I SA/Wa 406/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant: specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2022 r. nr KO C/6638/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania M. L. od decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do wywozu śmieci, opłaty za energię elektryczną, zakupu żywności, dofinansowania do zakupu leków, środków czystości, dotację do abonamentu telefonicznego i internetu, zakupu butów, zakupu bielizny, dofinansowania do wywozu szamba, dofinansowanie do prac przygotowawczych związanych z nowym miejscem zamieszkania oraz dofinansowania kosztów przeprowadzki, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że M. L. złożył 1 września 2022 r. i 8 września 2022 r. wnioski o udzielenie pomocy materialnej na wyżej wskazane cele. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] września 2022 r. ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku stałego. W toku postępowania ustalono, że zgodnie z postanowieniem Sądu z [...] lipca 2022 r., sygn. akt. [...] wydzielono wnioskodawcy kwotę 84.000 ze sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu wnioskodawca otrzymał zaliczkę w wysokości 10.000 zł, a kwota 74.000 zł wypłacona została mu w sierpniu 2022 r. Organ I instancji wskazał, że dochód wnioskodawcy wyniósł 84.000, którą to kwotę należy podzielić przez 12 miesięcy, co daje kwotę 7.000 zł miesięcznie, począwszy od lipca 2022 r. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej dla osoby spełniającej kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy dla osoby przekraczającej kryterium dochodowe, jednakże w niniejszej spawie taka sytuacja nie wystąpiła. Odwołanie od decyzji Prezydenta złożył M. L.. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 tj. ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany osobie, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 dla osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, wynosi 776 zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 ustawy zawarto zamknięty katalog źródeł dochodu, których nie zalicza się do dochodu uprawniającego do pomocy społecznej. Nie mieści się w tym katalogu dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości, nawet przeznaczony na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych. Zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 i ust. 12 ustawy, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Natomiast stosownie do art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Kolegium podkreśliło, że specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Chodzi więc o sytuacje wyjątkowe, nadzwyczajne i odbiegające od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu. W ocenie organu M. L. nie kwalifikuje się do wnioskowanej pomocy z uwagi na znaczne przekroczenie kryterium dochodowego, nie kwalifikuje się także do pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, ponieważ wystąpił o przyznanie pomocy na normalne codzienne potrzeby bytowe a nie w związku z jakąś nadzwyczajną sytuacją, na którą nie miał wpływu (pożar, powódź, wypadek czy in.). W lipcu 2022 r. zmieniała się sytuacja dochodowa odwołującego się, gdyż otrzymał kwotę 10.000 zł, a następnie w sierpniu 74.000 zł. Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy [...] września 2022 r., w którym ustalił aktualną sytuację bytową M. L.. Jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym ustalonym orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2021 r., nr [...], orzeczenie wydano do [...] grudnia 2026 r. Wnioskodawca może pracować na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Organ odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na fakt, iż ilość środków przeznaczanych na pomoc społeczną jest ograniczona, a są osoby bardziej potrzebujące i spełniające kryterium dochodowe. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył M. L.. Zaskarżonej decyzji zarzucił: wadliwe przyjęcie, że kwota pieniężna przyznana przez Sąd w postępowaniu upadłości konsumenckiej wyłącznie na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych, stanowi jego dochód, brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzez dokonanie jego powierzchownej oceny z pominięciem niepełnosprawności skarżącego, pozostawaniu pod opieką medyczną, wadliwą interpretację pojęć ekonomiczno- finansowych, nie wzięcie pod uwagę aspektów humanitarnych w indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonych decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] czerwca 2023 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonego e-mailu dotyczącego informacji o zarządzanymi przez syndyka środkami i nierozliczenia tych środków w podatku dochodowym. Na rozprawie przeprowadzonej 10 stycznia 2024 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w piśmie skarżącego, gdyż zawnioskowany dowód nie jest niezbędny do rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje, m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej a taką jest skarżący- 776 zł. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że skarżący uzyskiwał dochód w wymiarze nieprzekraczającym ww. kryterium dochodowego. Pobierał bowiem zasiłek stały. Wyjaśnić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach, tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi świadczenie otrzymać. Fakt przyznania świadczenia, jego wysokość zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Powszechnie wiadomo, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lipca 2022 r., sygn. akt. [...] otrzymał kwotę 84.000 ze sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu wnioskodawca otrzymał zaliczkę w wysokości 10.000 zł, a kwota 74.000 zł wypłacona została mu w sierpniu 2022 r. Niewątpliwie więc skarżący przekroczył kryterium dochodowe, stosownie do art. 8 ust. 11 ustawy, uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Bezspornie jest także, że uzyskana kwota przekracza pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego. Skarżący wskazał, że z części nabytej kwoty zakupił domek holenderski. Pomijając to, że w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu na powyższy zakup, nie wynika to także z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, to zważyć należy, że definicja dochodu została powołana w art. 8 ust. 3 ustawy. Natomiast w art. 8 ust. 4 ustawy wskazano, jakich środków nie wlicza się do dochodu. Wyliczenie z tego przepisu ma charakter zamknięty (por. wyroki NSA: z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1302/21; z 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1673/17, z 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1673/17). Kwota ustalona i wypłacona na podstawie postanowienia sądu powszechnego w postępowaniu upadłości konsumenckiej nie mieści się w katalogu przypadków wskazanych w przepisie art. 8 ust. 4 ustawy. Prawidłowo wskazały organy, że brak jest także podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. W niniejszej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w art. 41 ustawy. Podnieść należy, że szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania, przy dołożeniu nawet największej staranności. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, rodzinną i finansową skarżącego, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Jak wyżej zaznaczono organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Nie bez znaczenia jest to, że skarżący objęty jest różnymi formami pomocy. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym wydanym do 13 grudnia 2026 r. Wnioskodawca może pracować na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.