I SA/Wa 3027/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skarb Państwa – Prezydent Miasta L. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Stan sprawy przedstawia się następująco. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. Minister Finansów (poprzednik prawny Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) wszczął z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12 poz. 65, dalej, jako: ustawa z 1968 r.) w stosunku do nieruchomości w L. przy ul. [...]. Postępowanie zostało wszczęte w związku z informacją, że byłe współwłaścicielki nieruchomości posiadały obywatelstwo szwedzkie. Jak podał organ, o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zostały prawidłowo zawiadomione strony postępowania. Jednocześnie podjęte zostały czynności mające na celu zgromadzenie całości materiału dowodowego. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Minister zawiadomił stronę postępowania o przysługującym przed wydaniem decyzji prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Z uprawnienia tego strona nie skorzystała. W ocenie Ministra w zgromadzonej dokumentacji brak jest dowodów objęcia skutkami któregokolwiek układu indemnizacyjnego przedmiotowej nieruchomości. W szczególności z analizy dostępnej w Ministerstwie Finansów dokumentacji wykonania Układu między Rządem polskim i rządem szwedzkim z 1949 r. oraz Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Królewskim Szwecji w sprawie uregulowania niektórych interesów finansowych, związanych z własnością szwedzkich nieruchomości w Polsce, nie wynika aby odszkodowania został przyznane. W realiach przedmiotowej sprawy organ przeanalizował wszystkie przesłanki umożliwiające wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście praw do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. Organ przytoczył wszystkie znajdujące w sprawie zastosowanie uregulowania prawne, w tym zapisy właściwych układów indemnizacyjnych (z 1949 r. i z 1966 r.). Wskazał, że w wyniku przeprowadzonej analizy stwierdził, że nie jest możliwe wydanie decyzji deklaratoryjnej z uwagi na niespełnienie łącznie przesłanek umożliwiających wydanie takiego rozstrzygnięcia w postaci: posiadania przez właścicieli nieruchomości obywatelstwa szwedzkiego w dacie wejścia Układu z 1949 r. w życie, oraz posiadania mienia, praw lub interesów, a nadto nie został spełniony warunek zgłoszenia swojego prawa własności do właściwych władz polskich przed data 1 stycznia 1956 r. jako obywatel szwedzki. Minister uznał, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Skoro bowiem w sprawie nie wystąpił stan podlegający stwierdzeniu w formie decyzji administracyjnej na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., to postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się Skarb Państwa – Prezydent Miasta L. i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił niezgodność z prawem tj. naruszeni art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 2 ustawy z 1968 r. i wniósł o jej uchylenie w całości, a nadto o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że organ zobowiązany był do wydania decyzji w sprawie co do istoty, tj. w związku z niespełnianiem przez J. Z. i L. S. przesłanek, warunkujących objęciem układem indemnizacyjnym – do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości na Skarb Państwa. Zdaniem skarżącego nie można zastosować art. 105 § 1 K.p.a. w sytuacji, gdy właściciele nieruchomości nie spełniali warunków objęcia układem indemnizacyjnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z dnia [...] października 2021 r. skierowana została m.in. do J. D., która - jak wynika z akt administracyjnych oraz nadesłanego do Sądu odpisu aktu zgonu zmarła w dniu [...] grudnia 2018 r. Decyzja organu skierowana zatem została do osoby zmarłej. Tym samym - w ocenie Sądu - w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wskazano decyzja ta skierowana zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zauważyć trzeba, że okoliczność śmierci wskazanej strony postępowania była znana organowi administracji publicznej już w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik następców prawnych (jak podał) zgłosił się bowiem do postępowania pismem z dnia [...] marca 2021 r., do którego załączył dokumenty wykazujące następstwo prawne po J. D. oraz pełnomocnictwo udzielone mu przez M. G. (jedną z następców prawnych) do prowadzenia postępowań administracyjnych "w sprawie uchylenia decyzji komunalizacyjnych dotyczących nieruchomości przy ul. [...] w L.". Pomimo tej informacji organ pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. zawiadomił stronę postępowania – adw. L. B. pełnomocnika J. D. o zgromadzonym materiale dowodowym, a także wskazał termin rozpatrzenia sprawy – [...] lipca 2021 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zaznaczył, że strona nie skorzystała z prawa wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Jak wynika z akt sprawy strona – J. D. nie mogła skorzystać z przysługującego jej prawa wynikającego z art. 10 § 1 K.p.a. albowiem nie żyje od 2018 r. Następnie organ wydał decyzję w dniu [...] kwietnia 2021 r., kierując ją także do zmarłej J. D. Jak wynika z rozdzielnika zaskarżonej decyzji została ona doręczona adw. L. B. pełnomocnikowi J. D. Z powyższego wynika, że organ, fakt dotyczący śmierci J. D. pominął i nie podjął czynności w celu ustalenia aktualnych stron postępowania (następców prawnych) oraz zakresu i prawidłowości udzielonego pełnomocnictwa adw. L. B. W rozpoznawanej sprawie zaistniały zatem okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Jak wyżej wskazano wydana ona zostały w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili jej wydania nie miała już przymiotu strony. W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.). Mając zaś na uwadze, że wydana w sprawie decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowego aktu merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 w zw. Z art. 205 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 P.p.s.a.