I SA/Wa 2922/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...].

Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 18 października 2022 r. nr DSZ-V.4321.1.487.2022.EM utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z 22 sierpnia 2022 r. nr 000133/SP/08/2022 odmawiającą przyznania K.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnych mężem M. S. od 1 maja 2022 r. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: K. S. 6 maja 2022 r. złożyła w [...] Centrum Świadczeń wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża M. S. ur. [...] października 1967 r. Wniosek został przekazany do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...]. Z akt sprawy wynika, że M. S. posiada prawo do renty na terytorium Królestwa Norwegii (dalej: Norwegia). Z uwagi na powyższe w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda Pomorski po przeanalizowaniu materiału dowodowego decyzją z 22 sierpnia 2022 r. odmówił K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem od 1 maja 2022 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Pomorski powołał art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji zaznaczył, że z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2021 r. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność M. S.. K. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wskazała, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W opinii skarżącej, stanowisko organu wydającego decyzję odmową jest nieprawidłowe, ponieważ organ wydający decyzję powinien ocenić warunki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części przepisów, które uznane zostały za niekonstytucyjne, bowiem świadczenie pielęgnacyjne powinny trafić do opiekunów wszystkich niepełnosprawnych bez względu na datę powstania niepełnosprawności. Strona podkreśliła ponadto, że nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż mąż jest chory na [...] i potrzebuje całodobowej opieki przez wzgląd na [...]. Minister Rodziny i Polityki Społecznej rozpoznając sprawę wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem, które podlega przepisom o koordynacji świadczeń i jest regulowane przez rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - z uwagi na uprawnienie M. S. do renty na terytorium Norwegii, zatem właściwym do rozpatrzenia sprawy, z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskodawczyni jest Wojewoda Pomorski. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ww. ustawy, w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Minister zaznaczył, że ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2021 r. wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności M. S., w związku z czym brak jest podstaw by uznać, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 25 roku życia. W ocenie organu II instancji okoliczność powyższa uzasadnia odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą, na którą wnioskowane jest świadczenie, a z akt sprawy nie wynika aby legitymowała się dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność. Rozstrzygnięcie organu I instancji jest więc zgodne z prawem. K. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności oraz wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Minister Rodziny i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w art. 17 także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie wyłącza możliwość przyznania świadczenia nawet w przypadku ustalenia, że strona spełnia przesłanki pozytywne przyznania świadczenia, to jest rzeczywiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem między innymi, jeżeli w sprawie zostanie ustalone, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy); Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 18 października 2022 r. nr DSZ-V.4321.1.487.2022.EM utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z 22 sierpnia 2022 r. nr 000133/SP/08/2022 odmawiającą przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnych mężem M. S. od 1 maja 2022 r. Z dokonanych prze organy ustaleń wynika, że M. S. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., z którego wynika, że nie da się ustalić daty powstania jego niepełnosprawności, co oznacza, że nie można stwierdzić czy powstała przed ukończeniem 25 -go roku życia. Podstawą odmowy świadczenia przez organ pierwszej instancji były przesłanki z art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Na wstępie należy zauważyć zatem, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kwestia wieku w jakim powstała niepełnosprawność męża skarżącej nie mogła zatem być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Sąd dostrzega, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zapewne w nawiązaniu do powyższego organ II instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmownej, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z mężem, na którego domaga się przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy z akt sprawy nie wynika, aby legitymowała się dokumentem potwierdzającym jej niepełnosprawność w stopniu znacznym. Odnosząc się do tego stanowiska i abstrahując od niekwestionowanej okoliczności złożenia wniosku przez małżonkę M. S., Sąd prezentuje pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie ma zastosowania w przypadku gdy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby bowiem, że przepis ten stałby w sprzeczności z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi z kolei, że uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego może być także małżonek osoby wymagającej opieki. Niewątpliwie racjonalny ustawodawca nie przyznałby małżonkowi uprawnienia do ubiegania się o przyznanie świadczenia, jednocześnie wykluczając jego przyznanie odrębnym przepisem, dodatkowo stanowiąc, że sprawujący opiekę małżonek, aby uzyskać świadczenie, musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko jest znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie tutejszego sądu np. w sprawie sygn. I SA/Wa 436/20 , orzecznictwie innych sądów administracyjnych np. II SA/Bd 95/20 oraz orzecznictwie NSA np. w sprawie sygn.I OSK 3539/18 Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę przedstawione wyżej rozważania Sądu i oceni, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, przy czym zobowiązany będzie pominąć tę część normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niezgodną z Konstytucją. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak sentencji.