podniosło w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium, właściwym powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego winien być brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium przyjęło również w tej sprawie, że zakres oraz rodzaj czynności podejmowanych przez Skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd organu. W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącej przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez Skarżącą w związku ze wspomnianą opieką. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Uwzględniając powyższe, podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Sąd wyjaśnia również, że organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu. Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego. Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane w niniejszej sprawie przez organ zmierzały właśnie w takim kierunku. Zauważyć też należy, że celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). W ocenie Sądu, wyniki postępowania wyjaśniającego przeczą twierdzeniom Skarżącej jakoby opiekowała się niepełnosprawnym ojcem w sposób, jaki wynika z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu, prawidłowo organ uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez Skarżącą, a przedmiotową opieką. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził bowiem, że częstotliwość oraz zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad ojcem nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć przy tym należy, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (vide: protokół wywiadu środowiskowego – w aktach sprawy), skarżąca zamieszkuje w Dzielnicy [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci; natomiast wymagający opieki ojciec – M. R. zamieszkuje w Dzielnicy [...] wraz z konkubiną (matką J. G.), która deklaruje, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. M. R. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie wstaje z łóżka, ma podłączony cewnik, korzysta z pieluchomajtek, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, takich jak mycie, ubieranie się, spożywanie posiłków; ma problemy z komunikacją. J. G. jest osobą bierną zawodowo, przyjeżdża do ojca codziennie ok. 8-9 rano; deklaruje, że w razie potrzeby przyjeżdża częściej niż raz dziennie, zmienia ojcu pieluchy, myje i przebiera, załatwia sprawy urzędowe i lekarskie; posiłki przygotowuje na zmianę z matką. Podczas nieobecności skarżącej w czynnościach pielęgnacyjnych pomaga M. R. konkubina. Ponadto w ocenie pracownika socjalnego nie ma konieczności rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, ze względu na zamieszkiwanie Jej matki E. N. z Jej ojcem, która także sprawuje faktyczną opiekę nad M. R. E. N. utrzymuje się z emerytury. Podczas nieobecności skarżącej w mieszkaniu rodziców wykonuje czynności pielęgnacyjne wobec konkubenta, np. zmienia mu pieluchy, przygotowuje i podaje posiłki. W ocenie Sądu czynności wykonywane przez skarżącą, są wykonywane w zależności od aktualnych potrzeb ojca, nie jest jedyną osobą, która opiekuje się ojcem. Ponadto jak wynika z wywiadu środowiskowego czynności te nie są przy tym na tyle absorbujące dla Skarżącej ażeby Skarżąca nie mogła podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W ocenie Sądu, trudno zatem uznać powyższe działania jako przykład ponadprzeciętnej aktywności Skarżącej, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Tym bardziej, że jak sama Skarżąca przyznała, że zasadniczo pomoc dla chorego ojca jest świadczona w wymiarze kilku godzin dziennie oraz z pomocą matki Skarżącej, która zamieszkuje wraz z ojcem skarżącej. Sąd wyraźnie chce podkreślić, że nie neguje, że z orzeczenia wynika obiektywna okoliczność, że M. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niemniej jednak dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie i rozstrzygnięcie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W przypadku Skarżącej ustalenia poczynione przez organ w niniejszej sprawie przeczą tezie, że Skarżąca nie jest w stanie pogodzić opieki nad ojcem z wykonywaniem pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Z taką sytuacją, zdaniem Sądu, nie mamy do czynienia w tym przypadku. Niezależnie bowiem od tego, że ojciec Skarżącej mieszka z konkubiną (matką skarżącej), która również pomaga ojcu skarżącej w codziennym funkcjonowaniu – zakres czynności wykonywanych przez samą Skarżącą, jak też ich wymiar czasowy, nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad M. R., tak jak wymaga tego dyspozycja art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pomiędzy zakończeniem pracy zawodowej przez Skarżącą (co miało miejsce [...] lutego 2023 r.), a wydaniem orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji M. R. (co miało miejsce [...] czerwca 2023 r.) upłynęło prawie 5 miesięcy. Już sama rozpiętość czasowa pomiędzy zakończeniem pracy przez Skarżącą w firmie [...] sp. z o.o., a momentem uzyskania orzeczenia przez M. R. i złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wpływ wniosku do organu I instancji – 4 lipca 2023 r.), zdaniem Sądu, świadczy sama w sobie o braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Istotna jest tutaj również przyczyna zakończenia stosunku pracy Skarżącej, którą był upływ czasu na jaki zawarta została umowa o pracę (vide: świadectwo pracy z 31 stycznia 2023 – w aktach sprawy). Wbrew zatem temu, co twierdzi Skarżąca, zakończenie zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania opieki przez Skarżącą nad chorym ojcem. A zatem to nie konieczność pomocy niepełnosprawnemu ojcu spowodowała w sytuacji Skarżącej konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej lub też niemożność podjęcia zatrudnienia, lecz okoliczności które nie miały żadnego związku ze sprawowaną opieką nad M. R. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad ojcem. To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stwierdzić należy więc, że organ dokonał właściwej oceny całokształtu materiału dowodowego, nie naruszając tym samym podstawowych zasad postępowania określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisu prawa materialnego. W konsekwencji należy więc uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu jest prawidłowa, znajduje potwierdzenie w materialne dowodowym zebranym w sprawie oraz w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Informacje o sprawie

Data wpływu
28 marca 2024
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/ Jolanta Dargas Kamil Kowalewski.

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny