I SA/Wa 2560/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z 22 września 2021 r. nr KOA/3505/Sr/21 w wyniku odwołania K. K. (Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) zmieniło w części decyzję Burmistrza Miasta N. z 10 sierpnia 2021 r. nr SR-FA.5210.001013.2021 przyznając Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r., a w pozostałym zakresie utrzymało tę decyzję w mocy. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 12 maja 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta N. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w związku z wydaniem wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...], którym Sąd ten zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w W. z 2 września 2019 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 24 maja 2019 r. o zaliczeniu Skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności i uznał Skarżącą za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Wezwaniem z 20 maja 2021 r., organ ten zobowiązał Skarżącą do dostarczenia powyższego wyroku, opatrzonego klauzulą prawomocności, wyznaczając 14-dniowy termin. Z uwagi na niewykonanie tego wezwania (z powodu wydłużającego się czasu oczekiwania na to orzeczenie) pismem z 10 czerwca 2021 r. organ I instancji zawiadomił Skarżącą, że jej wniosek z 12 maja 2021 r. został pozostawiony w aktach bez rozpatrzenia. Skarżąca w dniu 22 lipca 2021 r. ponowiła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, dołączając odpis ww. wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...]. Decyzją z 10 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta N. przyznał Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżącej SKO w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że organ I instancji w toku prowadzonego postępowania nie wziął pod uwagę istotnej okoliczności, a mianowicie tego, że ustalenie stopnia niepełnosprawności Skarżącej odbyło się w drodze wydania orzeczenia przez Sąd powszechny. Powołując się na pogląd wyrażony w orzecznictwie stwierdziło, że w przypadku orzeczeń Sądów powszechnych początkiem 3 - miesięcznego terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest data prawomocności danego orzeczenia. Skarżąca złożyła wniosek z zachowaniem tego terminu. Wyrok uprawomocnił się w kwietniu 2021 r., gdyż żadna ze stron nie złożyła wniosku o jego uzasadnienie. Prawomocność wyroku nastąpiła zatem najpóźniej 24 kwietnia 2021 r. Wniosek Skarżącej zaś został złożony w dniu 12 maja 2021 r. Zdaniem Kolegium, interpretacja art. 24 ust. 2a w związku z art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmierzająca do pozostawienia bez rozpoznania spraw, w których strona nie była w stanie dostarczyć wyroku opatrzonego klauzulą prawomocności w czasie przewidzianym w wezwaniu organu nie z własnej winy jest niedopuszczalna w świetle celu powołanych regulacji. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zaskarżyła ją w zakresie przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego od 1 kwietnia 2021 r. i wniosła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu skargi Skarżąca stwierdziła, że w dniu 24 maja 2019 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. zaliczył ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W wyniku odwołania w dniu 2 września 2019 r. Wojewódzki Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności utrzymał w mocy to orzeczenie. W wyniku odwołania od tego orzeczenia Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu wyrokiem z 16 kwietnia 2021 r., przyznając Skarżącej umiarkowany stopień niepełnosprawności od ukończenia 16 roku życia do dnia 23 sierpnia 2023 r. Dlatego zdaniem Skarżącej, powinna otrzymać zasiłek pielęgnacyjny od kwietnia 2019 r. SKO w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04). Kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzje te nie są zgodne z prawem. Zaskarżoną decyzją z 4 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w wyniku odwołania Skarżącej zmieniło w części decyzję Burmistrza Miasta N. z 10 sierpnia 2021 r. przyznając Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r., a w pozostałym zakresie utrzymało tę decyzję w mocy. Decyzją tą Burmistrz Miasta N. przyznał bowiem Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w kwocie 215,84 zł miesięcznie na inny okres, to jest od 1 lipca 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji o przyznaniu Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego stanowiły przepisy art. 16, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Na wstępie należy podkreślić, że poza sporem pozostaje uprawnienie Skarżącej do pomocy państwa we wnioskowanym zakresie oraz wysokość kwoty przyznanej zaskarżoną decyzją. W myśl art. 2 pkt 2 powołanej ustawy do świadczeń rodzinnych zalicza się świadczenia opiekuńcze, w tym zasiłek pielęgnacyjny, który stosownie do treści art. 16 ust. 3 tej ustawy przysługuje Skarżącej, która jest osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na mocy wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...], a jej niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie zaś do treści art. 16 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 215,84 zł miesięcznie. Istotę zaistniałego sporu stanowi natomiast wykładnia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego datę, jaką organ administracji publicznej powinien był przyjąć, dokonując oceny momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia. Świadczenie to przyznaje się bowiem na wniosek. Jak stanowi art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Składając taki wniosek strona jest więc zobligowana do złożenia go wraz z odpowiednimi dowodami, w postaci dokumentów urzędowych, które powinny być do niego dołączone odpowiednio do okoliczności sprawy. Dokumentami takimi są m.in.: orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy albo wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, bądź wyrok sądu powszechnego w tym zakresie. Przepis ten, w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z dniem 2 stycznia 2009 r. dodany został do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis art. 24 ust. 2a. Zgodnie z jego treścią jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z przepisu tego wynika, że warunkiem uzyskania świadczenia nie od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, lecz począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, jest złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1419/21, zgodnie z którym rekonstrukcji normy prawnej wynikającej z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać w związku z ust. 2 tego przepisu, kierując się przy tym regułami wykładni celowościowej i systemowej. Istotne dla niej znaczenie ma data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z "prawidłowo wypełnionymi dokumentami", z jednoczesnym zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, liczonego od dnia opatrzenia przez sąd klauzulą prawomocności wyroku zmieniającego drugoinstancyjne orzeczenie o niepełnosprawności. W rozumieniu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopiero taki wyrok sądu ma bowiem walor "prawidłowo wypełnionego dokumentu", umożliwiając skuteczne złożenie żądania o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skuteczność mechanizmu przyznania świadczenia jest bowiem obiektywnie uzależniona od możliwości uzyskania przez stronę nie tylko orzeczenia organu orzekającego o niepełnosprawności, ale też prawomocnego wyroku sądu powszechnego zmieniającego to orzeczenie na korzyść strony, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W realiach rozpoznawanej sprawy organy przyjęły, że wniosek Skarżącej został złożony w terminie określonym w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Sąd nie podziela natomiast rozstrzygnięcia organów, co do wskazanej na wstępie kwestii spornej w tej sprawie, a mianowicie wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie daty, jaką organ administracji publicznej powinien był przyjąć, dokonując oceny momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia. Datę tę wadliwie określiły organy obu instancji. Burmistrz Miasta N. nie wyjaśnił bowiem przyjętej daty 1 lipca 2021 r. odstępując na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. od uzasadnienia decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zmieniając powyższą decyzję w tej części również wadliwie przyjęło, że datę tę należy określić od 1 kwietnia 2021 r. O wadliwości zaskarżonej decyzji w tym zakresie świadczy również to, że przyjęcie tej właśnie daty, jako momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia nie zostało przez organ odwoławczy w ogóle uzasadnione, wbrew wymogowi określonemu w art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, z treści przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że prawo do przyznania wnioskowanego świadczenia (w tej sprawie zasiłku pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że wniosek ten Skarżąca złożyła w dniu 4 kwietnia 2019 r. Jak trafnie więc podnosi w skardze, świadczenie to powinno być jej przyznane od kwietnia 2019 r. W powyższym zakresie zarzut skargi okazał się więc zasadny, a dokonaną przez organy obu instancji wykładnię art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co do daty ustalenia momentu początkowego przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd uznał za naruszającą treść tego przepisu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując wniosek Skarżącej organy przyjmą więc, że z treści przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że wnioskowane przez Skarżącą prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego będzie przysługiwało Skarżącej od dnia 1 kwietnia 2019 r. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.