I SA/Wa 733/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący, Sędziowie, sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Kamil Kowalewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lutego 2024 r. nr DSZ-V.4321.2.160.2023.BS w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister") postanowieniem z 28 lutego 2024 r. nr DSZ-V.4321.2.160.2023.BS stwierdził uchybienie przez M. S. (dalej: "Skarżący") terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody Lubelskiego (dalej: "Wojewoda") z 28 lutego 2022 r. nr PS-VII.993.2879-2.2020.MG. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wojewoda ustalił, że w sprawie Skarżącego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej. Po przeprowadzeniu postępowania wydał w dniu 28 lutego 2022 r. decyzję, którą uznał świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącemu w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w kwocie 7500 zł na dziecko M. S. za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał go do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 8 marca 2022 r., co wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia jej odbioru, na którym odbiór pokwitowała B. S. Skarżący w dniu 4 kwietnia 2022 r. (data stempla pocztowego) wniósł odwołanie od ww. decyzji wskazując, że w 2020 r. otrzymał decyzję z Familienkase dotyczącą zwrotu świadczenia nienależnie pobranego za okres od marca 2016 r. do sierpnia 2017 r. Podał, że na podstawie wezwania do zapłaty uiścił kwotę 2.140,47 euro wraz z odsetkami. Podniósł, że w marcu 2022 r. otrzymał decyzję Wojewody, w której ponownie ma zwrócić nienależnie pobrane świadczenie do organu świadczeniowego w Polsce za ten sam okres. Stwierdził, że organ świadczeniowy wydający decyzję w Niemczech powinien zawiadomić odpowiadający mu organ w Polsce, z uwagi na ryzyko wydania tych samych decyzji przez dwa organy w różnych odstępach czasu. Podkreślił, że aktualnie jest zobowiązany do zwrotu świadczenia zarówno w Polsce jak i w Niemczech, co w jego ocenie jest niezgodne z przepisami prawa, ponieważ świadczenie na córkę było przyznane i z jednego organu świadczeniowego jej przysługiwało. Wskazał na trudną sytuację materialną w jakiej się aktualnie się znajduje (zobowiązanie do płacenia alimentów, koszty utrzymania wynajmowanego mieszkania oraz spłata zaciągniętej pożyczki na spłatę nienależnie pobranego świadczenia w Niemczech). Wyjaśnił, że nie mieszka w Polsce, a podany adres [...] jest adresem do korespondencji, którą w jego imieniu odbierają upoważnieni rodzice, którzy następnie przesyłają ją do Niemiec gdzie aktualnie mieszka. W związku z powyższym zwrócił się o wydłużenie terminu do wniesienia odwołania lub jednorazowego przywrócenia terminu do jego złożenia. Minister postanowieniem z 28 lutego 2024 r., działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) dalej jako: "K.p.a.", stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, o czym Skarżący został prawidłowo pouczony w decyzji Wojewody. Zauważył, że Skarżący wraz z odwołaniem nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia oraz, że na żadnym etapie postępowania nie zgłosił zmiany adresu do doręczenia korespondencji. Powołując się na art. 41 K.p.a. stwierdził, że strona ma obowiązek zawiadamiać organ o każdej zmianie swojego adresu, a organ nie jest obowiązany badać z urzędu czy znany mu adres jest adresem aktualnym. Podał, że jak wynika z akt sprawy, decyzja z 28 lutego 2022 r. została odebrana w dniu 8 marca 2022 r. Natomiast Skarżący złożył odwołanie w dniu 4 kwietnia 2022 r. (data stempla pocztowego), a więc 27 dnia licząc od dnia skutecznego doręczenia. Skoro więc Skarżący wniósł odwołanie z uchybieniem 14-dniowego terminu i nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to Minister uznał je za wniesione z uchybieniem terminu. Na postanowienie Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący, uzupełniając ją pismami z 7 czerwca 2024 r., 29 lipca 2024 r. i 9 września 2024 r. (karta nr 52, 65 i 82). Wskazał, że odwołanie od decyzji Wojewody złożył niezwłocznie po jej otrzymaniu, natomiast na drugiej stronie przedmiotowego odwołania wniósł o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu stwierdził, że na stałe mieszka w Niemczech, a w Polsce wszystkie sprawy urzędowe miał uregulowane i zakończone, w związku z tym nie spodziewał się, że otrzyma z organu świadczeniowego w Polsce czy też sądu jakiekolwiek wezwanie. Wskazał, że rok po uregulowaniu należności w Familienkase, na adres rodziców w województwie lubelskim w 2022 r. została wysłana decyzja Wojewody wzywająca go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w Polsce. Podał, że pismo odebrali rodzice i niezwłocznie przesłali je do Niemiec. Stwierdził, że z uwagi na okoliczność, że ponowna wysyłka korespondencji spowodowała przekroczenie terminu do wniesienia odwołania, składając je, na drugiej stronie pisma wniósł o przywrócenie terminu uzasadniając czym jest spowodowane. Podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono