I SA/Wa 2760/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj (spr.), asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 września 2022 r. nr KOC/3322/Ac/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 12 maja 2022 r. nr KOC/1141/Ac/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. B. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własne postanowienie z [...] maja 2022 r. [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji SKO w W. z [...] listopada 2021r. [...] o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2021 r. [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Postępowanie dotyczyło ustalenia opłaty adiacenckiej od W. L. i J. B. [...] lutego 2022 r. do SKO w W. wpłynął wniosek Z. B., H. B., A. B. i E. B. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 2021 r. Zarzucono, że zapadła ona z rażącym naruszeniem prawa ponieważ w postępowaniu nie brali udziału następcy prawni J. B.. Poza tym nie było podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 kpa (a więc uchylającej) ponieważ zasadnym było wydanie decyzji orzekającej co do istoty sprawy. SKO w W. postanowieniem z [...] maja 2022 r. [...] odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności ponieważ, zdaniem organu, osoby składające wniosek o stwierdzenie nieważności nie były stronami postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] listopada 2021 r. Poza tym niebranie udziału w postępowaniu nie stanowi przesłanki nieważnościowej. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wystąpili Z. B., H. B., A. B. i E. B. kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia. SKO w W. ponownie rozpoznając sprawę nie znalazło podstaw do zmiany swego wcześniejszego rozstrzygnięcia. Wskazało, że decyzja uchylająca nie wykreowała nowych praw i obowiązków względem następców prawnych J. B. ponieważ nie orzekała merytorycznie. Uchylenie decyzji pozwalało na prawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania. Obowiązek ten wynikał z zaleceń WSA w Warszawie zawartych w wyroku z 12 maja 2021 r. sygn. akt I SA/WA 2285/20, który stwierdził nieważność decyzji SKO w W. z [...] lipca 2020 r [...] – decyzja o ustaleniu opłaty adiacenckiej została bowiem skierowana do osoby zmarłej – J. B.. SKO wskazało nadto, że poza koniecznością prawidłowego ustalenia stron postępowania konieczne stało się zaktualizowanie operatu szacunkowego, pouczenie w trybie art. 10 kpa, których to czynności nie może przeprowadzić organ II instancji. Gdyby tak uczynił pozbawiłby strony możliwości rozpoznania sprawy przez dwa organy. Poza tym SKO dokonało oceny zasadności spełnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności i uznało ich brak. Uznało, że przesłanka niebrania udziału w postępowania stanowi podstawę do wznowienia takiego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli H. B., A. B. i E. B., dalej "Skarżący". Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i brak jego rozpatrzenia, dowodną ocenę materiału dowodowego, nie odniesienie się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy; 2) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144, 61a § 1, 30 § 4 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, co było wynikiem błędnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanek opisana w art. 61 a § 1 kpa tj. wnoszący podanie spadkobiercy J. B. nie posiadali przymiotu strony podczas gdy zgodnie z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jego następcy prawni; 3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa, 138 § 2, 30 § 4, 10, 28, 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia z [...] maja 2022 r., co było wynikiem błędnego przyjęcia, że SKO wydając decyzję z [...] listopada 2021 r. nie dopuściło się naruszenia art. 138 § 2, art. 30 § 4, art. 10, art. 28 i 138 § 1 pkt 2 kpa; 4) naruszenie art. 138 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem uchylenia postanowienia SKO z [...] maja z równoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wnieśli o uchylenie obu postanowień i zwrot kosztów postępowania oraz rozpoznanie w postępowaniu uproszczonymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy własne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego. Podstawą prawną do wydania rozstrzygnięcia przez SKO stanowił art. 61 a § 1 kpa. Rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 61 a kpa ma charakter formalny i oznacza, że organ po wstępnej analizie dochodzi do wniosku, że brak jest możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygnięcia lub brak wniosku uprawnionego podmiotu. Organ na tym etapie postępowania nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić z przyczyn podmiotowych (podanie pochodzi od podmiotu nie będącego stroną) lub przedmiotowych tj. wtedy gdy z "innych uzasadnionych przyczyn" postępowanie nie może być wszczęte. W ocenie Sądu SKO dopuściło się naruszenia art. 61 a§ 1 i 138 § 1 pkt w zw. z art. 28 kpa, bowiem wadliwie uznało, że w sprawie strona nie wykazała aby przysługiwał jej interes prawny w żądaniu a nadto wbrew zasadom postępowania administracyjnego rozpoznało sprawę merytorycznie mimo wcześniejszego braku jego wszczęcia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący są następcami prawnymi J. B. – co wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia. Roszczenie o zapłatę opłaty adiacenckiej jest roszczeniem majątkowym przechodzącym na spadkobierców osoby zmarłej w toku postępowania administracyjnego – co z kolei wynika z art. 30 § 4 kpa. Organ co prawda prawidłowo ustalił, że skarżący są następcami prawnymi zmarłej strony jednakże z ustaleń tych wyprowadził wadliwe wnioski o braku podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego. Powyższe uchybienie stanowi o naruszeniu przez organ przede wszystkim art. 80 kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO wyda postanowienie o wszczęciu postępowania a następnie rozpozna sprawę merytorycznie. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa, 135 i 119 pkt 3 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 202 § 2 ppsa i § 14 pkt 1 c ustawy z 30 stycznia 2018 r o opłatach za czynności radców prawnych ( t.j. Dz.U.2018.265).