I SA/Wa 479/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 19 października 2023 r. nr 083705101/GSOL w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oddala skargę.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 19 października 2023 r., nr 083705101/GSOL - po rozpoznaniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z 20 września 2023 r., nr 083705101/GSOL, o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 27 lipca 2023 r. [...] ( (dalej jako skarżący) wystąpił do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Do wniosku dołączył oświadczenie o niekaralności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w związku z pełnieniem funkcji sołtysa, postanowienie Wójta Gminy [...] o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego pełnienie przez niego funkcji sołtysa w miejscowości [...] przez co najmniej dwie kadencje oraz pisemne oświadczenie o spełnieniu wymogu pełnienia funkcji sołtysa wraz z pisemnymi oświadczeniami złożonymi przez 5 osób zamieszkujących w sołectwie w czasie, w którym wnioskodawca pełnił funkcję sołtysa w okresie od 1978 r. do 1990 r. Pismem z 24 sierpnia 2023 r. organ zwrócił się do Urzędu Gminy w [...] z prośbą o podanie terminu wyborów na sołtysa dla kadencji, która zakończyła się w 1990r. W odpowiedzi udzielonej pismem z 19 września 2023 r. Wójt Gminy [...] poinformował, że nie posiada dokumentów dotyczących terminu wyborów dla kadencji, która zakończyła się w 1990 r. Decyzją z 20 września 2023 r. nr 083705101/GSOL Prezes KRUS na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1073), zwanej dalej "ustawą", odmówił skarżącemu prawa do tego świadczenia. W uzasadnieniu przywołał treść art. 2 ust. 1 ww. ustawy z 26 maja 2023 r.- stwierdzając, że skarżący pełnił funkcję sołtysa wyłącznie na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r., w związku z tym brak jest podstaw do przyznania mu prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. Po rozpoznaniu tego wniosku Prezes KRUS decyzją z 19 października 2023 r., nr 083705101/GSOL utrzymał w mocy własną decyzję z 20 września 2023 r., nr 083705101/GSOL, o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. W uzasadnieniu przywołał treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa , który stanowi, że świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r., poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat; 2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat. Dodał, że myśl art. 2 ust 3 ww. ustawy do okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wlicza się również okres pełnienia funkcji sołtysa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, jeżeli osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Dalej podniósł, że przeprowadzono postępowanie wyjaśniające z Urzędem Gminy w [...], który pismem z 19 września 2023 r. nie potwierdził terminu wyborów dla kadencji sołtysa zakończonej w 1990 r. Stwierdził też, iż ustawa z dnia 8 marca 1990r., o samorządzie gminnym weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., a zgodnie z art.28 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr.32, poz. 191) dotychczasową organizację samorządów mieszkańców wsi, w tym sołtysów utrzymywało się do czasu wyboru organów sołectw, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 1990 r. Podsumowując Prezes KRUS uznał, że ustawa z 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przewiduje możliwość przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa w przypadku spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ust.1 tej ustawy. W oparciu o powyższe kryteria skarżący nie spełnia warunku z tego art. ustawy - ponieważ pełnił funkcję sołtysa wyłącznie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. i w związku z tym brak jest podstaw do przyznania mu prawa do wnioskowanego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa KRUS wniósł skarżący zarzucając jej: I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie: - art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo wydania jej tak z naruszeniem przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, co w konsekwencji skutkować winno jej uchyleniem i przyznaniem Skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa gminy [...]; - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, co miało istotny wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, jak również wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji praktycznie uniemożliwiające merytoryczną polemikę z nim, w szczególności niedostateczne odniesienie się do ujawnionych w toku postępowania okoliczności faktycznych, które prowadzą do jednoznacznego wniosku, że Skarżący spełnił wymogi warunkujące przyznanie mu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa; - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania swobodnej, wnikliwej i rzetelnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do poczynienia ustaleń całkowicie dowolnych, sprzecznych ze wskazaniami wiedzy i zasadami logicznego rozumowania, z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, co tym samym doprowadziło do niezasadnego utrzymania w mocy zaskarżonego orzeczenia organu I instancji; II. naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 5 ust. 2 oraz art. 2 Ustawy z dnia 23 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że Skarżącemu nie przysługuje uprawnienie do ubiegania się o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia przez niego funkcji sołtysa gminy [...]. Powołując się na powyższe wniósł o uchylenie w całości obu zaskarżonej decyzji, o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 19 października 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 20 września 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023, poz. 1073), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 26 maja 2023 r." Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat oraz 2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat. Ponadto - w myśl art. 2 ust 3 ww. ustawy do okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wlicza się również okres pełnienia funkcji sołtysa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, jeżeli osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Z powołanej normy wynika, że przyznanie spornego świadczenia uzależnione jest od spełnienia kumulatywnie ww. przesłanek. W niniejszej sprawie organ nie kwestionował spełnienia przesłanki w postaci osiągnięcia przez skarżącego wieku ponad 65 lat oraz faktu sprawowania przez niego funkcji sołtysa od 1978 r. do 1990 r. czyli więcej niż dwie kadencji i dłużej niż 8 lat. Organ uznał, a Sąd w całości podzielił jego stanowisko, że skarżący nie spełnił wymogów ustawowych do przyznania wnioskowanego świadczenia - ponieważ żadna z kadencji na funkcję sołtysa nie była sprawowana pod rządami ustawy z 8 marca 1990 r. Okres sprawowania przez niego funkcji sołtysa po dniu 8 marca 1990 r. wynikał z treści art. 28 ustawy z 10 maja 1990 r. ustawy z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz.191) - który stanowił, że utrzymuje się dotychczasową organizację samorządu mieszkańców wsi, w tym sołtysów, do czasu wyboru organów sołectw, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 1990 r. (ust 1). W okresie, o którym mowa w ust. 1, do zakresu działania samorządu mieszkańców wsi należy zarząd mieniem pozostającym w dyspozycji dotychczasowych samorządów wsi i prowadzenie własnej działalności gospodarczej i społecznej oraz czynów społecznych w zakresie dotychczasowym (ust 2). W okresie, o którym mowa w ust. 1, sołtysi pełnią powierzone im na podstawie odrębnych przepisów funkcje administracyjne (ust 3). Tym samym organ zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego ponieważ skarżący pełnił funkcje sołtysa od 1978 r. do 1990 r. - zatem żadna z tych kadencji nie była sprawowana na podstawie wyborów przeprowadzonych zgodnie z przepisami ustawy z 8 marca 1990 r. Takie rozumienie omawianych przepisów wynika wprost z ich językowego brzmienia, gdyż już w pierwszym zdaniu art. 2 ust. 1 ustawy określono, że warunki przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie. Ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków w zakresie ustalenia zarówno okresu sprawowania funkcji sołtysa określając wprost, że mają to być dwie kadencje w okresie nie krótszym niż 8 lat, jak i przepisów na podstawie których funkcja ta miała być sprawowana. Ustawodawca wyraźnie przy tym wskazał, że przynajmniej jedna z kadencji powinna być na podstawie ustawy z 8 marca 1990 r. Tym samym, celem ustawodawcy nie było przyznanie tego świadczenia wszystkim osobom pełniącym funkcje sołtysa, a osobom "zasłużonym" ze względu na oznaczoną przez ustawodawcę długość trwania kadencji, z których przynajmniej jedna miała miejsce pod rządami ustawy z 8 marca 1990 r. Z uzasadnienia projektu do ustawy (druk sejmowy nr 3128) wynika, że projektowana ustawa zakłada przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej. Ustawodawca zaznaczył, że projektowana ustawa podkreśla społeczny charakter funkcji sołtysa, obejmując zakresem uprawnionych do świadczenia osoby, które funkcję tę pełniły po przemianach ustrojowych, na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Jednakże wobec osób, które zyskały zaufanie swoich społeczności i również po roku 1989 r. pełniły funkcję sołtysa, już na podstawie nowych przepisów, do wymaganego stażu dolicza się okres pełnienia funkcji sołtysa przed wejściem w życie ww. przepisów. Zatem ustawodawca wyraźnie wskazał, że aby sołtys pełniący swą funkcję przed 27 maja 1990 r. był uprawniony do świadczenia pieniężnego winien pełnić po 1989 r. swą funkcję "już na podstawie nowych przepisów" a więc na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, a nie tylko po wejściu w życie tej ustawy. Takie stanowisko prawodawcy podyktowane jest tym, że ustawodawca traktuje jako beneficjentów świadczenia pieniężnego tylko tych sołtysów, którzy uzyskali zaufanie społeczne podczas faktycznie wolnych wyborów zarządzonych w warunkach już opartej na demokratycznych zasadach Rzeczypospolitej Polskiej, działającej w oparciu o zmiany konstytucyjne wynikające z ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz.U. z 1989 r. Nr 75, poz. 444), która weszła w życie 31 grudnia 1989 r. Ci zaś sołtysi, którzy zostali wybrani tylko i wyłącznie w reżimie prawnym obowiązującym pod rządami Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r., w wersji sprzed 31 grudnia 1989 r., jako organy samorządu mieszkańców wsi państwa socjalistycznego - Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, nie zostali objęci tymże świadczeniem. Mając powyższe na uwadze Sąd, nie dopatrując się naruszeń art. 2 ust. 3 ustawy, na podstawie art. 151 i art. 119 ust.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. Na marginesie Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, że w dniu 16 września 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 lipca 2024r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (...) - której art. 1 stanowi, że w ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wprowadza się następujące zmiany: a) art. 2 ust. 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie: pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat, b) uchyla się ust. 3. Zatem do wniosków, które zostaną złożone po dniu 16 września 2024 r. (nawet tych złożonych ponownie) jedynymi wymogami jest osiągnięcie odpowiedniego wieku i pełnienie funkcji sołtysa przez okres co najmniej 7 lat.