uchybienie terminu wskazując w uzasadnieniu, że nie występował on o jego przywrócenie. Podniósł, że nie może się z tym zgodzić, ponieważ wyraźnie wskazywał i wnosił o jego przywrócenie. W odpowiedzi na skargę, uzupełnioną pismem z 20 sierpnia 2024 r. (karta nr 78), organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tryb i termin wniesienia odwołania reguluje art. 129 § 1 i § 2 K.p.a., stanowiąc, że odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dnia od daty jej doręczenia. Natomiast według art. 134 K.p.a., który stanowił podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Podkreślić należy, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy w zakresie przekroczenia czternastodniowego terminu wskazanego w art. 129 § 2 K.p.a., jak również wyjaśnieniem, czy strona występowała z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z kolei w myśl art. 58 § 2 K.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy powinien zatem wydać dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu (jeśli taki został złożony), który, co wynika wprost z art. 58 § 1 K.p.a., podlega obowiązkowi załatwienia w pierwszej kolejności. W doktrynie wskazuje się, że w przypadku wydania postanowienia o przywróceniu terminu wyłączona jest dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem wniosku strony o przywrócenie terminu wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu jest niezgodne z prawem (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck. Warszawa 2017, s. 709; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2016, art. 134, teza 14; Z. Kmieciak, Odwołania w postępowaniu administracyjnym, Oficyna 2011, LEX nr 124769, G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, C. Marzysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269; komentarz do art. 134, teza 9, LEX nr 85072). Podobne stanowisko wyrażane jest też w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2021 r. sygn. akt II GSK 744/21, LEX nr 3248570). Jak wynika z akt sprawy, decyzja Wojewody została doręczona Skarżącemu w dniu 8 marca 2022 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął więc w dniu 22 marca 2022 r. Odwołanie od tej decyzji Skarżący złożył zaś dopiero w dniu 4 kwietnia 2022 r. W niniejszej sprawie Minister w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawił dokładne ustalenia odnośnie uchybienia przez Skarżącego terminu do złożenia odwołania, jak też skuteczności doręczenia przesyłki zawierającej decyzję, jednak w kwestii żądania przywrócenia terminu ograniczył się do stwierdzenia, że Skarżący wraz ze złożeniem odwołania nie złożył jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Tymczasem w odwołaniu z 31 marca 2022 r. od ww. decyzji, Skarżący podnosił nie tylko, że jest świadomy przekroczenia terminu do wniesienia odwołania, ale także wyraźnie wniósł o jego przywrócenie. Podał, że nie mieszka w Polsce, a korespondencja, którą odbierają w jego imieniu rodzice jest następnie przez nich przekazywana na jego adres w Niemczech. Wobec powyższego wniósł o wydłużenie terminu i pozytywne rozpoznanie odwołania. Podobną argumentację Skarżący powtórzył następnie w skardze, z której treścią zapoznał się organ. W ocenie Sądu, mając na względzie treść odwołania Skarżącego, a podtrzymanego w skardze, Minister powinien jednoznacznie ustalić, czy Skarżący prócz odwołania, jednocześnie nie wnosił o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W szczególności, w razie wątpliwości, powinien zwrócić się do Skarżącego w trybie art. 64 § 2 K.p.a. o wskazanie w terminie siedmiu dni, czy ww. piśmie obok odwołania - zawarł on wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia ww. środka zaskarżenia pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania pisma w tym zakresie. Wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu bez przeprowadzenia tych czynności, w ocenie Sądu, narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 8 oraz art. 134 K.p.a. Wprowadzający zasadę prawdy obiektywnej art. 7 K.p.a. zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jego rozwinięcie stanowi art. 77 § 1 K.p.a. formułujący obowiązek organu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei według art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zatem organ administracji publicznej obowiązany jest do przeprowadzenia wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu powinien uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie przedwczesne było wydanie przez organ postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zatem ponownie rozpoznając sprawę Minister uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku i wyjaśni, czy Skarżący w odwołaniu wnosił również o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Dopiero jednoznaczne ustalenia w tym zakresie pozwolą organowi na dokonanie oceny kwestii zachowania terminu do złożenia przez Skarżącego odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 powołanej ustawy, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.