I SA/Wa 2741/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2020 r. nr KOX 822/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym orzeczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] [...] z [...] kwietnia 2020 r., na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018 r., poz. 121, j.t.), dalej "ugn" w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2020 r., poz. 139), dalej "ustawa o przekształceniu prawa użytkowania ", umorzono postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu położonego w [...] przy ulicy [...], działka nr [...], obręb [...] (związanej z miejscem postojowym nr [...]). Organ ustalił, że wypowiedzenie zostało dokonane [...] listopada 2018 r. i zaproponowano nową opłatę roczną począwszy od 1 stycznia 2019 r. Wypowiedzenie doręczono użytkownikom wieczystym A. K., P. K. i H. K., którzy [...] grudnia 2018 r. złożyli wniosek, że podwyższenie opłaty rocznej jest nieuzasadnione. Rozpoznając ten wniosek SKO wskazało, że 5 października 2018 r. weszła w życie ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, która w art. 1 ust. 1 i 2 stwierdza, że z dniem 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów pod określonymi warunkami. Art. 21 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego stanowi z kolei, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych wszczęte i nie zakończone przed dniem przekształcenia toczą się nadal na podstawie przepisów dotychczasowych. 13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, która w art. 2 zmieniła ustawę o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego. Przepis art. 4 stanowi, że postępowania wszczęte po 5 października 2018 r. w sytuacji w której wypowiedzenia nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom, wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. z mocy art. 4 ust. 2 umarza się o ile nie zostały niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Z tych względów SKO umorzyło postępowanie jako wszczęte po 5 października 2018r. i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodło Miasto [...]. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) zwana dalej "kpa" i art. 9 kpa poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] błędnego pouczenia w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 2020r. znak [...] w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie [...] wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia SKO w [...], co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej ugn oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019r., poz. 270). poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone, 3. naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosło o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zwrot kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem WSA w Warszawie z 15 października 2021 r. przywrócono Miastu [...] termin do wniesienia skargi (k 38 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021, poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 .o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2023, poz. 735), dalej "ppsa" sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Zdaniem Sądu, orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa gdyż zostało skierowane do osoby nieżyjącej w dacie wydania decyzji t.j P. K. Jak wynika z aktu zgonu, który został pozyskany przez Sąd P. K. zmarł [...] lutego 2019 r. a więc przed wydaniem orzeczenia przez organ. Powyższe daje podstawę do stwierdzenia jego nieważności. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Tym samym - w ocenie Sądu - w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonego orzeczenia. w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zważyć należy że na etapie postępowania administracyjnego korespondencja skierowania do P. K. wróciła z informacją o jego śmierci. Mimo to organ nie podjął czynności w celu ustalenia jego następców prawnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa). Mając zaś na uwadze, że wydana w sprawie decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowego aktu merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Zwrócić przy tym należy uwagę, że wypowiedzenie opłaty w stosunku do P. K. również nie odniosło skutku prawnego jako skierowanie go do osoby nieżyjącej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.