I SA/Wa 2620/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2024 r. sprzeciwu T. R. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. R. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną sprzeciwem decyzją z dnia [...].10.2023r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 2 kpa uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...].05.2023r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia T. R. oraz R. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], woj. [...] i przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji sprawę z zakresu potwierdzenia prawa do rekompensaty prowadzoną w oparciu o przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Uchylając decyzję wojewody i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania minister poddał w wątpliwość prawidłowość i zasadność podjęcia postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r. znak: [...] zawieszonego uprzednio postępowania w związku z koniecznością udokumentowania następstwa prawnego po zmarłych stronach postępowania. Minister podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/WA 2824/20 wskazał, iż w niniejszej sprawie "skarżący nie przedstawił prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po S. R. oraz M. R. lub aktu poświadczenia dziedziczenia, dlatego też zasadna była odmowa podjęcia zawieszonego postępowania. Przyczyna zawieszenia postępowania bowiem nie ustała i nadal istnieje". Organ zauważył, że przed rozpatrzeniem skargi kasacyjnej i wydaniem wyroku przez NSA w zakresie zasadności zawieszenia postępowania organ I instancji podjął to postępowanie z urzędu, w związku z nadesłaniem dokumentów, które w jego ocenie stanowiły przesłankę uzasadniającą ustąpienie przyczyny zawieszenia postępowania; tymczasem NSA oddalił skargę kasacyjną strony, podtrzymując argumentację przedstawioną przez WSA w zaskarżonym wyroku I SA/WA 2824/20. Minister podkreślił, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzili jednomyślnie, iż jedynie prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia mogą być dokumentami potwierdzającymi dziedziczenie po S. R. i M. R. tymczasem, jak podnoszono w skargach, w obu przypadkach zastosowanie znajduje brytyjskie prawo spadkowe, a więc nie ma możliwości uzyskania poświadczenia dziedziczenia bądź stwierdzenia nabycia spadku, o których mowa w uzasadnieniu postanowienia o zawieszeniu postępowania. Minister podkreślił, że pomimo przedstawionej przez stronę skarżącą argumentacji, tak WSA jak i NSA podtrzymały swoje stanowisko w kwestii obowiązku dostarczenia przez strony postępowania prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia potwierdzających dziedziczenie po S. R. i M. R.. W tej sytuacji wskazując na treść art. 138 § 2 kpa minister polecił, by w toku ponownie prowadzonego postępowania Wojewoda Wielkopolski zbadał, czy ustąpiła przeszkoda uniemożliwiająca podjęcie zawieszonego postępowania, z uwzględnieniem wskazań sądów zawartych w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/WA 2824/20 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 826/22. W sprzeciwie T. R. (dalej jako skarżący) zarzucił ministrowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 153 ppsa przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I Instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, bowiem decyzja organu I Instancji nie była obarczona uchybieniami z art. 153 ppsa zwłaszcza organ II Instancji jednoznacznie nie stwierdził naruszenia art. 153 ppsa i sam był zobowiązany do samodzielnego zbadania podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii i rozpoznania sprawy merytorycznie. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie. Sąd zważył co następuje: Sprzeciw jest zasadny. Sprzeciw Sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym a istota sprawy sprowadza się do oceny zaistnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa (art. 64d § 1 i 64 e ppsa). Oznacza to, że co do zasady Sąd nie bada sprawy pod kątem merytorycznym, ocenia jedynie, w kontekście istotnych dla wyniku sprawy przepisów prawa materialnego, zastosowanie decyzji kasatoryjnej w określonym stanie faktycznym sprawy. Dopuszczalność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia wymaga wystąpienia łącznie dwóch przesłanek: 1) naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów procesowych oraz - stanowiącego konsekwencję tego naruszenia - 2) zaniechania wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych sprawy w stopniu wykraczającym poza uprawnienia organu odwoławczego, o których mowa w art. 136 kpa. Użyte w art. 138 § 2 kpa określenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest określeniem wymagającym każdorazowo interpretacji na tle okoliczności faktycznych sprawy i nawiązuje do pojęcia "nieprzeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części", co (zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego) - uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy. W tym kontekście zarzuty sprzeciwu okazały się częściowo uzasadnione. Minister uchylił się od oceny zasadności podjęcia zawieszonego przez wojewodę. Istotnie decyzja organu I instancji (jej uzasadnienie) nie podejmuje zasadności podjęcia zawieszonego postępowania, jednak skoro organ I instancji podjął postępowanie, to należy uznać że w jego ocenie było to uzasadnione. Uchylenie decyzji merytorycznej wojewody i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wymagało od ministra jednoznacznego przesądzenia czy postępowanie przed organem I instancji było prowadzone prawidłowo z procesowego punktu widzenia i czy zasadnie wojewoda podjął zawieszone postępowanie. Samo więc uchylenie zaskarżonej decyzji wojewody ze wskazaniem w zaleceniach na konieczność dokonania analizy stanu faktycznego i prawnego – z powodu braku stosownych treści w uzasadnieniu decyzji I instancji odnośnie do zasadności zawieszenia bądź podjęcia zawieszonego postępowania – niewątpliwie narusza art. 138 § 2 kpa. Minister nie wskazał bowiem jakie konkretnie czynności wojewoda powinien przedsięwziąć w tym zakresie – z uwagi na brak możliwości procesowych organu odwoławczego, w kontekście treści ww przepisu w związku z art. 136 kpa. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa w zw. z art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 64e ppsa).