I SA/Wa 270/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Finansów z dnia 9 listopada 2022 r. nr PR3.6400.109.2020.3.GXKQ w przedmiocie zmiany decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 3 grudnia 2020 r. nr PR4.6400.48.2019.GNEY; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz A. C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Finansów (dalej również jako "Minister/organ") decyzją z 9 listopada 2022 r., nr PR3.6400.109.2020.3.GXKQ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 3 grudnia 2020 r., nr PR4.6400.48.2019.GNEY w przedmiocie zmiany decyzji Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000 umarzającej postępowanie administracyjne. Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, Minister Finansów umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej również jako "ustawa z 1968 r."), prawa własności nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...]. Po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 16 października 2000 r., nr [...], Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z 15 września 2000 r. – uznał bowiem, że w realiach faktycznych i prawnych sprawy strona amerykańska nie była w stanie przedstawić dokumentów znacjonalizowanego lub przejętego przez państwo polskie mienia. Powyższe powodowało konieczność złożenia przez osobę wnoszącą roszczenie do Rządu Stanów Zjednoczonych oświadczenia o zwolnieniu z zobowiązania, o którym mowa w art. V lit. C in fine Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych (dalej jako "Układ"), czego również Rząd Stanów Zjednoczonych nie przedstawił Rządowi Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Uniemożliwiało to, zdaniem organu, wydanie decyzji merytorycznej w sprawie. Na skutek skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Prezydenta [...], Minister Finansów decyzją z 19 lutego 2002 r., nr BR5/RM/464/02 – uchylił własne decyzje: z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...], oraz z 16 października 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2541/2000 utrzymującą w mocy ww. decyzję z 15 września 2000 r., oraz stwierdził, że na rzecz Skarbu Państwa przeszedł udział w wysokości 1/5 w prawie własności nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...]. Ostateczną decyzją z 24 kwietnia 2019 r., nr PR4.6400.121.2018.GNEY, Minister stwierdził nieważność decyzji Ministra Finansów z 19 lutego 2002 r., nr BR5/RM/464/02 wyjaśniając, że przedmiotowa decyzja została wydana w stosunku do osoby nieżyjącej, tj. P. F., która zmarła [...] marca 1993 r. w I. Następnie pismem z 10 października 2019 r., Minister Finansów zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. ostatecznej decyzji Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO15/2368/2000 umarzającej postępowanie w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., prawa własności nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...]. Decyzją z 3 grudnia 2020 r., nr PR4.6400.48.2019.GNEY, Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej zmienił, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., ostateczną decyzję Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Finansów z 16 października 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2541/2000, w ten sposób, że stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 5/24 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], dawne oznaczenie Iwh [...], obecnie objęta księgą wieczystą [...], której dotychczasowym właścicielem, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 1968 r., była P. F. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego pismem z 21 grudnia 2020 r. przez A. C. (następcę prawnego P. F.), Minister Finansów decyzją z 9 listopada 2022 r., nr PR3.6400.109.2020.3.GXKQ, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję z 3 grudnia 2020 r., nr PR4.6400.48.2019.GNEY. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w latach 1948-1971 rząd polski zawarł umowy (układy) o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (tzw. umowy indemnizacyjne), w tym z Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki. Objęcie nieruchomości skutkami którejkolwiek z wymienionych umów umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z 1968 r. Przy czym stwierdzenie przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa dokonywane jest decyzją deklaratoryjną wydawaną przez Ministra, na podstawie ustawy z 1968 r. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109). Wpis do księgi wieczystej tytułu własności nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych następuje na podstawie decyzji Ministra i jest dokonywany na wniosek organów właściwych w zakresie gospodarowania nieruchomościami. Do Ministra należy sprawdzenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z ww. układami, a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji. Minister wskazał następnie, że ponownie ocenił spełnienie przesłanek umożliwiających stwierdzenie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r., czyli czy: 1) nieruchomość została znacjonalizowana lub w inny sposób przejęta na rzecz Skarbu Państwa; 2) nacjonalizacja lub inne przejęcie przez Skarb Państwa wystąpiły w okresie wskazanym przez postanowienia umowy międzynarodowej, właściwej ze względu na obywatelstwo dotychczasowego właściciela (siedzibę - w