I SA/Wa 2569/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-81/2022/AM w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 września 2022r, nr DAP-WOSR.7280.81.2022.AM, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018r., poz. 2096, dalej: kpa) w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."), po rozpatrzeniu odwołań M. G. dalej "Skarżący" oraz A. K., od decyzji Wojewody [...] nr [...] z 24 sierpnia 2022 r. umarzającej jako bezprzedmiotowe wobec A. K. i M. G. postępowanie wszczęte wnioskami J. K. z 17 lipca 1990 r. i z 16 listopada 1990 r., L. K. (poprzednio S.) z 18 listopada 2008 r., H. .K M. G. z 30 grudnia 2008 r. oraz H. R. i J. K. z 31 grudnia 2008 r., o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] gm. [...].([...].), pow. [...], woj. [...], dalej "nieruchomość", utrzymano ją w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Wnioskami z dnia 17 lipca 1990 r. oraz dnia 16 listopada 1990 r J. K. wystąpił do Urzędu Miejskiego w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. i M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w K.K. Następnie wnioskiem z 18 listopada 2008 r. L. K. (poprzednio S.) oraz wnioskiem z 31 grudnia 2008 r. P. R. zwróciły się do Wojewody [....] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w [...]., a wnioskiem z 31 grudnia 2008 r. J. K. zwróciła się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w [...]. Z kolei wnioskami z 30 grudnia 2008 r. H. K. i M. G. zwróciły się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w [...]. Wnioskiem z dnia 11 maja 2010, nadanym w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, uzupełnionym w dniu 22 listopada 2010 r., M. G. zwrócił się do Wojewody [...] o uwzględnienie jego w toczącym się postępowaniu z tytułu przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jego pradziadków M. i K. K. w miejscowości [...]. Wnioskiem z dnia 28 stycznia 2010 r. (data wpływu do organu I instancji) A. K. zwrócił się do Wojewody [....] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. K. nieruchomości w miejscowości [...]. Decyzją z 16 maja 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił M. G. i A. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości w miejscowości [...], gm. [...] ([...]), pow. [...], województwo [...], obecnie [...], ze względu na uchybienie przez ww. osoby terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Powyższa decyzja na skutek złożonego przez M. G. odwołania została utrzymana w mocy przez Ministra Skarbu Państwa decyzją z 2 sierpnia 2011 r. nr DRiR-WP-580-492/11 (MSP/DRiR/2601/11). Z kolei postanowieniem z 8 stycznia 2013r., sygn. akt I SA/Wa 2406/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. G. na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa, ponieważ nie została złożona w prawem przewidzianym terminie. Następnie wskazano, że decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr: [...], Wojewoda [...], umorzył jako bezprzedmiotowe wobec A.K. i M. G. postępowanie wszczęte wnioskami: J. K. z 17 lipca 1990 r. i z 16 listopada 1990 r., L. K. (poprzednio S.) z 18 listopada 2008 r., H. K. i M. G. z 30 grudnia 2008 r. oraz H. R. i J. K. z 31 grudnia 2008 r., o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], gm. [...] ([...]), pow. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w [...] w zakresie M. G. i A. K. zostało już wydane ostateczne rozstrzygnięcie, a zatem prowadzenie postępowania z wniosków J. K. z dnia 17 lipca 1990 r. i z 16 listopada 1990 r., L. K. (poprzednio S.) z dnia 18 listopada 2008 r., H. K. i M. G. z dnia 30 grudnia 2008 r. oraz H. R. i J. K. z dnia 31 grudnia 2008 r. w zakresie jakim skutkowały wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do M. G. i A. K. jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji organu I Instancji, odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, za pośrednictwem Wojewody [...] wnieśli M. G. w dniu 30 sierpnia 2022 r. oraz A. K. w dniu 8 września 2022 r. Odwołania wniesiono z zachowaniem terminu ustawowego. Rozpoznając odwołanie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazał jako podstawę prawną ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy kpa w brzmieniu dotychczasowym. Podkreślono, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem 1 czerwca 2017r., a zatem przy jej rozpatrywaniu zastosowano przepisy kpa w brzmieniu dotychczasowym. Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji organ I instancji prawidłowo orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], gm. [...] ([...]), pow. [...], woj. [...] - w stosunku do A. K. i M. G. W ocenie Ministra organ I instancji słusznie wskazał, iż stronami niniejszego postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] powinni być wszyscy żyjący spadkobiercy zmarłych właścicieli pozostawionej nieruchomości. Niewątpliwie należą do nich A. K. i M. G., co potwierdzają znajdujące się w aktach postanowienia sądów o stwierdzeniu nabycia spadku. Podkreślono, że decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 2 sierpnia 2011 r., nr DRiR-WP-580-492/11 rozstrzygnięto już sprawę dotyczącą realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i K. K. nieruchomości w miejscowości [...], gm. [...] ([...]), pow. [...], województwo [....], w części dotyczącej A. K. i M. G. Nie sposób zatem obecnie prowadzić nowego postępowania administracyjnego w stosunku do tych osób w sprawie, która zastała już zakończona ostateczną decyzją. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący M. G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że niedopilnowanie daty złożenia wniosku o prawo do rekompensaty, którą zarzuca skarżącemu Wojewoda [...] nie była z winy skarżącego, ponieważ zmieniły się organy jak i instytucje zajmujące się sprawą, która toczy się już ponad 30 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz. 1634) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wyjaśnić należy, że podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego jest bezprzedmiotowość postępowania, która oznacza brak podstaw do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Zachodzi ona w sytuacjach, gdy w świetle prawa oraz ustalonego stanu faktycznego organ nie może załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie merytoryczne (co do istoty) z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa ma miejsce również, gdy sprawa administracyjna została już rozstrzygnięta ostatecznym orzeczeniem (res iudicata). Oznacza to, że dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Wydanie zatem decyzji w sprawie załatwionej już uprzednio decyzją ostateczną powoduje, że późniejsza decyzja obarczona będzie wadą nieważności, o której mowa art. 156 § 1 pkt 3 kpa (res iudicata). Wystąpienie przesłanki powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) stanowi zatem przeszkodę do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w trybie zwykłym. Oznacza to, że organ administracyjny w razie ujawnienia tej okoliczności w trakcie prowadzonego postępowania powinien je umorzyć na podstawie art. 105 kpa. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że w ocenie organów orzekających w niniejszym postępowaniu sprawa o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. i M. K. nieruchomości w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], województwo [...], obecnie [...] została po rozpatrzeniu wniosków M. G. i A. K. rozstrzygnięta w stosunku do tych osób przez Wojewodę decyzją z dnia 16 maja 2011r., nr NW/XIII/Cz/7725/81a/04 odmawiającą M. G. i A. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. i M. K. ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na uchybienie przez ww. osoby terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Powyższa decyzja na skutek złożonego przez M. G. odwołania została utrzymana w mocy przez Ministra Skarbu Pastwa decyzją z 2 sierpnia 2011 r. nr DRiR-WP-580-492/11. Dlatego też ponowne rozpatrywanie w tym zakresie wniosku skarżącego jest niedopuszczalne, a prowadzone postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa należało umorzyć. Podkreślić należy, że na mocy tego przepisu organ administracji publicznej zobligowany jest do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość zazwyczaj wiąże się z powstaniem przeszkody w kontynuacji postępowania, która nie pozwala na osiągnięcie celu, dla którego to postępowanie zostało wszczęte. W piśmiennictwie wskazuje się, że przedmiot postępowania administracyjnego łączyć należy z pojęciem strony postępowania oraz z przesłankami wynikającymi z art. 1 pkt 1 i 2 kpa, wyznaczającymi zakres stosowania przepisów Kodeksu (G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, t. 2, s. 32 i n.). W świetle przywołanego stanowiska, przedmiot postępowania istnieje i pozwala na wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy nie tylko wtedy, gdy istnieje podmiot mogący być stroną, sprawa ma charakter indywidualny i rozstrzyganie o niej następuje w formie decyzji administracyjnej. Istotne znaczenie dla kontynuowania postępowania ma również to, czy sprawa administracyjna ma charakter "otwarty" w tym znaczeniu, że nie została dotąd rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). Brak prawnych możliwości podjęcia przez organ administracji publicznej rozstrzygnięcia regulującego w sposób władczy i jednostronny konkretną sytuację określonej osoby z tej przyczyny, że w jej sprawie wydana już została decyzja ostateczna i dotąd nie została ona wyeliminowana z obrotu prawnego w sposób prawem przewidziany, czyni postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Należy zaznaczyć, że decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość spraw administracyjnych zachodzi w przypadku, gdy występują w nich te same podmioty, dotyczą one tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Powyższy kierunek wykładni przepisu art. 105 § 1 kpa był przywoływany wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 5 listopada 2008r., sygn. akt II OSK 1330/07, wyrok z dnia 23 grudnia 2008r., sygn. akt II OSK 1419/07). Skarżący nie zgadza się z tym stanowiskiem organów i utrzymuje, że decyzje organów orzekających są wadliwe. W ocenie Sądu orzekającego stanowisko skarżącego jest błędne, a postawione w skardze zarzuty bezzasadne. Kwestia bowiem rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez K. i M. K. w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], województwo [...], obecnie [....] została po rozpatrzeniu wniosków M. G. i A. K. rozstrzygnięta w stosunku do tych osób przez Wojewodę decyzją z dnia 16 maja 2011r., nr NW/XIII/Cz/7725/81a/04 odmawiającą M. G. i A. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. i M. K. ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na uchybienie przez ww. osoby terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Powyższa decyzja na skutek złożonego przez M G odwołania została utrzymana w mocy przez Ministra Skarbu Pastwa decyzją z 2 sierpnia 2011 r. nr DRiR-WP-580-492/11. Prawidłowo zatem ponowne postępowanie w tej samej sprawie zostało na podstawie 105 § 1 kpa umorzone. Sąd stanął na stanowisku, że z analizy sprawy wynika, że obecnie kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany i rozpatrzony. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organy przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji