I SA/Wa 713/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Joanna Skiba (spr) po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W., W. R., M. Z, K. D., P. F., I. K., M. W., Z. D., W. C., S. R., E. R., J. R., S. R., K. J., M. P., J. C., M. M., J. R., M. T. i M. R. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz skarżących A. W., W. R., M. Z, K. D., P. F., I. K., M. W., Z. D., W. C., S. R., E. R., J. R., S. R., K. J., M. P., J. C., M. M., J. R., M. T. i M. R. solidarnie kwotę 1020 (jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Rozwoju (organ lub Minister) decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z [...] maja 2009 r. nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] listopada 1950 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenie administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1950 r. nr [...], odmawiające ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. jest wadliwa gdyż została skierowana do osób zmarłych – C. J., Z. J. i B. M.. Rozpoznając zatem ponownie wniosek A. W. organ wskazał, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] o powierzchni [...] m2 została objęta działaniem dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Obowiązkiem organu w niniejszym postępowaniu było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy zachodziły podstawy do podjęcia rozstrzygnięcia jak w decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1950 r. oraz decyzji Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] listopada 1950 r., jeśli zaś rozstrzygnięcia te wydano z naruszeniem prawa, to czy naruszenie to ma charakter rażącego. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach własnościowych nieruchomości przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona do zainwestowania przez [...] w zakresie społecznego budownictwa mieszkaniowego oraz przekazana na rzecz [...] w [...] na podstawie art. 2 i 3 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W tej sytuacji organy dekretowe zasadnie uznały, że dotychczasowi właściciele nie mogli korzystać z nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], była ona bowiem przeznaczona pod budowę społecznych osiedli pracowniczych przez [...] w ramach realizacji Narodowego Planu Gospodarczego, a inwestycja ta została zrealizowana. Wprawdzie zgodnie z Ogólnym Planem Zagospodarowania [...] z dnia [...] sierpnia 1931 r. nieruchomość przy ul. [...] znajdowała się na terenie przewidującym zabudowę zwartą [...] kondygnacyjną, to nieruchomość ta stała się częścią dużego założenia urbanistycznego, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego przez państwowego inwestora. Powyższe potwierdza, zdaniem Ministra, że organy dekretowe oceniając możliwość pogodzenia korzystania z nieruchomości zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego przez dotychczasowych właścicieli brały również pod uwagę inne uwarunkowania, w tym w szczególności przepisy dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i dekretu o Zakładzie Osiedli Robotniczych. Z powyższych względów organ uznał, że badana w trybie nadzoru decyzja Ministerstwa Budownictwa z dnia [...] listopada 1950 r. oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1950 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], bowiem nieruchomość ta przewidziana była dla wykonania społecznego budownictwa pracowniczego. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. L. oraz A. W., W. R., M. Z., K. D., P. F., I. K., M. S., Z. D., W. G., S. R.(1), E. Z., J. R.(1), S. R.(2), K. J., M. P., J. C., M. M., J. R.(2), M. T. i M. R. zarzucając Ministrowi naruszenie m. in. art. art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że dotychczasowym właścicielom nie może być przyznana własność czasowa do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, połączył skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 713/20. W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. Urząd stanu Cywilnego w [...] przesłał odpis aktu zgonu uczestniczki postępowania I. K., zmarłej [...] października 2019 r. Aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2019 r. rep. [...] nr [...] spadek po zmarłej I. K. nabył z dobrodziejstwem inwentarza mąż W.K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w nich podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały w skardze podniesione, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Tego rodzaju wadą obciążana jest zaś zaskarżona decyzja Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. Ze znajdującego się w aktach odpisu aktu zgonu (k. [...] akt sądowych) w sposób bezsporny wynika, że I. K., będąca stroną postępowania, zmarła [...] października 2019 r. a więc przed wydaniem przez Ministra Rozwoju decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcia, którego adresatem była także wyżej wymieniona I.K., została skierowane do osoby, która jako nieżyjąca nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99; z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33, z dnia 11 marca 2008 r., sygn.. akt I OSK 1959/06, czy też z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08, publik. CBOSA). Ażeby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć nie tylko organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, decyzja ta nie może, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, publik. CBOSA). Wskazać przy tym trzeba, że na ocenę zaistnienia powyższej wady procesowej nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz, czy jego ewentualna niewiedza była zawiniona, czy też nie, jak również czas trwania postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2406/10, publik. CBOSA). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowana została zaskarżona decyzja, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcie to uznać należy za obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co czyni koniecznym stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skarg, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w sposób nieobciążony wadą nieważności byłoby to przedwczesne. Rozpoznanie w trybie uproszczonym miało miejsce na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w wyroku.