przypadku osób prawnych); 3) spełnione są inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie. Przenosząc powyższe na grunt omawianej sprawy Minister podniósł, że komisja amerykańska ustaliła, że sporna nieruchomość przeszła na rzecz Państwa Polskiego z dniem 12 lutego 1959 r., w trybie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe (Dz. U. z 1959 r. Nr 10, poz. 59), co wynika z treści decyzji komisji nr [...] z [...] listopada 1965 r. i z tego tytułu przyznała P. F. odszkodowania w kwocie 9 297 USD wraz z odsetkami za udział wynoszący 5/24 części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Minister ustalił także na podstawie akt komisji amerykańskiej, że prawo własności nieruchomości było ustanowione na rzecz obywateli państwa obcego – P. F. Organ wyjaśnił przy tym, że fakt posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych Ameryki przez ww. osobę, został potwierdzony w trakcie postępowania przed komisją o przyznanie odszkodowań prowadzonego na podstawie Układu, zakończonego wydaniem orzeczenia uznającego roszczenia ww. osoby. Komisja wskazała, że P. F. jest obywatelką Stanów Zjednoczonych Ameryki od naturalizacji [...] lutego 1950 r. Oznacza to, zdaniem Ministra, stwierdzenie przez organy władzy Stanów Zjednoczonych Ameryki zgodności roszczeń z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawczynię w dniu wejścia w życie Układu oraz w dniu utraty/nacjonalizacji mienia. W świetle powyższego, w ocenie Ministra, przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa do ww. nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisów, zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Powyższe skłoniło Ministra do uznania, że nastąpiło skuteczne przejście udziału 5/24 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], na rzecz Skarbu Państwa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra z 9 listopada 2022 r., nr PR3.6400.109.2020.3.GXKQ, wywiodła A. C. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowana przez adwokata, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenia następujących przepisów prawa: 1) art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy; 2) art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie; 3) art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. II i V Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 3 grudnia 2020 r. oraz o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie do sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. II i V Układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej poprzez przyjęcie iż nastąpiło skuteczne przejście udziału 22/24 części w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, oraz poprzez przyjęcie, iż art. 2 daje legitymację Ministrowi Finansów do wydania decyzji jedynie w oparciu o ustalenie stanu faktycznego dokonanego przez komisję amerykańską i nie podlega weryfikacji przez organ. Wskazano również, że naruszenie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. polega na błędnej wykładni i przyjęciu, że dopuszczalne jest wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości w związku z otrzymaniem przez obywatela amerykańskiego odszkodowania w przypadku, gdy obywatel, który otrzymał odszkodowanie, nigdy nie był właścicielem nieruchomości, co do której stwierdza się przejście jej własności na rzecz Skarbu Państwa, oraz że organ polski jest związany decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce. W ocenie Skarżącej, organ polski jest związany nie tylko treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu amerykańskiego (sentencja), lecz także treścią uzasadnienia tej decyzji. Ponadto, Skarżąca wskazała na naruszenie prawa materialnego - art. II pkt b) Układu poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, iż ograniczenie użytkowania jest równoznaczne z pozbawieniem własności w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Zdaniem Skarżącej, rozstrzygnięcie zawarte w decyzji dotyczące prawa współwłasności Skarbu Państwa zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy. Skarżąca podniosła również, że organ błędnie przyjął, że Układ jest umową międzynarodową w rozumieniu przepisu art. 2 ustawy. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, zdaniem Skarżącej, reguluje kwestie wpisów w księgach wieczystych. Treść art. 1 ust. 1 tej ustawy jednoznacznie wskazuje w opinii Skarżącej, że jest ona aktem proceduralnym regulującym jedynie kwestię co może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej. Nie reguluje ona kwestii merytorycznych. Końcowo podniesiono, że w dokumentach zgromadzonych w sprawie brak jest dowodu otrzymania przez P. F. odszkodowania. W przypadku gdyby P. F. nie otrzymała faktycznie odszkodowania nie można mówić o skutecznym zrzeczeniu się roszczenia. Ponadto, zdaniem Skarżącej, nawet gdyby przyjąć, że P. F. otrzymała odszkodowanie, to wypłata odszkodowania nie powoduje automatycznie utraty własności nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn bezpośrednio w niej wskazanych. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Kierując się powyższą regułą Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra z 9 listopada 2022 r., jak i poprzedzającą ją decyzja Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 3 grudnia 2020 r. w przedmiocie zmiany decyzji Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000 umarzającej postępowanie, naruszają przepis art. 154 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podkreślić należy przede wszystkim, iż niniejsze postępowanie przed Ministrem prowadzone było w trybie nadzwyczajnym - w trybie art. 154 k.p.a., którego przedmiotem jest wyłącznie ocena, czy za zmianą bądź uchyleniem ostatecznej decyzji, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Przedmiotem tego postępowania nie może być natomiast (ponowne) merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 154 § 1 k.p.a. uwarunkowana jest bowiem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego, co wyklucza wiązanie zaistnienia słusznego interesu strony m.in. z modyfikacją stanu faktycznego, który w ramach badania przesłanek wydania decyzji podlegał uwzględnieniu przez organ administracji publicznej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2023 r., II OSK 2765/21, LEX nr 3624975). Powyższy warunek wynika z tego, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony do tej pory. Postępowanie prowadzone w tym trybie nie jest więc kolejną (trzecią) instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji ustaleń czy też prawidłowości wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej, ale służy przeprowadzeniu weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z punktu widzenia takiego, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Brak spełnienia powyższych przesłanek, wyklucza dokonanie zmiany decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2023 r., III OSK 2830/21, LEX nr 3632030). Wskazać należy również na prezentowane w doktrynie i orzecznictwie poglądy dotyczące tego, że z zakresu stosowania przepisu art. 154 k.p.a. należy wyłączyć część kasatoryjnych decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 138 k.p.a., jak też decyzję umarzającą postępowanie administracyjne. Pogląd ten opiera się na założeniu, że tego rodzaju decyzje nie rozstrzygają sprawy administracyjnej co do istoty, w szczególności rozstrzygnięcie umarzające postępowanie ma charakter wyłącznie formalny, co oznacza, że wykluczone jest w tym przypadku merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ administracji publicznej. Mówiąc innymi słowami decyzje te nie rozstrzygają o żadnych prawach czy obowiązkach materialnoprawnych strony postępowania. Brak nabycia przez stronę prawa, o czym jest mowa w art. 154 k.p.a., należy bowiem utożsamiać z wydaniem decyzji nakładającej na nią obowiązek w maksymalnym wymiarze, a w sprawach, w których postępowanie uruchomiono na jej wniosek – z wydaniem decyzji odmownej. Konstrukcja art. 154 k.p.a. prowadzi zatem do wniosku, że nabycie prawa bądź jego brak pełni funkcję kryterium rozstrzygającego o dopuszczalności uchylenia lub zmiany decyzji w tym trybie. Z tej przyczyny należy uznać, że decyzja o umorzeniu postępowania oraz część decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 138 k.p.a., jako decyzje proceduralne, nie podlegają zmianie lub uchyleniu w trybie art. 154 k.p.a. W przypadku tego rodzaju decyzji trudno jest bowiem mówić o decyzji znamiennych skutecznością, konkretyzujących normę materialną (por. Knysiak-Sudyka Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, Przybysz Piotr, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; por. też wyrok WSA w Warszawie z 10 grudnia 2012 r., I SA/Wa 908/12, LEX nr 1331746; wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2006 r., II SA/Bk 948/05, LEX nr 325005; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2010 r., II GSK 478/09, LEX nr 596863). Uwzględniając powyżej wskazane poglądy, które Sąd orzekający w pełni podziela, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Ministra z 9 listopada 2022 r. oraz decyzja Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 3 grudnia 2020 r., naruszają przepis art. 154 § 1 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy organ błędnie zastosował tryb z art. 154 k.p.a. wobec ostatecznej decyzji Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, utrzymanej w mocy decyzją Ministra Finansów z 16 października 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2541/2000. Przypomnieć jedynie wypada, że decyzją z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, Minister Finansów umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., prawa własności nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...]. Przede wszystkim, przepis art. 154 § 1 k.p.a. może mieć zastosowanie tylko do decyzji, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. Do tej kategorii rozstrzygnięć, z przyczyn powyżej omówionych, nie sposób zaliczyć decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, czyli decyzji Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000. Dlatego przepisu tego organ nie mógł zastosować wobec wspomnianej decyzji z 15 września 2000 r., czym naruszył przepis art. 154 § 1 k.p.a. Niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń, w ocenie Sądu, Minister dopuścił się naruszenia art. 154 § 1 k.p.a. również przez to, że przedmiotem postępowania w trybie tego przepisu uczynił merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przejścia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r., prawa własności nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...], Iwh [...] Kw [...]