I SA/Wa 3355/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.

I. Stan faktyczny 1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. Ł. (dalej powoływana jako: "skarżąca"), umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] czerwca 1976 r., nr [...], w części dotyczącej H. W.. Decyzja dotyczyła przejęcia od O. W. na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi [...], składającego się z działek oznaczonych jako nr [...], [...], [...] i [...]. 2. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe jedynie wtedy, gdy dana część sprawy mogłaby być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia. Skarżąca żąda stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 1976 r. "w części dotyczącej H. W.". Jednakże w powołanej decyzji znajdują się dwie wzmianki o H. W., pierwsza w pkt 8 decyzji wskazuje, że małżonkowie stale pracują w gospodarstwie, a zatem renta im przysługuje. Ponadto w uzasadnieniu decyzji znajduje się wzmianka, że "H. W. zrzeka się renty z gospodarstwa i prosi, aby w całości przyznać ją żonie O. W.". Zarzuty skarżącej dotyczą w szczególności pkt 8 decyzji jednak zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 maja 1974 r., w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125) pkt ten stanowi element składowy całej decyzji i jest niemożliwie stwierdzenie nieważności tego pkt w części dotyczącej H. W.. Taki stan sprawy oznacza, zdaniem organu, że żądanie skarżącej uznać należało za bezprzedmiotowe. 3. Skarżąca złożył na powyższą decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: a) art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, art. 80, art. 15, art. 28, art. 105 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 Kpa, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, brak odniesienia do zarzutów skarżącej, przyjęcie za prawidłowe ustalenia organu I instancji, uznanie, iż H. W. był stroną postępowania o wydanie decyzji z [...] czerwca 1976 r. i z tego powodu nabył uprawnienia wynikające z tej decyzji i decyzji rentowej, a w istocie stroną postępowania powinna być jedynie O. W., przyjęcie, że zrzeczenie się prawa do renty nie było przeszkodą w wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa oraz brak wystąpienia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] o przekazanie akt sprawy nr [...]; b) art. 8-11 Kpa poprzez niepoinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz brak zawiadomienia skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań; c) art. 17 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118 ze zm; dalej jako: "ustawa ubezpieczeniowa z 1974 r.") w zw. z art. 56 § 1 Kpa i art. 112 Kc przez błędne przyjęcie, iż w decyzji z [...] czercwa1976 r. prawidłowo zastosowano ww. przepisy pomimo tego, że H. W. w okresie 5 lat przed przekazaniem gospodarstwa nie pracował w nim i nie pozostawał we wspólności małżeńskiej; d) § 4 powołanego rozporządzenia z 31 maja 1974 r. poprzez przyjęcie, iż wadliwe zastosowanie tego przepisu skutkowałoby stwierdzeniem nieważności całej decyzji. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra, co do bezprzedmiotowości postępowania w sprawie częściowego stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa. 2. W przedmiotowej sprawie podstawą kwestią jest to, czy skarżącej przysługuje w ogóle interes prawny, aby jako spadkobierca właścicielki mogła skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji. 3. W tym celu konieczne jest poddanie analizie konstrukcji przejęcia nieruchomości na wniosek właścicieli w zamian za rentę. Wskazać należy na szczególny charakter decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa wydawanych na podstawie art. 9 ustawy ubezpieczeniowej z 1974 r. Stosownie do treści tego przepisu Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Decyzja taka co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy o przekazaniu gospodarstwa, która jest w orzecznictwie uznawana za ustawowo wyodrębnioną umowę odrębną od umowy darowizny. Decyzja taka w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, a treść aktu administracyjnego była uzależniona od woli właściciela. Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. W istocie decyzja ta miała charakter osobisty i jej obowiązywanie oraz oddziaływanie w systemie prawnym wygasło wraz ze śmiercią uprawnionych. Unieważnienie takiej decyzji było możliwe tylko za ich życia, ale oznaczałoby to pozbawienie prawa do renty i powrót do sytuacji sprzed złożenia wniosku. 4. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, po stronie spadkobiercy takiej osoby nie istnieje interes prawny do wzruszania decyzji wydanych na wniosek ich poprzedników. Pojęcie następcy prawnego na gruncie ustawy ubezpieczeniowej z 1974 r. nie jest w ogóle pojęciem tożsamym z pojęciem spadkobiercy. Prawo do żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 9 ustawy ubezpieczeniowej z 1974 r. nie wchodzi w skład spadku. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prawami spadkobiercy a kwestią dokonanego przez jego spadkodawców przekazania gospodarstwa. Bycie spadkobiercą jednej ze stron takiej decyzji nie oznacza automatycznie prawa do jej wzruszania. Spadkobierca nie może również żądać rozwiązania umowy o przekazaniu gospodarstwa na rzecz następcy. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 września 1993 r. (sygn. akt III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz. 97) stwierdził, że roszczenie rolnika, który zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie przechodzi na spadkobierców, ponieważ nie weszło w skład spadku i dlatego spadkobierca nie może roszczenia tego skutecznie dochodzić po śmierci rolnika. Nie wchodzi również w skład spadku roszczenie o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, które w chwili śmierci rolnika wygasa z uwagi na osobisty charakter roszczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z 4 września 1998 r. II CKN 891/97 niepubl.; z 1 kwietnia 1998 r. II CKN 671/97, OSNC 1998, nr 11, poz, 182). Tym samym skoro spadkobierca poprzednich właścicieli wystąpił o stwierdzenie nieważności, to nie powinno być w ogóle wszczynane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. 5. Tym samym brak jest w ogóle w przedmiotowej sprawie konieczności analizy treści § 4 rozporządzenia wykonawczego oraz art. 17 ustawy ubezpieczeniowej z 1974 r., który zresztą był stosowany przez organ rentowy, a nie przez organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa. Całkowicie niezuzasadnione są również zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż i tak nie miały one jakiegokolwiek wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia. 6. Pomijając fakt braku interesu skarżącej, Sąd w całości podziela argumentację organu, że nie jest w ogóle możliwe stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa w części dotyczącej H. W., gdyż takiej części decyzji, w zakresie w jakim orzeka o jego prawach i obowiązkach nie można z tego aktu wyodrębnić. Tym samym została spełniona przesłanka bezprzedmiotowości postępowania. Zarzuty skargi są więc całkowicie nieuzasadnione. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.