I SA/Wa 2937/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r. nr KOC/5772/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia 16 września 2022 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 25 października 2022 r. nr KOC/5772/Sr/22 po rozpatrzeniu odwołania C. P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 16 września 2022 r. nr PK/7/2022 o odmowie przyznania dodatku węglowego w wysokości 3000 zł. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 16 września 2022 r. po rozpoznaniu wniosku z 18 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania C. P. dodatku węglowego w wysokości 3000 zł. C. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm.) dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576) do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Organ zaznaczył, że powołana powyżej ustawa nie zawiera definicji źródeł ciepła, co nie oznacza, że tego rodzaju obiekty nie znajdują uregulowania w innych dokumentach. Wbrew stanowisku odwołującego brak definicji ustawowej nie powoduje, że źródła ogrzewania można nazywać dowolnie i zamiennie. Organ przytoczył art. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe, zawierający definicję "kotła na paliwo stałe", a także § 136 i § 132 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225), podkreślając, że powołane regulacje nie dają podstaw do uznania za tożsame urządzenie będące kotłem na paliwo stałe i kominkiem, który montowany jest w pomieszczeniu mieszkalnym. SKO w Warszawie podkreśliło, że w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wg stanu na 13 maja 2022 r. skarżący zadeklarował jako źródła ciepła zainstalowane oraz eksploatowane dwie pompy ciepła; kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) z ręcznym podawaniem paliwa; kocioł gazowy/bojler gazowy/podgrzewacz gazowy przepływowy/kominek gazowy. Przy czym jak sam przyznał, od 4 stycznia 2022 r. wstrzymana jest dostawa gazu, co wskazuje, że urządzenie gazowe nie jest eksploatowane, a przy tym według deklaracji było to jedyne urządzenie podgrzewające ciepłą wodę użytkową. Organ odwoławczy zaznaczył, że w oświadczeniach składanych w prowadzonym postępowaniu skarżący wskazuje, że urządzeniem o najwyższej mocy grzewczej jest obudowany wsad grzewczy opalany paliwami stałymi (węgiel, drewno kawałkowe), w stylu kominkowym, umożliwiający cyrkulację podgrzewanego powietrza. Tymczasem ustawa wymaga zadeklarowania nie "urządzenia o najwyższej mocy grzewczej", a wskazania głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego. Kolegium przytoczyło dostępne w Internecie publikacje dotyczące zasad montażu pomp ciepła jako głównego i dodatkowego źródła ciepła podkreślając, że w świetle tych informacji wydaje się, że głównym źródłem ogrzewania wnioskodawcy są pompy ciepła, natomiast przebudowany kominek jest dodatkowym źródłem ciepła. Przy czym kominek nie został zgłoszony do CEEB. Organ przytoczył ponadto art. 80 k.p.a. i art. 7 k.p.a. wskazując, że wobec rozbieżności powstałych w materiale dowodowym skarżący został wezwany do dostarczenia dodatkowych dokumentów np. zaświadczenia mistrza kominiarskiego w zakresie źródeł ogrzewania, dowodów zakupu węgla w poprzednim sezonie grzewczym, dokumentów dotyczących pomp ciepła. Poinformowano jednocześnie, że podane dotychczas przez zainteresowanego dane są sprzeczne, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem. W ocenie Kolegium przedstawienie zaświadczenia mistrza kominiarskiego umożliwiłoby uzyskanie obiektywnej informacji o użytkowanych źródłach ogrzewania tym bardziej, że zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2022 r. poz. 2351), obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych), a kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych, o której mowa w art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c, powinny przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim - w odniesieniu do przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych. Odwołujący nie przedłożył żadnych dodatkowych dowodów. Tym samym organ odwoławczy uznał, że wobec podania przez wnioskodawcę sprzecznych informacji oraz ze względu na zaniechanie przedstawienia dodatkowych dowodów, brak było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. C. P. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie Prezydent m.st. Warszawa do przyznania dodatku węglowego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organ podjął decyzję w oparciu o stwierdzoną rozbieżność pomiędzy informacją we wniosku na temat głównego źródła ogrzewania na paliwo stałe - kominek, a informacją zawartą w centralnej ewidencji emisyjności budynków, gdzie wskazano źródło ogrzewania na paliwo stałe - kocioł na paliwo stałe. Rozbieżność ta jednakże powinna zostać skorygowana w toku prowadzonych czynności, poprzez wezwanie strony do dokonania korekty wniosku. Zdaniem skarżącego organy naruszyły art. 3 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym w związku art. 24a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem organ I instancji zaniechał wezwania do poprawienia wniosku. Skarżący podkreślił, że w jego domu urządzenie grzewcze o najwyższej mocy to obudowany (na podstawie indywidualnego projektu) wsad grzewczy opalany paliwami stałymi (węgiel, drewno kawałkowe), w stylu kominkowym, umożliwiający cyrkulację podgrzewanego powietrza. Niedookreśloność definicji źródeł