. Jak wyjaśnił sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ponownie ocenił spełnienie przesłanek umożliwiających stwierdzenie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r., czyli czy: 1) nieruchomość została znacjonalizowana lub w inny sposób przejęta na rzecz Skarbu Państwa; 2) nacjonalizacja lub inne przejęcie przez Skarb Państwa wystąpiły w okresie wskazanym przez postanowienia umowy międzynarodowej, właściwej ze względu na obywatelstwo dotychczasowego właściciela (siedzibę - w przypadku osób prawnych); 3) spełnione są inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie. Wynika z tego, że organ rozpatrzył przedmiotową sprawę niejako "od nowa", nie ograniczając się jedynie do weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej pod kątem spełnienia wymienionych w przepisie art. 154 § 1 k.p.a. przesłanek. Minister odniósł się bowiem do wszystkich aspektów niniejszej sprawy i dokonał ich dogłębnej merytorycznej oceny, tak jak gdyby działał w postępowaniu zwykłym jako organ pierwszej i drugiej instancji administracyjnej (abstrahując oczywiście od kwestii, że od decyzji ministra przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Natomiast istotą postępowania w trybie art. 154 k.p.a. jest li tylko sprawdzenie, czy w ustalonym w decyzji ostatecznej stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. nie może bowiem zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem, a tak właśnie zachował się Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydając decyzję z 3 grudnia 2020 r., w której zmienił, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., ostateczną decyzję Ministra Finansów z 15 września 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2368/2000, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Finansów z 16 października 2000 r., nr BR-5/ZN/UO-15/2541/2000, w ten sposób, że stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 5/24 w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], dawne oznaczenie Iwh [...], obecnie objęta księgą wieczystą [...], której dotychczasowym właścicielem, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 1968 r., była P. F. Postępowanie prowadzone w trybie art. 154 k.p.a. nie jest "trzecią" instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji prawidłowości ustaleń faktycznych czy też wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej. Sąd nie podzielił zatem argumentacji Ministra, że zmieniona wykładnia przepisów ustawy z 1968 r. nie wymaga już obecnie zrzeczenia się praw przez osobę zgłaszającą roszczenie, poza sytuacją braku oparcia roszczenia o oryginalne dokumenty, co powinno przemawiać, zdaniem organu, za celowością zmiany decyzji ostatecznej. Tym bardziej, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Minister dopiero na etapie procedowania wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy uzupełnił akta sprawy o akt postępowania odszkodowawczego prowadzonego przez komisję amerykańską pod sygn. [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Wiele wskazuję jednak na to, że w momencie wydania decyzji z 15 września 2000 r. Minister Finansów dysponował dokumentami komisji amerykańskiej dotyczącymi przejętego przez państwo polskie mienia P. F. (w akta tamtej sprawy znajduję się bowiem tłumaczenie przysięgłe tychże dokumentów), tylko dokonał ich niewłaściwej oceny lub też nie ocenił ich w ogóle. Natomiast ponowna ich merytoryczna ocena, po uprzednim uzupełnieniu materiału dowodowego – jak uczynił to organ w niniejszej sprawie – nie mieści się w ramach trybu, który organ zdecydował się zastosować (art. 154 k.p.a.). Prowadziłoby to bowiem do obejścia przepisu art. 154 k.p.a. i wypaczenia jego celu, którym nie jest kontrola decyzji ostatecznej pod kątem jej zgodności z prawem, a zatem ustalenie czy decyzja jest wadliwa. Celem tego przepisu jest jedynie ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a nie "naprawa" wadliwych decyzji ostatecznych. A z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co także z tego powodu czyni zaskarżone do tutejszego Sądu rozstrzygnięcia Ministra Finansów (Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) błędnymi. Wobec wskazanych powodów uwzględnienia skargi, Sąd za bezcelowe uznał odnoszenie się do pozostałych jej zarzutów. W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Minister będzie zobligowany wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Minister rozważy przy tym zakończenie postępowania w inny niż przewidziany w art. 154 k.p.a. sposób. Organ będzie miał również na uwadze, że na mocy art. 2 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2022 r., poz. 2185) w ustawie z 1968 r. dodano art. 2a, w którego ust. 2, w brzmieniu po nowelizacji obowiązującej od dnia 10 listopada 2022 r., ustawodawca uregulował, że stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych jest organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Natomiast na podstawie art. 51 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców – do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, o których mowa w art. 2a ust. 2 ustawy zmienianej w art. 2, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszy sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964) – obciążając Ministra obowiązkiem zwrotu Skarżącej kwoty 680 zł (wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - 480 zł).