ogrzewania umożliwia zakwalifikowanie tego źródła zarówno jako piec, koza, kominek, podgrzewacz powietrza, ale też i kocioł. W ocenie skarżącego organ I instancji winien wezwać do korekty wniosku, co zostało uczynione, a tym samym występuje zgodność treści wniosku z informacjami zawartymi w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Organ II instancji nie zbadał natomiast w należyty sposób zgodności działań organu I instancji z obowiązującymi przepisami, dokonując nieuprawnionych dywagacji na temat stanu faktycznego i konkludując, że to pompy ciepła są głównym źródłem ogrzewania, gdy tymczasem źródłem najwyższej mocy grzewczej jest obudowany wsad grzewczy opalany paliwami stałymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Oceniając wydane w sprawie decyzje Sąd uznał, że skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wymienione. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm., dalej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Powyższe oznacza, że koniecznym warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W niniejszej sprawie organy uznały miedzy innymi, że głównym źródłem ciepła w gospodarstwie domowym skarżącego są wskazane przez niego w ewidencji emisyjności pompy ciepła zakupione i zamontowane w sierpniu 2021r. z udziałem dotacji Biura Ochrony Powietrza i Polityki Klimatycznej Urzędu m.st. Warszawy a nie źródła ciepła wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w., co stanowi wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. Skarżący natomiast, wg własnego oświadczenia, ogrzewa gospodarstwo domowe nieujawnionym w ewidencji "kotłem na paliwo stałe vel kominek z wkładem grzewczym vel piecokominek". Wskazuje, że jest to obudowany na podstawie własnego projektu wsad grzewczy opalany węglem i drewnem , który stanowi w domu skarżącego urządzenie grzewcze o najwyższej mocy. C. P. odmówił organowi udzielenia informacji odnośnie przebudowy kominka na wskazany kocioł na paliwo stałe z ręcznym podajnikiem paliwa w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w. oraz jego lokalizacji w domu i przedłożenia dowodów wcześniejszego opalania pomieszczeń węglem. Na rozprawie przed Sądem Skarżący wskazał, że wskazane urządzenie stoi u niego w salonie, jest opalane węglem, ogrzewa otwarty salon wraz z jadalnią i przedpokojem. Przez ścianę grzeje sypialnię oraz pokój na górze. Łącznie ok. 160 - 200 m2. Ciepło rozchodzi się samoczynnie, bez przewodów. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, poczynione przez organy ustalenia należy uznać za niewystarczające dla dokonania prawidłowej oceny wniosku. Okoliczności sprawy oraz wiedza notoryjna co do charakteru, funkcjonalności i ekonomii urządzeń wytwarzających ciepło pozwalają na przyjęcie domniemania, że faktycznym głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego Skarżącego są zainstalowane w nim pompy ciepła stanowiące kosztowniejsze lecz najbardziej racjonalne i ekonomiczne rozwiązanie grzewcze. Ma rację Kolegium, że sugerowane przez C. P. traktowanie pomp grzewczych jako dodatkowego źródła ciepła jest co do zasady nielogiczne i pozbawione uzasadnienia finansowego w kontekście ich montażu i eksploatacji w porównaniu z cenami paliw dostępnych na rynku. Wobec twierdzeń Skarżącego powyższe wymaga jednak konfrontacji i weryfikacji w trakcie wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie jest przewidziane w treści art. 15 b – 15 e ustawy o dodatku węglowym oraz ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego w oparciu o pozostałe przepisy tej ustawy. Zgodnie z art. 15a ustawy o dodatku węglowym dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Wprowadzone nowelizacją ustawy przepisy to jest art. 15b-15e potwierdzają, że w razie wątpliwości w sprawach dotyczących dodatku węglowego przeprowadza się postępowanie wyjaśniające wykraczające poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków. Zgodnie bowiem z art. 15b ustawy jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art.15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 15d ), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 15e). Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że wbrew wywodom skarżącego ustawa o dodatku węglowym nie wiąże możliwości jego przyznania z rodzajem posiadanego przez wnioskodawcę " urządzenia o najwyższej mocy grzewczej" lecz z "głównym źródłem ogrzewania". Niezależnie od powyższego Kolegium prawidłowo negatywnie oceniło zaniechanie przez C. P. udzielenia informacji co do przebudowy kominka i lokalizacji kotła na paliwo stałe. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w świetle § 136 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, który to przepis wymaga aby kotły na paliwo stałe instalowane były w pomieszczeniach technicznych poza pomieszczeniami mieszkalnymi. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie dodatku węglowego, organy powinny dokonać prawidłowej wykładni przepisów ustawy o dodatku węglowym oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, gdzie zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie głównego źródła ogrzewania domu o powierzchni ok. 350 m² zajmowanego przez skarżącego, na podstawie już posiadanych informacji oraz ewentualnie pozyskanych jak również przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Z powyższych przyczyn, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.